Nuôi 'thú cưng' phải đi cùng trách nhiệm

Khi chó nuôi trở thành mối nguy hiểm

Liên tiếp những vụ chó nuôi thả rông tấn công người thời gian gần đây cho thấy nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra ngay trong khu dân cư.

Các y, bác sĩ Phòng khám đa khoa, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ngãi sơ cứu và tiêm vắc xin phòng dại cho một trường hợp người dân bị chó cắn. Ảnh: CDC Quảng Ngãi

Mới đây, ngày 16-9, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi cho biết địa phương đang phối hợp với cơ quan thú y kiểm tra vụ một con chó nghi mắc bệnh dại cắn 6 người. Qua xác minh, 5 người bị chó cắn đã chủ động đi tiêm phòng; 1 trường hợp bị chó tấn công nhưng không gây trầy xước. Mẫu bệnh phẩm của con chó đã được lấy để xét nghiệm và địa phương đang chờ kết quả.

Trước đó, tại xã Cư Jút, tỉnh Lâm Đồng, một con chó được xác định dương tính với vi rút dại đã liên tiếp tấn công 2 trẻ em. Một bé trai sinh năm 2019 bị chó cắn vào má, phải khâu 15 mũi. Khoảng 30 phút sau, một bé trai sinh năm 2015 tiếp tục bị cắn vào cẳng tay và vùng hạ sườn. Cả hai em được đưa đi tiêm huyết thanh kháng dại và vắc-xin phòng dại.

Đau lòng, đã có trường hợp trẻ bị chó thả rông cắn dẫn đến tử vong. Một bé trai 6 tuổi ở tỉnh Gia Lai tử vong vì bệnh dại sau 2 lần bị chó cắn nhưng không được tiêm vắc-xin phòng dại. Khoảng 5 tháng trước, bé bị chó cắn vào cẳng chân; 2 tháng sau tiếp tục bị một con chó thả rông cắn vào tai. Cả hai lần, gia đình không đưa bé đến cơ sở y tế xử trí vết thương và tiêm phòng. Đến ngày 6-9, bé xuất hiện mệt mỏi, lừ đừ, sau đó co giật và được xác định mắc bệnh dại.

Những vụ việc trên cho thấy, quản lý vật nuôi lỏng lẻo có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại trong cộng đồng, nhất là khi người bị cắn không được phát hiện và xử lý kịp thời. Theo khuyến cáo của ngành y tế, khi bị chó, mèo cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, người dân cần rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước sạch, nhanh chóng đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và tư vấn tiêm phòng; không nên tự điều trị, đắp lá, bôi thuốc theo kinh nghiệm dân gian hoặc chờ theo dõi con vật rồi mới đi tiêm.

Chủ nuôi cần tiêm phòng dại đầy đủ, không thả rông, xích hoặc rọ mõm khi đưa chó ra nơi công cộng. Khi chó có biểu hiện nghi mắc bệnh dại hoặc cắn người, phải báo ngay cho chính quyền hoặc cơ quan thú y để xử lý kịp thời; không tự ý giết mổ, vận chuyển hoặc sử dụng động vật nghi mắc bệnh làm thực phẩm.

Theo luật sư Phạm Mai Hồng, Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH Tâm Vàng, Điều 66 Luật Chăn nuôi năm 2018 quy định, chủ nuôi chó, mèo phải có các nghĩa vụ cơ bản như tiêm phòng bệnh dại theo quy định; khi nghi ngờ chó có triệu chứng bệnh dại phải báo ngay cho UBND cấp xã hoặc cán bộ thú y; có biện pháp bảo đảm an toàn cho người và vật nuôi khác, bảo đảm vệ sinh môi trường, vệ sinh thú y. Khi chó, mèo tấn công gây thiệt hại, chủ nuôi phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Đối với việc đưa chó ra nơi công cộng, điểm b khoản 2 Điều 8 Nghị định 204/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng đối với hành vi không đeo rọ mõm cho chó hoặc không xích giữ chó, không có người dắt khi đưa chó ra nơi công cộng.

Về trách nhiệm bồi thường, luật sư Phạm Mai Hồng cho biết, nguyên tắc là chủ sở hữu chó phải bồi thường thiệt hại do chó gây ra. Khi bị chó cắn, người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường những thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo quy định tại Điều 590 Bộ luật Dân sự, trong đó có chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của người bị thiệt hại; chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị. Trường hợp người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần người thường xuyên chăm sóc, thiệt hại còn bao gồm chi phí hợp lý cho việc chăm sóc.

