Nước rút cho 'cuộc đua' về đích nông thôn mới - Kỳ 2: Áp lực vì… tiêu chí mới

Một góc xã miền núi Tuyên Phú nhìn từ trên cao - Ảnh: Văn Tư

Như... bắt đầu lại từ đầu

Qua tìm hiểu tại các địa phương, tiêu chí số 3 về “Phát triển kinh tế nông thôn” (10 chỉ tiêu thành phần) có nhiều chỉ tiêu mới không dễ thực hiện và mang lại hiệu quả trong thời gian ngắn, như: Vùng nguyên liệu tập trung, khu công nghiệp hoặc cụm công nghiệp hoặc làng nghề được công nhận, mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hoặc mô hình kinh tế xanh hoặc mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả...

Là xã miền núi có diện tích tự nhiên rộng lớn và nhiều dư địa để hình thành vùng nguyên liệu tập trung phát triển trồng trọt, chăn nuôi, thế nhưng xã Tuyên Phú gần như đang “trắng” các chỉ tiêu nói trên.

Phó Chủ tịch UBND xã Tuyên Phú Nguyễn Anh Tuấn cho biết, hầu hết các tiêu chí mới trong bộ tiêu chí, địa phương gần như bắt đầu lại từ đầu. Muốn hình thành vùng sản xuất, xây dựng khu chăn nuôi tập trung, vấn đề trước hết là phải quy hoạch, tập huấn cho người dân.

Đối với các địa phương có điều kiện nổi trội hơn và nền tảng từ trước, để các tiêu chí mới đáp ứng quy định cũng không phải là chuyện một sớm một chiều. Có lợi thế 4 cụm công nghiệp, trong đó 2 cụm công nghiệp đã đi vào hoạt động với tỉ lệ doanh nghiệp, nhà máy lấp đầy khá cao, thế nhưng hầu hết các cụm công nghiệp trên địa bàn xã Hiếu Giang chưa hoàn thiện hạ tầng, nhất là hệ thống xử lý nước thải theo quy định. “Điểm nghẽn” này cũng bắt đầu từ vấn đề nguồn lực đầu tư.

Nhiều nhà máy sản xuất ở cụm công nghiệp Cam Hiếu, xã Hiếu Giang phải tự đầu tư hệ thống xử lý nước thải để hoạt động - Ảnh: C.H

Ở tiêu chí số 3 còn quy định chỉ tiêu xã đạt chuẩn NTM phải có mô hình du lịch nông thôn. Xã Hiếu Giang đã có 1 điểm du lịch nông thôn, tuy nhiên sau một thời gian ngắn hoạt động, điểm du lịch này đã đóng cửa.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hiếu Giang Phạm Viết Thanh: “Nguyên nhân là do quy mô cơ sở còn nhỏ, hạ tầng phục vụ chưa đồng bộ, chưa liên kết tour tuyến và còn nhiều hạn chế trong quảng bá. Hơn nữa, mô hình này chưa được cấp có thẩm quyền công nhận”.

Theo thống kê của Văn phòng Điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM tỉnh Quảng Trị, có 14/14 địa phương đều chưa đạt tiêu chí 3 về “Phát triển kinh tế nông thôn”. Bởi, đây là những chỉ tiêu mới, khó, cần có sự hỗ trợ từ các sở, ngành, đơn vị liên quan.

Phát triển kinh tế: Chờ thời gian

Vấn đề thời gian triển khai thực hiện cũng là một trong những yếu tố quan trọng, để thực sự tạo nên chuyển biến về thu nhập, tổ chức và phát triển sản xuất. Phát triển sản phẩm OCOP gắn với đặc trưng, thế mạnh của địa phương là chỉ tiêu không mới để đạt chuẩn NTM. Thế nhưng, trong thực tế không phải sản phẩm OCOP nào cũng phát triển và mang lại hiệu quả.

