Ông Tập Cận Bình: Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất mà Mỹ và Trung Quốc đang đối mặt

Hình ảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tham gia các sự kiện tại Đại lễ đường Nhân dân và bắt tay với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14/5 tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Reuters.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nói với Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng các cuộc đàm phán thương mại đang đạt tiến triển khi hai nhà lãnh đạo bắt đầu hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày hôm 14/5, nhưng đồng thời cảnh báo bất đồng về Đài Loan có thể đẩy quan hệ song phương vào con đường nguy hiểm, thậm chí dẫn tới xung đột.

Những phát biểu của ông Tập về Đài Loan được xem là lời cảnh báo cứng rắn – dù không phải chưa từng có tiền lệ – trong một cuộc gặp được tổ chức long trọng nhưng nhìn chung vẫn mang bầu không khí thân thiện và thoải mái. Ông Trump mô tả đây có thể là “hội nghị thượng đỉnh lớn nhất từ trước tới nay”.

Trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ của ông Trump bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến với Iran, chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ tới đối thủ chiến lược và kinh tế lớn nhất của Washington trong gần một thập kỷ qua mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Sau lễ đón với đội danh dự và hàng dài trẻ em cầm hoa cùng cờ chào đón tại Đại lễ đường Nhân dân, ông Trump dành nhiều lời ca ngợi cho ông Tập khi hai nhà lãnh đạo bắt đầu cuộc hội đàm kéo dài hơn hai giờ.

“Ông là một nhà lãnh đạo tuyệt vời, đôi khi người ta không thích tôi nói điều đó nhưng tôi vẫn nói,” ông Trump phát biểu ngắn gọn lúc mở đầu cuộc gặp.

“Có những người nói rằng đây có thể là hội nghị thượng đỉnh lớn nhất từng được tổ chức,” ông nói thêm.

Sau đó, ông Tập cho biết các cuộc đàm phán giữa các nhóm kinh tế và thương mại Mỹ - Trung tại Hàn Quốc hôm thứ Tư đã đạt được “kết quả tổng thể cân bằng và tích cực”, theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc.

Các cuộc đàm phán nhằm duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đạt được hồi tháng 10 năm ngoái, đồng thời xây dựng các cơ chế hỗ trợ thương mại và đầu tư trong tương lai, theo các quan chức nắm rõ vấn đề.

Ông Tập cũng đề cập tới vấn đề Đài Loan. Theo thông cáo của Bắc Kinh, nhà lãnh đạo Trung Quốc nói với ông Trump rằng Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất mà hai nước đang đối mặt và nếu xử lý sai có thể đẩy toàn bộ quan hệ Mỹ - Trung vào tình thế cực kỳ nguy hiểm, khiến hai nước va chạm hoặc thậm chí bước vào xung đột.

Ông Joe Mazur, chuyên gia phân tích địa chính trị tại công ty tư vấn Trivium China, cho rằng dù Bắc Kinh từng đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ về Đài Loan trước đây, phát biểu lần này của ông Tập vẫn đặc biệt đáng chú ý.

“Ông ấy đang cảnh báo phía Mỹ bằng những lời lẽ hoàn toàn không úp mở rằng đừng đùa với vấn đề này,” ông Mazur nhận định.

Ông Trump sau đó không trả lời khi một phóng viên hô lớn câu hỏi về việc hai nhà lãnh đạo có thảo luận về Đài Loan hay không trong lúc ông chụp ảnh cùng ông Tập tại Thiên Đàm – nơi các hoàng đế Trung Hoa xưa từng cầu mùa màng bội thu.

Tương quan quyền lực đã thay đổi

Theo thông cáo từ phía Trung Quốc, hai nhà lãnh đạo nhất trí mở rộng hợp tác trong lĩnh vực thương mại và nông nghiệp, đồng thời trao đổi quan điểm về tình hình Trung Đông, Ukraine và bán đảo Triều Tiên.