Luật sư Phạm Mai Hồng, Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH Tâm Vàng. Ảnh: PV

Nếu nạn nhân là trẻ em và bị chó cắn gây thương tích nghiêm trọng hoặc tử vong, trách nhiệm của chủ nuôi có thể được xem xét ở nhiều phương diện. Nếu trẻ tử vong, các khoản bồi thường có thể bao gồm chi phí mai táng, cấp dưỡng và tổn thất tinh thần theo quy định.

Về trách nhiệm hình sự, nếu chủ nuôi có lỗi trong việc quản lý, để chó tấn công người và hậu quả dẫn đến chết người, có thể bị xem xét về tội Vô ý làm chết người theo Điều 128 Bộ luật Hình sự. Trường hợp trẻ bị thương tích nghiêm trọng, có thể xem xét tội Vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 138 Bộ luật Hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chó cắn người đều dẫn đến trách nhiệm hình sự. Cơ quan chức năng phải xác định cụ thể hành vi vi phạm, lỗi của chủ nuôi, hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi đó với hậu quả xảy ra. Đặc biệt, trường hợp chủ nuôi biết chó có biểu hiện hung dữ, từng cắn người hoặc có nguy cơ mắc bệnh dại nhưng vẫn để chó thả rông, việc xác định lỗi và trách nhiệm pháp lý càng cần được xem xét cụ thể.

Không để việc nuôi chó trở thành nguy cơ cho cộng đồng

Từ thực tế nhiều vụ chó thả rông tấn công người, luật sư Phạm Mai Hồng cho rằng, vấn đề quan trọng không phải chỉ tăng mức phạt sau khi chó cắn người mà phải chuyển trọng tâm sang phòng ngừa rủi ro trước khi hậu quả xảy ra. Chính quyền cơ sở cần nắm được số lượng chó đang được nuôi, tình trạng tiêm phòng và chủ sở hữu; thường xuyên kiểm tra, xử lý tình trạng chó thả rông; chú ý các khu vực có nguy cơ cao như trường học, sân chơi trẻ em, công viên, khu dân cư đông người.

Đặc biệt, cần xử lý nghiêm trường hợp chủ nuôi đã được cảnh báo nhưng vẫn tái phạm. Nếu một con chó từng tấn công người nhưng chủ vẫn tiếp tục để con vật tiếp xúc tự do với cộng đồng, đây là dấu hiệu cần được cơ quan chức năng xem xét khi đánh giá trách nhiệm. “Quy định về xích giữ, rọ mõm và người dắt chó đã có, vấn đề quan trọng là kiểm tra và xử lý thường xuyên thay vì chỉ thực hiện sau khi xảy ra vụ việc”, luật sư Phạm Mai Hồng nhấn mạnh.

Ở góc độ xã hội, ThS Lê Xuân Đồng, chuyên gia về giới và phát triển xã hội, PMU2 Bộ Giao thông cho rằng, một bộ phận chủ nuôi vẫn còn tâm lý chủ quan, cho rằng chó của mình “hiền”, “quen người”, “không cắn ai” nên để chó chạy rông ngoài đường, trong ngõ xóm, khu dân cư.

Theo ThS Lê Xuân Đồng, một nguyên nhân khác là việc thực hiện các quy định về quản lý chó nuôi chưa nghiêm. Khi tình trạng chó thả rông diễn ra thường xuyên nhưng ít được nhắc nhở, kiểm tra, xử lý, hành vi này dễ trở thành thói quen trong cộng đồng. “Nuôi chó là quyền của mỗi người, nhưng để chó chạy rông trong cộng đồng lại không còn là chuyện riêng của chủ nuôi. Khi vật nuôi có thể gây nguy hiểm cho người khác, chủ nuôi phải có trách nhiệm kiểm soát”, ông Lê Xuân Đồng nhấn mạnh.

Ngăn chặn chó thả rông trước khi xảy ra sự cố là yêu cầu quan trọng để bảo đảm an toàn cho người dân. Khi trách nhiệm của chủ nuôi được thực hiện đầy đủ và việc quản lý tại cộng đồng được duy trì thường xuyên, nguy cơ từ vật nuôi mới có thể được kiểm soát ngay từ cơ sở.