Oanh tạc cơ Tu-95MSM: Nga kéo dài tuổi thọ 'Gấu bay' qua nhiều thập niên

Oanh tạc cơ Tu-95MS ra đời từ cuối thập niên 1970 và trở thành phiên bản mang tên lửa hành trình chủ lực của dòng Tu-95.

Sau nhiều thập niên hoạt động, Nga không lựa chọn loại bỏ toàn bộ những máy bay này để chờ một oanh tạc cơ hoàn toàn mới. Thay vào đó, Moscow tiến hành chương trình hiện đại hóa sâu, tạo ra Tu-95MSM.

Mục tiêu của chương trình là thay đổi những bộ phận quyết định hiệu quả chiến đấu mà vẫn tận dụng khung thân và thiết kế khí động học đã được chứng minh qua thời gian.

Tập đoàn Tupolev cho biết chương trình nhằm đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng và kéo dài thời hạn khai thác oanh tạc cơ Tu-95MS.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nằm ở động cơ. oanh tạc cơ Tu-95MSM được trang bị động cơ tuốc bin cánh quạt NK-12MPM, phát triển từ NK-12MP.

Rostec cho biết động cơ mới cải thiện khả năng cất cánh, tăng tải trọng và tầm bay, đồng thời giảm gần 2 lần mức rung. Hệ thống động lực mới đi kèm cánh quạt cải tiến do Aerosila phát triển. Các tài liệu kỹ thuật về Tu-95MSM xác định loại cánh quạt này là AV-60K.

Hệ thống điện tử cũng được thay đổi đáng kể, oanh tạc cơ Tu-95MSM được trang bị radar mảng pha Novella-NV1.021 cùng hệ thống định vị, điều khiển bay, hiển thị và liên lạc mới.

Những thay đổi này không đơn thuần giúp phi công điều khiển máy bay thuận tiện hơn, mà còn tạo nền tảng để Tu-95MSM sử dụng các loại vũ khí hiện đại.

Quan trọng nhất là khả năng mang tên lửa hành trình Kh-101 và Kh-102. Theo các tài liệu về chương trình hiện đại hóa, Tu-95MSM được bổ sung các giá treo dưới cánh để mang tên lửa mới, trong khi vẫn có thể sử dụng tên lửa thuộc thế hệ trước.

Một cấu hình được mô tả có thể mang 8 tên lửa Kh-101/Kh-102 bên ngoài, bên cạnh tên lửa trong khoang.

Việc lựa chọn hiện đại hóa thay vì thiết kế một oanh tạc cơ hoàn toàn mới cũng phản ánh bài toán công nghiệp của Nga.

Oanh tạc cơ Tu-95MS vẫn có khung thân lớn, tầm bay dài và được thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ phóng tên lửa từ khoảng cách xa.

Trong khi đó, chương trình oanh tạc cơ tàng hình thế hệ mới PAK DA gặp nhiều chậm trễ. Một phân tích của Carnegie Endowment năm 2026 cho biết kế hoạch hiện đại hóa sâu tới 35 Tu-95MS gặp khó khăn, khiến Nga phải tính tới phương án nâng cấp từng phần trong một số trường hợp.

Điều đó cho thấy chiến lược của Nga khá rõ: thay vì bỏ đi một nền tảng có giá trị, nước này giữ lại khung thân, động cơ và đặc tính bay phù hợp, đồng thời thay thế radar, điện tử hàng không, liên lạc và vũ khí.

Oanh tạc cơ Tu-95MSM vì thế không phải một máy bay mới, nhưng là một phiên bản được tái cấu trúc về năng lực chiến đấu.

Đây cũng là cách tiếp cận tương tự việc Mỹ tiếp tục hiện đại hóa B-52. Giá trị của một oanh tạc cơ chiến lược không chỉ nằm ở tuổi đời khung thân, mà còn ở khả năng mang vũ khí, cảm biến, liên lạc và hệ thống điều khiển phù hợp với chiến tranh hiện đại.

Với oanh tạc cơ Tu-95MSM, Nga đang cố biến một thiết kế ra đời từ thời Chiến tranh Lạnh thành nền tảng phóng tên lửa hành trình có thể tiếp tục hoạt động trong nhiều thập niên nữa.

Tuy nhiên, quy mô thực tế của chương trình và số lượng oanh tạc cơ Tu-95MS được nâng cấp sâu vẫn là vấn đề cần thận trọng, bởi các nguồn công khai hiện chưa cho thấy toàn bộ kế hoạch hiện đại hóa đã được thực hiện đúng như mục tiêu ban đầu.