Ông cha ta đánh giặc: Đổi mới cách đánh, nâng cao hiệu quả diệt máy bay địch
Năm 1972, sau những thất bại nặng nề trên chiến trường Trị-Thiên nói riêng và miền Nam nói chung, đế quốc Mỹ đẩy mạnh chiến tranh phá hoại miền Bắc, đồng thời phong tỏa cảng Hải Phòng nhằm gia tăng sức ép, buộc ta nhượng bộ tại Hội nghị Paris, kết thúc chiến tranh trên thế mạnh. Trước cường độ đánh phá ngày càng ác liệt cùng những cải tiến về trang bị, thủ đoạn tác chiến của không quân Mỹ, bộ đội phòng không đứng trước yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu, đổi mới cách đánh để nâng cao hiệu quả chiến đấu, hạn chế tổn thất.
Đại tá Hoàng Bảo, nguyên cán bộ Phòng Tham mưu, Sư đoàn 361 (Quân chủng Phòng không-Không quân) từng chia sẻ với tôi: "Thời điểm ấy, cơ quan tham mưu Quân chủng phối hợp với Sư đoàn 361 tổ chức các tổ công tác đến một số vọng quan sát mắt và các điểm cao để theo dõi đội hình bay, thủ đoạn cơ động và thời điểm máy bay địch phóng tên lửa shrike. Qua khảo sát, các tổ công tác nhận thấy địch thay đổi phương thức tiến công: Đội hình các tốp máy bay giãn cách lớn hơn, phần lớn các đợt đánh phá diễn ra khi thời tiết tốt, tên lửa shrike được phóng từ cự ly xa hơn. Những thay đổi này gây nhiều khó khăn cho việc phát hiện, điều khiển và tiêu diệt mục tiêu".
Trên cơ sở đó, Sư đoàn 361 nghiên cứu, vận dụng phương pháp tác chiến mới, trong đó sử dụng kính ngắm quang học để hỗ trợ phát hiện tên lửa shrike, hạn chế nguy cơ đài điều khiển bị đối phương đánh trúng. Trong điều kiện địch gây nhiễu dày đặc, tín hiệu trên màn hiện sóng khó nhận biết, kính ngắm quang học giúp kíp chiến đấu phát hiện tên lửa địch phóng tới, kể cả những trường hợp tên lửa bay giữa đội hình địch nhưng không nổ. Từ những quan sát này, đơn vị nghiên cứu phương pháp bám sát dải nhiễu tạp để tổ chức đánh địch hiệu quả hơn.
Kính ngắm quang học của Bộ đội Tên lửa trong chiến đấu năm 1972, trưng bày tại Nhà truyền thống Sư đoàn 361. Ảnh: TRƯƠNG VĨNH HẰNG
Tuy nhiên, khi kết quả nghiên cứu chưa kịp báo cáo cấp trên, đơn vị đã nhận được ý kiến phê bình vì tự điều chỉnh quy trình thao tác khi chưa được phê chuẩn, chưa phù hợp với giáo trình hiện hành. Tại hội nghị toàn Quân chủng sau đó, đồng chí Sư đoàn trưởng Sư đoàn 361 đã phân tích cơ sở thực tiễn của cách đánh mới. Trong điều kiện xe điều khiển tối, nếu trắc thủ chỉ dựa vào tay quay để phát hiện tín hiệu tên lửa shrike, khi nhận ra mục tiêu thì tên lửa có thể đã áp sát đài điều khiển, khiến thời gian xử trí còn rất ít. Vì vậy, chủ động nghiên cứu, vận dụng phương pháp phù hợp với thực tế chiến đấu là yêu cầu cần thiết.
Thực tiễn chiến đấu cho thấy, kính ngắm quang học phát huy hiệu quả rõ rệt, nhất là khi địch gây nhiễu mạnh, làm hạn chế khả năng phát hiện mục tiêu của các thiết bị điện tử. Đặc biệt, trong Chiến dịch Phòng không Hà Nội-Hải Phòng cuối năm 1972, phương pháp này góp phần giúp bộ đội phát hiện, nhận dạng mục tiêu, xác định đội hình và theo dõi tên lửa địch từ xa, tạo điều kiện cho chỉ huy và kíp chiến đấu lựa chọn đúng tốp, đúng mục tiêu, nâng cao hiệu quả tiêu diệt máy bay Mỹ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn trận địa.
