Nữ tiến sĩ có 46 công bố quốc tế được đề cử Gương mặt trẻ 2025

TS Đặng Thị Lệ Hằng, Phó Trưởng phòng Công nghệ Vật liệu Y sinh, Viện Công nghệ Tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, là tác giả chính của 46 công bố khoa học quốc tế, trong đó có 20 bài với vai trò tác giả chính. Bên cạnh đó, chị đã xuất bản 2 đầu sách (1 với vai trò tác giả, 1 đồng chủ biên) và sở hữu 3 bằng độc quyền sáng chế.

Năm 2025, chị được trao Giải thưởng Khoa học & Công nghệ Quả Cầu Vàng, cùng các danh hiệu Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác và Tuổi trẻ sáng tạo.

Công trình nổi bật nhất của TS Hằng là phát triển các loại vật liệu y sinh thông minh từ polymer tự nhiên, được thiết kế để hỗ trợ tái tạo mô và điều trị các bệnh lý mạn tính, nhất là những tình trạng tổn thương mô phức tạp.

Mục tiêu của công trình là xây dựng nền tảng vật liệu sinh học thông minh có khả năng tương tác và phản hồi với vi môi trường bệnh lý, nhằm hỗ trợ tái tạo mô chuyên biệt và điều trị các bệnh mạn tính thông qua cơ chế điều biến sinh học nội sinh.

Loại vật liệu này không chỉ tương thích sinh học cao mà còn có khả năng “nhận biết” và đưa ra phản ứng phù hợp với môi trường mô bị tổn thương, mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị bệnh tái tạo.

Cách tiếp cận của nghiên cứu dựa trên các polymer sinh học tự nhiên như alginate và chitosan. Các vật liệu này được biến tính bằng các nhóm chức sinh học để tăng khả năng giao tiếp với tế bào. Đồng thời, vật liệu có khả năng mang tải và giải phóng hoạt chất có nguồn gốc từ dược liệu, theo đặc thù sinh lý của từng loại mô bệnh.

Công trình hướng đến việc tạo ra hệ vật liệu có chức năng định hướng rõ ràng, phù hợp với đặc điểm vi môi trường của từng mô bệnh lý, qua đó nâng cao hiệu quả ứng dụng trong tái tạo mô và hỗ trợ điều trị bệnh mạn tính.

Công trình có ứng dụng thực tiễn cao, mở ra khả năng ứng dụng trong lĩnh vực y học tái tạo và điều trị bệnh lý mạn tính, đồng thời góp phần cụ thể vào sự phát triển của công nghệ sinh học y sinh tại Việt Nam. Ngoài giá trị điều trị, công trình còn có ý nghĩa trong công tác đào tạo và giảng dạy.

Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên 5 tạp chí quốc tế uy tín, có 2 bằng độc quyền sáng chế đã được cấp và 2 đơn sáng chế đang trong quá trình xét duyệt.

Theo TS Đặng Thị Lệ Hằng, công nghệ vật liệu y sinh có thể ứng dụng hóa hữu cơ để điều chỉnh cấu trúc vật liệu theo cơ chế đáp ứng sinh học. Nhờ khả năng tương tác với vi môi trường mô bệnh và phản ứng trước các kích thích từ bên trong lẫn bên ngoài cơ thể, vật liệu có thể kiểm soát quá trình giải phóng thuốc hiệu quả hơn.

Trong y học hiện đại, vật liệu sinh học không còn chỉ là chất mang thuốc trung tính. Trên nền tảng hiểu biết về sinh học phân tử và cơ chế bệnh, vật liệu được thiết kế để tương tác chủ động với môi trường vi mô, qua đó điều hướng và điều chỉnh phản ứng sinh học theo mục tiêu điều trị.

Ông Đỗ Văn Chiến - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và anh Bùi Quang Huy - Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn trao Giải thưởng Quả cầu Vàng cho TS Đặng Thị Lệ Hằng (ảnh: ANTĐ).

Với thành tích trên, TS Đặng Thị Lệ Hằng là nhà khoa học nữ duy nhất lĩnh vực công nghệ sinh học đạt Giải thưởng KHCN Quả Cầu Vàng năm 2025.

TS Đặng Thị Lệ Hằng chia sẻ, thời đại học, khi đang học một chuyên ngành khác, chị rẽ ngang sang công nghệ sinh học. Đến giờ, chị thấy mình đã rất can đảm khi dám chấp nhận đánh đổi thời gian để chọn điều khiến mình thực sự đam mê dù biết sẽ phải bắt đầu lại từ đầu, chấp nhận nhiều rủi ro.

Quyết định ấy không chỉ là một bước chuyển ngành, mà còn mở ra con đường nghiên cứu dài hơi trong lĩnh vực vật liệu y sinh, nơi khoa học đang thay đổi cách con người điều trị bệnh. Trong bối cảnh y học hiện đại, vật liệu sinh học không còn chỉ là “chất mang” trung tính để vận chuyển thuốc, mà được thiết kế để tương tác chủ động với môi trường vi mô trong cơ thể, từ đó điều hướng và điều chỉnh phản ứng sinh học.

Tại các quốc gia có nền khoa học phát triển như Mỹ, Hàn Quốc, Úc…, xu hướng thiết kế vật liệu sinh học nhắm mục tiêu vào tế bào miễn dịch đang trở thành hướng đi then chốt trong điều trị ung thư, rối loạn miễn dịch hay viêm mạn tính. Nhìn thấy khoảng cách đó, TS Hằng đặt mục tiêu dành trọn tâm huyết nghiên cứu, cải tiến và tối ưu thuốc điều trị từ nền tảng vật liệu y sinh. Bài toán chị theo đuổi là thu hẹp khoảng cách giữa liều hiệu quả và liều gây độc, kéo dài thời gian lưu thông của thuốc trong cơ thể, giảm số lần sử dụng nhưng vẫn duy trì nồng độ tác dụng.

Theo nữ tiến sĩ, công nghệ vật liệu y sinh có thể tận dụng hóa hữu cơ để điều chỉnh cấu trúc vật liệu, tạo ra các hệ có khả năng đáp ứng sinh học linh hoạt. Vật liệu có thể thay đổi theo kích thích từ môi trường bên ngoài hoặc từ chính cơ thể, qua đó kiểm soát quá trình giải phóng thuốc một cách chính xác hơn. Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả của các liệu pháp đang có, trong thời gian chờ đợi những loại thuốc thế hệ mới tối ưu hơn.

Con đường nghiên cứu, với chị, không trải hoa hồng. Có những giai đoạn, chị miệt mài nhiều tuần trong phòng thí nghiệm chỉ để tìm lời giải cho một phản ứng không diễn ra như dự đoán. Tuy nhiên, mỗi khi thất bại, chị không nản chí mà coi đó là cơ hội để nghỉ một nhịp. Mỗi lần như vậy, chị rời khỏi mớ dữ liệu, tìm cách thư giãn, rồi lại có năng lượng để quay lại đọc tài liệu, suy nghĩ và thử lại.

Hành trình của TS Đặng Thị Lệ Hằng không chỉ được đo bằng số lượng công bố quốc tế hay những bằng sáng chế, mà còn bằng sự bền bỉ theo đuổi đam mê trong một lĩnh vực đầy thách thức.

Những thành tựu của chị đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ nữ nhà khoa học trẻ dấn thân vào con đường nghiên cứu, đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

Mai Nguyễn