Sản phẩm OCOP 3 sao xúc xích thịt heo Hoài Hoàng, xã Nam Cửa Việt - Ảnh: C.H

Xã Nam Cửa Việt có 2 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao, nhưng hiện nay chỉ còn sản phẩm “Xúc xích thịt heo Hoài Hoàng” còn duy trì sản xuất. Chủ cơ sở sản xuất xúc xích thịt heo Hoài Hoàng, xã Nam Cửa Việt Hoàng Thị Hoài cho biết, sản phẩm của cơ sở được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao từ năm 2024. Nhưng, do quy mô sản xuất hộ gia đình, nên không thể cạnh tranh được với các sản phẩm xúc xích đã có thương hiệu trên thị trường.

Trong số 6 hợp tác xã, 2 sản phẩm OCOP 3 sao của xã Tuyên Phú, chỉ còn cơ sở sản xuất “Tinh bột nghệ Thạch Hóa” vẫn hoạt động, tuy nhiên cũng chỉ sản xuất theo mùa vụ. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, thiếu quy hoạch, thiếu vốn đầu tư và thị trường tiêu thụ khó khăn, khiến nhiều sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng của địa phương khó đứng vững trước sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường.

Chủ cơ sở sản xuất tinh bột nghệ Thạch Hóa, xã Tuyên Phú Trần Thị Tố Uyên cho hay: “Mỗi năm, cơ sở chỉ sản xuất khoảng 5 tháng, từ tháng 4-8. Đây cũng là mùa cao điểm nông dân trên địa bàn thu hoạch cây nghệ. Thời gian còn lại, máy móc phải “đắp chiếu”, vì hết nguyên liệu và bị thiên tai, ngập lụt”.

Phát triển kinh tế nông thôn; giảm nghèo và an sinh xã hội là 2 tiêu chí có tác động qua lại lẫn nhau và không chỉ quyết định đến sinh kế bền vững, nâng cao đời sống, thu nhập cho người dân, thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn, mà còn là đích đến của chương trình xây dựng NTM. Làm sao để chương trình đi vào chiều sâu và thực chất hơn, qua đó góp phần nuôi dưỡng và huy động sức dân tham gia vào quá trình xây dựng quê hương?

Phần lớn sản phẩm OCOP phát triển chưa thực sự bền vững - Ảnh: C.H

Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM tỉnh Quảng Trị Nguyễn Quốc Tuấn khẳng định: “Thước đo quan trọng nhất của NTM chính là thu nhập của người dân. Khi đời sống, thu nhập được nâng cao, người dân mới thấy được lợi ích, mục tiêu của chương trình mang lại và chung tay góp sức xây dựng quê hương.

Vì vậy, trong quá trình thực hiện, các địa phương phải xác định một số sản phẩm tiềm năng, lợi thế để tập trung hỗ trợ, phát triển sản thành sản phẩm OCOP theo chuỗi sản xuất, thay vì chỉ hỗ trợ đầu vào như lúc trước.

Chính quyền đóng vai trò cầu nối, khuyến khích, kêu gọi doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức kinh tế đóng vai trò “cầu nối” để hỗ trợ liên kết, bao tiêu sản phẩm cho người dân, gắn phát triển sản xuất với du lịch nông thôn, thương mại điện tử và chuyển đổi số. Đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và nhóm yếu thế, không chỉ hỗ trợ vật chất trước mắt, mà cần hỗ trợ sinh kế, kỹ năng, việc làm, tín dụng và đào tạo nghề, để người dân có khả năng tự tạo thu nhập, từng bước giúp họ thoát nghèo bền vững”.

Rõ ràng, việc cán đích NTM giai đoạn 2026-2030 ngay trong năm 2026 đã và đang đặt ra nhiều khó khăn và áp lực rất lớn cho các địa phương. Để đạt mục tiêu đề ra, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt hơn nữa từ các sở, ngành và tinh thần không lùi bước của từng địa phương. Bởi đích đến của NTM không chỉ dừng lại ở tấm bằng công nhận, mà là hành trình kiến tạo những giá trị thực chất, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.