Ông Trump ký kết thỏa thuận an ninh "vô cùng quan trọng" với Đan Mạch và Greenland

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay với Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen với sự tham dự của Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen, sau khi hai bên ký kết hiệp ước an ninh tại New York, ngày 22/9. Ảnh: AFP.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng lãnh đạo Greenland và Đan Mạch ngày 22/9, theo giờ Mỹ, đã ký thỏa thuận cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự trên đảo Greenland, đồng thời có thể giúp tháo gỡ cuộc đối đầu kéo dài xung quanh vùng lãnh thổ có vị trí chiến lược và giàu tài nguyên khoáng sản này.

“Đây là một bước tiến vô cùng quan trọng đối với châu Âu, Mỹ và tất cả mọi người,” Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trước khi ký kết thỏa thuận. “Và đối với Greenland, điều này sẽ thật tuyệt vời.”

Thỏa thuận được ký trong chuyến đi New York của ông Trump nhân dịp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu trước đó của Tổng thống Mỹ về việc sáp nhập Greenland thành lãnh thổ của Mỹ nhằm ngăn Nga và Trung Quốc gia tăng hiện diện tại Bắc Cực.

Thay vào đó, văn kiện chính thức hóa việc mở rộng hiện diện quân sự của Mỹ trên hòn đảo băng giá, một phương án được đưa ra trong bối cảnh các nhà lãnh đạo Greenland phản đối khả năng Mỹ tiếp quản hoàn toàn vùng lãnh thổ.

Theo nội dung thỏa thuận được công bố sau lễ ký, Mỹ có thể triển khai hệ thống phòng thủ “Golden Dome” (Vòm Vàng) tại Greenland để đối phó các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo. Greenland nằm trên tuyến đường ngắn nhất nối châu Âu với Bắc Mỹ qua Bắc Cực, đồng thời là nơi đặt căn cứ quân sự của Mỹ ở vị trí cực Bắc.

Phát biểu trước các nhà lãnh đạo thế giới tại Liên Hợp Quốc trước lễ ký, ông Trump nói thỏa thuận trao cho Mỹ “quyền kiểm soát vĩnh viễn đối với an ninh và mọi nhu cầu khác” trên vùng lãnh thổ này.

“Không một đối thủ nào của Mỹ sẽ được phép thiết lập hiện diện quân sự tại Greenland trong tương lai, hoặc thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm ở đó nếu không có sự chấp thuận rõ ràng bằng văn bản của chúng tôi”, ông Trump nói.

Ông Trump sau đó ký thỏa thuận cùng Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen trong một buổi lễ ba bên, sau bài phát biểu của Tổng thống Mỹ tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Bà Frederiksen mô tả đây là thỏa thuận có thể “kéo dài mãi mãi”, đồng thời nhấn mạnh văn kiện khẳng định tầm quan trọng của liên minh NATO và tôn trọng quyền tự quyết của Greenland.

Vai trò của NATO tại Bắc Cực được nhấn mạnh

Ông Nielsen cũng nhấn mạnh vai trò của NATO tại Bắc Cực.

“Chúng tôi tin rằng việc duy trì NATO vững mạnh là điều thiết yếu, trong đó có Bắc Cực, nơi liên minh đóng vai trò quan trọng”, Thủ tướng Greenland nói.

Tại cuộc họp báo sau lễ ký, ông Nielsen cho biết người dân Greenland giờ đây phải bắt đầu quá trình khôi phục lòng tin với Mỹ. Những lời đe dọa của ông Trump về khả năng dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát hòn đảo trước đó đã khiến quan hệ giữa Washington với cả Greenland và Đan Mạch căng thẳng.

“Tôi tin cuộc khủng hoảng hiện đã kết thúc, nhưng tôi không nghĩ xung đột đã chấm dứt theo nghĩa thỏa thuận này hoàn toàn có thể được sử dụng - nếu phía Mỹ muốn - như một nền tảng để tiếp tục gây sức ép nhằm buộc chúng tôi nhượng bộ thêm”, Mikkel Vedby Rasmussen, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Copenhagen, nhận định.

Greenland từng là thuộc địa của Đan Mạch và hiện là vùng lãnh thổ bán tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Hòn đảo nằm giữa Bắc Cực và Bắc Mỹ, đồng thời sở hữu nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào.

Mỹ hiện đã vận hành Căn cứ Vũ trụ Pituffik ở vùng tây bắc xa xôi của Greenland. Thỏa thuận mới cho phép Washington mở thêm hai địa điểm quân sự tại Narsarsuaq, một căn cứ không quân thời Chiến tranh Lạnh hiện chỉ còn vài chục cư dân, và Mestersvig, nơi hiện được sử dụng bởi Đội tuần tra xe chó Sirius, một đơn vị đặc nhiệm của Đan Mạch.

“Chúng tôi sẽ lập tức bắt đầu quá trình xây dựng một lực lượng quân sự quy mô lớn tại địa điểm phù hợp. Chúng tôi sẽ xây dựng hai căn cứ quân sự rất lớn”, ông Trump nói trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc.

Việc ông Trump từ chối loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự hoặc kinh tế để giành Greenland từng châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng ngoại giao trong NATO hồi tháng 1, đồng thời khiến Đan Mạch và chính quyền Greenland phải tiến hành nhiều tháng đàm phán căng thẳng.

Theo văn bản thỏa thuận, hai bên sửa đổi hiệp ước quốc phòng năm 1951, vốn là cơ sở pháp lý cho sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland.

Văn kiện cũng cho phép Washington trong tương lai tìm kiếm thêm các căn cứ quân sự, với vị trí và những điều khoản cụ thể sẽ do các bên cùng thống nhất. Thỏa thuận không quy định thời hạn chấm dứt, trao cho máy bay và tàu của Mỹ quyền tiếp cận rộng rãi Greenland cùng vùng lãnh hải xung quanh, đồng thời cấm các quốc gia ngoài NATO thiết lập cơ sở quân sự trên hòn đảo.

Thỏa thuận cũng siết hoạt động đầu tư nước ngoài, về cơ bản ngăn các quốc gia và nhà đầu tư đến từ những nước ngoài NATO, các đối tác của NATO và Liên minh châu Âu giành quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể trong những lĩnh vực được coi là đặc biệt nhạy cảm, bao gồm cơ sở hạ tầng trọng yếu và khai thác tài nguyên.

Thỏa thuận vẫn cần được quốc hội Đan Mạch và Greenland phê chuẩn. Đây là bước chuyển đáng chú ý so với tham vọng trước đó của ông Trump về việc thâu tóm hoàn toàn Greenland, hòn đảo có diện tích gấp khoảng ba lần bang Texas nhưng chỉ có khoảng 57.000 người sinh sống rải rác dọc bờ biển hiểm trở.

Tuy nhiên, văn kiện cũng đánh dấu lần đầu tiên cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ tại Greenland được mở rộng đáng kể kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Khi đó, Mỹ từng duy trì 17 cơ sở quân sự cùng hơn 10.000 quân nhân trên hòn đảo.