Ông Trump áp thuế 10% giữa áp lực hoàn trả 175 tỷ USD

Phán quyết bác thuế khẩn cấp của ông Trump khiến hơn 175 tỷ USD tiền thuế quan có nguy cơ phải hoàn trả. Ảnh: Reuters.

Ngay sau khi bị Tòa án Tối cao bác bỏ hàng loạt sắc thuế cũ, Tổng thống Donald Trump đã nhanh chóng đáp trả bằng việc ký sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10% lên hàng hóa nhập khẩu. Theo thông báo từ Nhà Trắng, mức thuế mới sẽ chính thức có hiệu lực từ 12:01 sáng ngày 24/2 (giờ Washington).

Trên mạng xã hội, ông Trump nhấn mạnh: “Tôi rất vinh dự khi vừa ký ban hành mức thuế 10% đối với tất cả các quốc gia ngay tại Phòng Bầu dục. Lệnh này sẽ có hiệu lực gần như ngay lập tức".

Tuy nhiên, mức thuế 10% mới chỉ có hiệu lực tối đa trong 150 ngày, sau đó mọi yêu cầu gia hạn đều phải được Quốc hội Mỹ thông qua.

Theo ước tính độc quyền của Penn-Wharton Budget Model (PWBM), số thu từ các mức thuế khẩn cấp mà ông Trump áp đặt có thể phải hoàn lại cho doanh nghiệp, sau khi Tòa tuyên ông đã vượt quá thẩm quyền khi sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để đánh thuế hàng hóa nhập khẩu, theo Reuters.

Hệ quả dây chuyền

Trong phán quyết với tỷ lệ 6-3, Tối cao Tối cao Mỹ kết luận IEEPA - vốn là một công cụ trừng phạt trong tình trạng khẩn cấp quốc gia - không cho phép Tổng thống đơn phương áp thuế trên diện rộng như cách chính quyền ông Trump đã thực hiện từ tháng 2/2025.

Hồ sơ vụ việc được chuyển lại Tòa án Thương mại Quốc tế để xử lý các bước tiếp theo, nhưng theo giới chuyên gia, cánh cửa pháp lý cho các yêu cầu hoàn thuế đã chính thức mở ra. Điều này có thể kích hoạt làn sóng doanh nghiệp nộp đơn đòi lại khoản thuế đã nộp trong hơn một năm qua.

Ông Kent Smetters, Giám đốc PWBM, nhận định dù phán quyết không nêu đích danh con số 175 tỷ USD, nhưng về thực chất, toàn bộ khoản thu theo IEEPA đang đứng trước rủi ro phải hoàn trả.

“Phần lớn số tiền này, nếu được hoàn, sẽ phải chi từ ngân khố Bộ Tài chính Mỹ”, ông nói.

PWBM - một tổ chức nghiên cứu tài khóa phi đảng phái thuộc University of Pennsylvania - xây dựng mô hình dự báo dựa trên dữ liệu nhập khẩu chi tiết của Cục Thống kê Dân số Mỹ, bao gồm khoảng 11.000 nhóm sản phẩm theo mã thuế quan 8 chữ số từ 233 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Lợi nhuận từ lệnh áp thuế của ông Trump. Biểu đồ: Reuters.

Từ đó, nhóm chuyên gia ước tính nguồn thu thuế theo IEEPA đạt khoảng 500 triệu USD mỗi ngày. Tính đến cuối tuần qua, tổng thu lũy kế kể từ khi chính sách có hiệu lực đã chạm ngưỡng xấp xỉ 179 tỷ USD.

Một phương pháp tính thay thế, dựa trên dữ liệu đánh giá thuế quan trước đây của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), cũng cho kết quả tương đồng, dao động 175-176 tỷ USD. Đáng chú ý, số thu ròng thực tế thường thấp hơn mức đánh giá do phải điều chỉnh và hoàn trả một phần.

Tác động dài hạn

Trước đó, ông Trump từng ca ngợi nguồn thu từ thuế quan là “cỗ máy in tiền” cho ngân sách liên bang. Congressional Budget Office (CBO) ước tính các mức thuế này có thể mang lại khoảng 300 tỷ USD mỗi năm trong thập kỷ tới.

Nếu phải hoàn trả 175 tỷ USD, quy mô khoản tiền này còn vượt tổng chi ngân sách năm 2025 của Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Tư pháp Mỹ cộng lại - một con số đủ cho thấy mức độ tác động tài khóa.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khẳng định Bộ Tài chính có đủ nguồn lực để xử lý các khoản hoàn trả nếu phát sinh. Kế hoạch vay nợ hiện nay vẫn duy trì mức tiền mặt lớn, dự kiến đạt 850 tỷ USD vào cuối tháng 3 và 900 tỷ USD vào cuối tháng 6.

Tuy nhiên, để tránh khoảng trống nguồn thu, ông Trump đã nhanh chóng ban hành mức thuế nhập khẩu toàn cầu tạm thời 10% trong 150 ngày, đồng thời khởi động các cuộc điều tra thương mại theo những đạo luật khác có nền tảng pháp lý vững chắc hơn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 20/2, sau phán quyết của Tòa án Tối cao rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt thuế quan. Ảnh: Reuters.

Theo ông Bessent, các biện pháp thay thế này có thể giúp duy trì nguồn thu thuế quan năm 2026 ở mức “gần như không thay đổi”.

Những tháng gần đây, Bộ Tài chính Mỹ ghi nhận nguồn thu hải quan tăng thêm khoảng 20 tỷ USD mỗi tháng so với cùng kỳ năm trước, đạt gần 27,7 tỷ USD riêng trong tháng 1. Điều này cho thấy vai trò ngày càng lớn của thuế quan trong cấu trúc ngân sách liên bang.

Tuy nhiên, phán quyết của Tối cao Pháp viện đã làm thay đổi căn bản nền tảng pháp lý của chính sách này. Không chỉ là vấn đề hoàn trả hàng trăm tỷ USD, quyết định trên còn đặt ra câu hỏi lớn về giới hạn quyền lực hành pháp trong lĩnh vực thương mại và mở ra một giai đoạn bất định mới cho chiến lược thuế quan của Mỹ.

Phương Linh