Nữ Tổng thống đầu tiên của Bulgaria: Khôi phục niềm tin, hàn gắn sự chia rẽ

Tổng thống đắc cử Iliana Iotova

Đối diện với nhiều thách thức

Ngày 2/11 (giờ địa phương), Ủy ban Bầu cử Trung ương Bulgaria xác nhận bà Iliana Iotova (62 tuổi) giành 57,6% số phiếu trong vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống diễn ra hôm 1/11, vượt đối thủ Andrey Gyurov, người nhận được 39,5% số phiếu. 

Phát biểu sau chiến thắng, bà Iotova cam kết thúc đẩy đồng thuận quốc gia thông qua đối thoại, tăng cường hiệu quả hoạt động của các thể chế và xây dựng một Bulgaria vững mạnh trong một châu Âu đoàn kết.

Chiến thắng trong cuộc bầu cử đưa bà Iliana Iotova trở thành người phụ nữ đầu tiên được bầu vào cương vị nguyên thủ quốc gia này, song cũng đặt lên vai bà những thách thức chưa từng có. Trong bối cảnh giá cả "leo thang", chi phí sinh hoạt ngày càng tạo sức ép lên các hộ gia đình, việc khôi phục niềm tin vào nhà nước, hàn gắn những chia rẽ sâu sắc trong xã hội sẽ là nhiệm vụ đầy khó khăn đối với bà Iotova.

Chiến lược tháo gỡ của bà bắt đầu bằng hành động: Nhanh chóng phê chuẩn ngân sách nhà nước để đảm bảo an sinh, ổn định tài chính và duy trì tính liên tục của bộ máy hành pháp. Dự định lựa chọn Kiril Valchev, Tổng giám đốc Hãng thông tấn Quốc gia Bulgaria (BTA), làm Phó Tổng thống, bà Iotova gửi đi tín hiệu về một chính quyền minh bạch, dựa trên năng lực quản trị thực tiễn, thay vì các thỏa thuận ngầm. Bà tập trung vào các chính sách an sinh xã hội: Chăm sóc thai sản, hỗ trợ gia đình đơn thân và bảo vệ quyền lợi của nữ công nhân.

Bà Iliana Iotova trả lời báo giới

Trong phát biểu sau chiến thắng, bà Iotova đã định vị mình là "Tổng thống của hòa bình". Bà chủ trương duy trì vai trò của Bulgaria trong Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), ủng hộ giải pháp ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột Nga - Ukraine. Bà cũng phản đối việc tiếp tục viện trợ quân sự cho Kiev. 

Thách thức của bà Iotova là làm sao duy trì được một đường lối đối ngoại độc lập, xoa dịu các bất ổn an ninh khu vực Biển Đen đang lan rộng, nhưng đồng thời không làm tổn hại đến cầu nối chiến lược của Bulgaria và phương Tây.

Là một người trưởng thành từ ngành ngôn ngữ học và truyền thông, bà Iotova chủ trương khai thác tối đa "sức mạnh mềm" của văn hóa. Bà đẩy mạnh các chính sách kết nối cộng đồng kiều bào Bulgaria ở nước ngoài và bảo tồn bản sắc dân tộc. Trong một xã hội đang bị phân hóa sâu sắc bởi áp lực kinh tế, việc dùng văn hóa và giáo dục làm "chất keo" gắn kết được đánh giá là chiến lược thông minh giúp xoa dịu căng thẳng, khôi phục niềm tin của công chúng.

Từ đài truyền hình đến nghị trường châu Âu

Sinh ra tại thủ đô Sofia, với nền tảng học thuật về ngôn ngữ học (tiếng Bulgaria và tiếng Pháp), suốt những năm 1990, với tư cách là một nhà báo, biên tập viên tại Đài Truyền hình Quốc gia Bulgaria (BNT), bà Iotova đã rèn luyện khả năng thấu hiểu tâm lý công chúng, sự nhạy bén trước các dòng chảy thông tin và tư duy phản biện sắc sảo. Từ năm 1997 đến 2007, bà phụ trách dịch vụ báo chí của Đảng Xã hội Bulgaria (BSP) trước khi trở thành đại biểu Quốc hội (từ năm 2005 đến 2007).

Giai đoạn từ năm 2007 đến 2017 tại Nghị viện Châu Âu (EP) là bước ngoặt đối với bà Iotova. Đại diện cho nhóm Cánh tả, bà đã tham gia sâu vào các vấn đề, từ quyền tự do dân sự, bảo vệ quyền lợi người lao động đến hợp tác khu vực. Ở Brussels, người ta thấy hình ảnh một chính trị gia điềm tĩnh, thông thạo ngoại ngữ, sắc sảo. 

Năm 2017, bà đảm nhận chức vụ Phó Tổng thống Bulgaria. Gần một thập kỷ (2017 - 2026), trong vai trò phò tá nguyên thủ quốc gia, bà Iotova dành nhiều tâm huyết cho các hoạt động cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa và hỗ trợ kiều bào Bulgaria ở nước ngoài.

Bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của bà diễn ra vào đầu năm 2026. Sau khi Tổng thống Rumen Radev từ chức vào tháng 1/2026 và được Tòa án Hiến pháp thông qua, theo Hiến pháp Bulgaria, Phó Tổng thống Iliana Iotova đảm nhận cương vị Quyền Tổng thống từ ngày 23/1/2026.

Đưa bình đẳng giới từ nghị trường vào thực tiễn đời sống

Điều đáng chú ý trong chiến dịch tranh cử Tổng thống của bà Iotova, bình đẳng giới không phải là một khẩu hiệu mà là chính sách xuyên suốt. Khi còn là đại biểu Nghị viện châu Âu (EP), bà từng giữ vai trò Phó ủy viên Ủy ban về Quyền Phụ nữ và Bình đẳng giới (FEMM). Tại đây, bà đấu tranh cho việc thu hẹp khoảng cách thu nhập theo giới, chống bạo lực trên cơ sở giới và thúc đẩy phụ nữ tham gia vào các vị trí quản trị doanh nghiệp. 

Bà nhiều lần nhấn mạnh rằng, bình đẳng giới không phải là đặc quyền dành riêng cho phụ nữ mà là thước đo mức độ dân chủ và tiềm năng phát triển kinh tế của một quốc gia. Bà thúc đẩy các tiêu chuẩn bảo vệ quyền lợi của lao động di cư nội khối - những người thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị bóc lột tại các thị trường lao động Tây Âu.

Bà Iliana Iotova bỏ phiếu trong vòng hai của cuộc bầu cử Tổng thống năm 2026 tại Sofia, Bulgaria. (Ảnh: 24heures.ch)

Trong suốt giai đoạn làm Phó Tổng thống và sau này là Quyền Tổng thống, bà Iotova thường xuyên đại diện cho Bulgaria tại các hội nghị thượng đỉnh quốc tế về trao quyền cho phụ nữ. Bà kiên trì thúc đẩy các chính sách hỗ trợ phụ nữ tiếp cận giáo dục, lĩnh vực khoa học, công nghệ,  kỹ thuật, toán học (STEM) và khởi nghiệp sáng tạo.

Tại các diễn đàn đa phương, bà kêu gọi tăng cường vai trò của phụ nữ trong xử lý khủng hoảng, hòa giải xung đột và xây dựng chính sách hòa bình khu vực.

Theo kế hoạch, bà Iliana Iotova sẽ chính thức nhậm chức, bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống 5 năm vào ngày 22/1/2027.

Nguồn: europa.eu