Oanh tạc cơ Tu-22 gặp vấn đề, Tupolev làm gì để cứu chương trình?

Oanh tạc cơ Tu-22 ra đời với tham vọng đưa oanh tạc cơ Liên Xô bước vào kỷ nguyên siêu thanh. Nhưng khi đi vào khai thác, máy bay nhanh chóng bộc lộ nhiều vấn đề.

Tầm bay hạn chế là nhược điểm lớn nhất. Khả năng mang vũ khí cũng không tạo ra bước nhảy tương xứng so với Tu-16, trong khi máy bay khó bảo dưỡng và có lịch sử tai nạn đáng kể.

Federation of American Scientists đánh giá Tu-22 không đạt được yêu cầu thay thế hoàn toàn Tu-16, khiến dòng máy bay cũ vẫn phải tiếp tục phục vụ..

Tupolev ban đầu tìm cách giải quyết bằng việc phát triển các thiết kế kế tiếp dựa trên oanh tạc cơ Tu-22. Một trong những hướng đầu tiên là dự án 106, sử dụng động cơ mạnh hơn và đặt mục tiêu tăng đáng kể tốc độ cùng tầm bay.

Sau đó là dự án 125 với tham vọng đạt tầm hoạt động khoảng 4.500-4.800 km và tốc độ tới 2.500 km/h. Tuy nhiên, những phương án này không trở thành lời giải cuối cùng.

Bài toán mà Liên Xô đặt ra cũng thay đổi. Oanh tạc cơ mới không chỉ cần tấn công các mục tiêu mặt đất mà còn phải có khả năng đánh các mục tiêu hải quân ở khoảng cách xa.

Điều này đặc biệt quan trọng với Liên Xô, khi lực lượng hải quân NATO và các tuyến hàng hải chiến lược trở thành một phần trong kế hoạch tác chiến.

Từ những nghiên cứu đó, Tupolev phát triển thiết kế 145. Đây là bước ngoặt quan trọng.

Thay vì chỉ sửa đổi oanh tạc cơ Tu-22, các kỹ sư lựa chọn cấu hình cánh cụp biến đổi, cho phép máy bay sử dụng một hình dạng cánh khi cất hạ cánh và bay đường dài, sau đó cụp cánh khi cần đạt tốc độ cao.

Air & Space Forces Magazine mô tả Tu-22M là oanh tạc cơ siêu thanh cánh cụp biến đổi, có thể thực hiện cả nhiệm vụ đánh mục tiêu mặt đất và tấn công hải quân.

Thiết kế mới cũng có hình dáng hoàn toàn khác. Tu-22 có động cơ đặt cao ở phía sau thân, trong khi Tu-22M đưa 2 động cơ về phía sau thân máy bay và kết hợp với cửa hút khí có cấu hình phù hợp hơn cho tốc độ cao.

Thân máy bay được kéo dài, cánh có thể thay đổi góc cụp và càng đáp được thiết kế lại. Những thay đổi này cho thấy Tu-22M không đơn giản là Tu-22 được thay động cơ và kéo dài cánh.

Năm 1967, Liên Xô chính thức giao Tupolev phát triển máy bay 145. Dự án sau đó mang định danh Tu-22M. Nguyên mẫu Tu-22M0 thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 30/8/1969.

Các phiên bản tiếp theo tiếp tục được cải tiến, trước khi Tu-22M2 trở thành biến thể sản xuất quy mô lớn.

Cách đặt tên này cũng tạo ra một câu chuyện đặc biệt trong thời Chiến tranh Lạnh. Định danh Tu-22M khiến phương Tây có ấn tượng rằng đây là một biến thể của Tu-22, trong khi trên thực tế mức độ thay đổi rất lớn.

Một tài liệu của Air & Space Forces Magazine ghi nhận chính các quan chức Tupolev giải thích rằng tên Tu-22M được sử dụng để nhấn mạnh máy bay mới đảm nhiệm những nhiệm vụ tương tự Tu-22, thay vì được coi là một oanh tạc cơ liên lục địa hoàn toàn mới.

Điều quan trọng hơn nằm ở tư duy thiết kế. Tu-22 cố gắng đạt tốc độ siêu thanh bằng một cấu hình tương đối đơn giản, nhưng phải trả giá bằng tầm bay và khả năng khai thác.

Tu-22M đi theo hướng khác: kết hợp cánh cụp biến đổi, động cơ mạnh hơn và khả năng bay thấp với vũ khí tầm xa.

Mục tiêu không chỉ là làm máy bay nhanh hơn mà là tạo một nền tảng có thể tiếp cận mục tiêu, phóng tên lửa rồi rút lui trong môi trường phòng không ngày càng nguy hiểm.

Từ đây, dòng Tu-22M bắt đầu một cuộc đời mới. Và chính Tu-22M2, sau đó là Tu-22M3, mới biến cái tên “Backfire” thành một trong những oanh tạc cơ tấn công tầm xa nổi bật nhất của Liên Xô.