Oanh tạc cơ Tu-16 lao xuống biển sau 'màn khiêu khích' tàu sân bay Mỹ

Một chiếc máy bay trinh sát Tu-16 Badger của Liên Xô liên tục áp sát tàu sân bay Mỹ ở độ cao cực thấp. Chiếc máy bay hoàn thành lượt tiếp cận đầu tiên rồi quay lại thực hiện lần thứ hai.

Tàu sân bay của Hải quân Mỹ và máy bay ném bom Tu-16. (Ảnh: 19FF)

Trong lúc nghiêng cánh sát mặt biển, một bên cánh dài của Tu-16 bất ngờ chạm xuống nước. Ở tốc độ rất cao, cú va chạm khiến máy bay mất kiểm soát, vỡ thành nhiều mảnh rồi phát nổ. Cả 7 thành viên phi hành đoàn Liên Xô đều thiệt mạng.

Vụ việc được các thủy thủ Mỹ ghi lại, cho thấy mức độ căng thẳng và nguy hiểm trong những cuộc đối đầu trên không giữa Mỹ và Liên Xô. Hai bên thường xuyên hoạt động ở khoảng cách rất gần, nơi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến thảm họa.

Vì sao Tu-16 liên tục áp sát tàu sân bay Mỹ?

Việc máy bay Liên Xô bay sát các nhóm tàu sân bay Mỹ không đơn thuần là hành động phô trương.

Trong thời Chiến tranh Lạnh, tàu sân bay là một trong những biểu tượng quan trọng nhất cho sức mạnh quân sự và khả năng triển khai lực lượng trên phạm vi toàn cầu của Mỹ. Vì vậy, Liên Xô đặc biệt quan tâm đến vị trí, hướng di chuyển, tốc độ cũng như đội hình tàu hộ tống của các nhóm tàu sân bay này.

Các máy bay trinh sát Liên Xô có nhiệm vụ theo dõi hoạt động bay, hệ thống radar và cách thức tổ chức phòng thủ của tàu sân bay Mỹ. Những lần áp sát ở cự ly gần còn giúp thu thập hình ảnh và thông tin điện tử có giá trị.

Đồng thời, các cuộc chạm trán cũng mang ý nghĩa răn đe, để Washington thấy máy bay Liên Xô có khả năng phát hiện và tiếp cận các nhóm tàu sân bay Mỹ.

Hoạt động trinh sát diễn ra theo cả hai chiều. Mỹ cũng tận dụng những lần máy bay Liên Xô xuất hiện để quan sát, chụp ảnh và nghiên cứu thiết bị cũng như cách thức hoạt động của chúng. Những cuộc đối đầu như vậy trở thành một cuộc "đấu trí" trên không, kết hợp giữa thu thập tình báo, phô diễn sức mạnh và gây sức ép tâm lý.

Tu-16 là máy bay ném bom như thế nào?

Tu-16 hoàn toàn không phải một máy bay trinh sát hạng nhẹ. Được đưa vào sử dụng từ những năm 1950, Tu-16 Badger là một trong những máy bay ném bom phản lực quan trọng nhất của Liên Xô thời kỳ đầu.

Máy bay dài khoảng 30 mét, sải cánh khoảng 32 mét và có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 79 tấn. Hai động cơ phản lực Mikulin AM-3 cho phép Tu-16 đạt tốc độ tối đa khoảng 650 dặm/giờ, tương đương hơn 1.000 km/giờ.

Với tầm bay hàng nghìn km, Tu-16 ban đầu được phát triển cho nhiệm vụ ném bom chiến lược. Tuy nhiên, thiết kế này nhanh chóng được phát triển thành một nền tảng đa nhiệm với nhiều biến thể.

Tu-16 có thể thực hiện nhiệm vụ tấn công hạt nhân, ném bom thông thường, trinh sát hàng hải, tình báo điện tử, tác chiến điện tử, tiếp dầu trên không và mang tên lửa chống hạm.

Chính khả năng hoạt động linh hoạt giúp Tu-16 trở thành một trong những công cụ quan trọng của Liên Xô trong việc theo dõi và gây sức ép lên các nhóm tàu sân bay Mỹ.

Vì sao USS Essex xuất hiện ở biển Na Uy?

Năm 1968, USS Essex không còn hoạt động như một tàu sân bay tấn công như thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau chiến tranh, con tàu được cải hoán thành tàu sân bay chống ngầm với số hiệu CVS-9. Nhiệm vụ chính của Essex và các tàu hộ tống là hỗ trợ NATO phát hiện và theo dõi tàu ngầm Liên Xô tìm cách vượt từ các căn cứ phía bắc của nước này ra Đại Tây Dương.

Biển Na Uy khi đó là khu vực có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Các lực lượng Liên Xô phải đi qua những tuyến đường biển quan trọng giữa khu vực Na Uy, Iceland, Greenland và Anh để tiếp cận Đại Tây Dương. Đây cũng là khu vực NATO theo dõi chặt chẽ hoạt động của Hải quân Liên Xô.

Sự hiện diện của USS Essex vì thế không thể không thu hút sự chú ý của Moscow. Chiếc Tu-16 đã nhiều lần tiếp cận Essex ở độ cao cực thấp. Những hình ảnh về cuộc chạm trán cho thấy máy bay gần như lướt sát mặt biển.

Cách bay này giúp phi công thực hiện nhiệm vụ trinh sát ở cự ly gần, nhưng đồng thời khiến sai số rất nhỏ cũng có thể trở thành thảm họa. Trong lần tiếp cận cuối cùng, khi Tu-16 nghiêng cánh, phần cánh dài của máy bay chạm xuống mặt nước.

Ở độ cao thấp và tốc độ hàng trăm km mỗi giờ, phi công gần như không còn đủ thời gian để khôi phục kiểm soát. Cú va chạm với mặt biển khiến máy bay mất ổn định, xoay vòng rồi vỡ vụn trước khi phát nổ.

Một yếu tố quan trọng nằm ở chính thao tác nghiêng cánh. Khi máy bay nghiêng, một phần lực nâng không còn hướng hoàn toàn theo phương thẳng đứng. Muốn duy trì độ cao, phi công phải tăng lực nâng và điều chỉnh máy bay phù hợp.

Nếu thao tác điều khiển không đủ chính xác, máy bay có thể nhanh chóng mất độ cao. Trong trường hợp của Tu-16, tốc độ cao, khoảng cách cực nhỏ với mặt nước, sóng biển thay đổi và khó khăn trong việc ước lượng độ cao trên một bề mặt gần như không có điểm tham chiếu đã tạo nên một tình huống đặc biệt nguy hiểm.

Khi cánh máy bay chạm biển, năng lượng va chạm ở tốc độ cao đã khiến Tu-16 bị phá hủy hoàn toàn.