Ông Nguyễn Mạnh Hùng: Không chỉ làm chủ mà phải từng bước tạo ra công nghệ mới

Nội dung trên được nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ tại hội thảo khoa học về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại tại Học viện Kỹ thuật quân sự (Bộ Quốc phòng) sáng 19/10.

Hội thảo góp phần định hướng phát triển, làm chủ công nghệ chiến lược, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại

Tại hội thảo, các chuyên gia đề xuất Học viện tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực công nghệ có khả năng tạo đột phá, gồm AI và dữ liệu, robot, UAV, phương tiện không người lái trên mặt đất, hệ thống tự hành, bán dẫn, vi mạch, an ninh mạng và vật liệu mới.

Thiếu tướng, TS Dương Minh Hải, Cục trưởng Cục Khoa học quân sự cho rằng, đây là những hướng nghiên cứu cần ưu tiên để Học viện hình thành năng lực công nghệ có chiều sâu, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa Quân đội. Theo ông, mỗi lĩnh vực phải xác định rõ công nghệ trọng tâm, sản phẩm mục tiêu, lộ trình phát triển và đối tác phối hợp, tránh đầu tư dàn trải.

Thiếu tướng Dương Minh Hải, Cục trưởng Cục Khoa học quân sự, nhấn mạnh yêu cầu làm chủ công nghệ lõi, nâng cao năng lực tự chủ quốc phòng

Trên cơ sở đó, các nhà khoa học có thể chủ động điều chỉnh thiết kế, cải tiến, nâng cấp sản phẩm để đáp ứng yêu cầu tác chiến trong những điều kiện khác nhau.

Thực tế, Học viện Kỹ thuật quân sự đã có nền tảng nghiên cứu đáng kể. Theo số liệu được công bố tại hội thảo, năm học 2025-2026, Học viện triển khai 173 đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ; công bố hơn 1.500 bài báo, trong đó có 337 bài thuộc danh mục WoS/Scopus, đồng thời hình thành 17 nhóm nghiên cứu mạnh.

Riêng năm 2026, Học viện được giao nghiên cứu, sản xuất 12 danh mục với 84 sản phẩm vật tư kỹ thuật. Một số kết quả nổi bật gồm tổ hợp pháo tự hành PTH-130, hệ thống điều khiển hỏa lực 12,7 mm và hệ thống phóng loạt WM-18.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là nghiên cứu thành công những sản phẩm riêng lẻ mà còn phải tạo dựng năng lực phát triển, cải tiến các thế hệ công nghệ tiếp theo.

Đề cập vấn đề này, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, Học viện cần thay đổi tư duy từ làm chủ những công nghệ sẵn có sang chủ động tạo ra công nghệ mới.

“Không chỉ làm chủ công nghệ mà phải từng bước tạo ra công nghệ mới; không chỉ truyền bá tri thức đã có mà phải tạo ra tri thức mới”, ông Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, thay vì nghiên cứu theo những đề tài ngắn hạn, phân tán, Học viện cần lựa chọn các bài toán lớn để theo đuổi trong 5-10 năm, tập trung phát triển những nhóm nghiên cứu mạnh.

Chẳng hạn, từ bài toán làm thế nào để một đàn UAV vẫn có thể tự phối hợp hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện bị gây nhiễu và mất liên lạc, các nhà khoa học sẽ phải giải quyết đồng thời những yêu cầu về AI, điều khiển, cảm biến, viễn thông và vi điện tử.

Cách tiếp cận này không chỉ tạo ra một sản phẩm cụ thể mà còn giúp tích lũy năng lực công nghệ, phục vụ phát triển những hệ thống hiện đại hơn.

Gắn làm chủ công nghệ lõi với sản xuất quốc phòng

Bên cạnh việc xác định những lĩnh vực nghiên cứu ưu tiên, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu đưa kết quả khoa học vào thực tiễn sản xuất. Thiếu tướng, TS Nguyễn Hồng Sơn, Cục trưởng Cục Quản lý công nghệ, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng cho biết, Học viện đã đạt nhiều kết quả trong nghiên cứu, chế tạo vũ khí, trang bị kỹ thuật, từ pháo tự hành, giàn phóng đạn phản lực đến radar, thiết bị chế áp UAV và robot quân sự.

Hình ảnh pháo tự hành PTH-130 do Học viện Kỹ thuật quân sự thiết kế, chế tạo

Dù vậy, theo ông, hoạt động nghiên cứu vẫn còn sự mất cân đối giữa lý thuyết và ứng dụng. Một số đề tài mới dừng ở công bố khoa học hoặc mô hình thử nghiệm, chưa được phát triển thành sản phẩm có thể sản xuất hàng loạt.

Việc chuyển giao công nghệ từ phòng nghiên cứu sang các nhà máy quốc phòng cũng gặp khó khăn do sự khác biệt về tiêu chuẩn thiết kế, năng lực sản xuất và cơ chế phối hợp.

Từ thực tế đó, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn đề xuất Học viện tập trung làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, gắn chặt với phát triển sản phẩm và chuyển giao công nghệ.

Cùng quan điểm, Thiếu tướng Dương Minh Hải cho rằng, cần thiết lập chu trình khép kín từ nhu cầu thực tiễn đến nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và đưa vào sử dụng. Trong đó, cơ quan quản lý, đơn vị sử dụng và các cơ sở công nghiệp quốc phòng phải tham gia ngay từ giai đoạn đề xuất nhiệm vụ.

Phát biểu tại hội thảo, Trung tướng, PGS.TS Lê Minh Thái, Giám đốc Học viện Kỹ thuật quân sự, nhấn mạnh yêu cầu đánh giá toàn diện tiềm lực nghiên cứu, thẳng thắn nhận diện những điểm nghẽn về cơ chế quản lý và kết nối giữa nghiên cứu, sản xuất, sử dụng.

Trên cơ sở đó, Học viện cần xác định những cụm công nghệ chiến lược mũi nhọn, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Đây là những định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển Học viện Kỹ thuật quân sự đến năm 2035, tầm nhìn 2045, hướng tới trở thành trường đại học nghiên cứu trọng điểm, trung tâm đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ quốc phòng, công nghệ lưỡng dụng.