Ông Trump và ông Tập sau đó sẽ tham dự quốc yến trước khi cùng uống trà và dùng bữa trưa trong hôm 15/5.

Tháp tùng ông Trump trong chuyến đi là một nhóm CEO muốn giải quyết các vấn đề kinh doanh với Trung Quốc, bao gồm Elon Musk và CEO Nvidia Jensen Huang – người được bổ sung vào đoàn vào phút chót.

Ông Trump cho biết yêu cầu đầu tiên của mình với ông Tập sẽ là “mở cửa” Trung Quốc cho ngành công nghiệp Mỹ.

Ông Ali Wyne, cố vấn cấp cao về quan hệ Mỹ - Trung tại International Crisis Group, nhận định tương quan quyền lực đã thay đổi kể từ chuyến thăm Bắc Kinh trước đây của ông Trump, khi Trung Quốc từng hết sức trọng thị nhà lãnh đạo Mỹ và mua lượng lớn hàng hóa Mỹ.

Theo ông Wyne, giờ đây chính ông Trump đang thừa nhận vị thế ngày càng tăng của Trung Quốc, ví dụ bằng cách khôi phục khái niệm “G2” – ám chỉ bộ đôi siêu cường – trong cuộc gặp gần nhất với ông Tập bên lề hội nghị APEC tại Hàn Quốc hồi tháng 10.

Ông Trump bước vào các cuộc đàm phán trong thế yếu hơn.

Các tòa án Mỹ đã hạn chế khả năng áp thuế tùy ý của ông đối với hàng xuất khẩu từ Trung Quốc và các nước khác. Cuộc chiến với Iran cũng khiến lạm phát tại Mỹ tăng lên và làm gia tăng nguy cơ đảng Cộng hòa của ông Trump mất quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.

Tuy vậy, cả hai bên đều muốn duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được hồi tháng 10, theo đó ông Trump đình chỉ mức thuế ba chữ số với hàng hóa Trung Quốc còn ông Tập tránh siết nguồn cung đất hiếm quan trọng toàn cầu.

Theo các quan chức tham gia chuẩn bị hội nghị, Washington muốn bán máy bay Boeing, nông sản và năng lượng cho Trung Quốc nhằm giảm thâm hụt thương mại – vấn đề từ lâu khiến ông Trump khó chịu – trong khi Bắc Kinh muốn Mỹ nới lỏng các hạn chế xuất khẩu thiết bị sản xuất chip và chất bán dẫn tiên tiến.

Iran và Đài Loan trở thành trọng tâm

Ngoài thương mại, ông Trump dự kiến sẽ thúc giục Trung Quốc thuyết phục Iran đạt thỏa thuận với Washington nhằm chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, giới phân tích nghi ngờ ông Tập sẵn sàng gây áp lực mạnh với Tehran hoặc chấm dứt hỗ trợ quân sự cho Iran, do nước này có giá trị chiến lược đối với Bắc Kinh như một đối trọng với Mỹ.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với Fox News trên chuyên cơ Không lực Một rằng Trung Quốc có lợi ích trong việc giúp giải quyết khủng hoảng bởi nhiều tàu của nước này đang mắc kẹt tại Vùng Vịnh và việc kinh tế toàn cầu giảm tốc sẽ gây thiệt hại cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc.

Đối với ông Tập, việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan là ưu tiên hàng đầu. Trung Quốc hôm thứ Tư tiếp tục khẳng định phản đối mạnh mẽ hoạt động này, trong khi tình trạng của gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD đang chờ ông Trump phê chuẩn vẫn chưa rõ ràng.

Dù không có quan hệ ngoại giao chính thức, Mỹ vẫn bị ràng buộc theo luật phải cung cấp cho Đài Loan các phương tiện tự vệ.

Ông Tập hiện dự kiến có chuyến thăm đáp lễ tới Mỹ vào cuối năm nay, đánh dấu lần đầu tiên ông tới Mỹ kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai vào năm 2025.