PGS.TS Nguyễn Trọng Điều: Đảng viên làm kinh tế là lực lượng sản xuất tiên tiến của xã hội

Chiều 28/9/2026, tại Trụ sở Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đã diển ra Hội thảo khoa học với chủ đề “Phát huy vai trò tiên phong của Đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh trong thời kỳ phát triển mới” do Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phối hợp cùng Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đồng chủ trì tổ chức.

Tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Trọng Điều, nguyên: Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia, Thứ trưởng Bộ Nội vụ; Chủ tịch sáng lập Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam đã có bài tham luận với chủ đề “Góc nhìn về lý luận và thực tiễn về quy định Đảng viên làm kinh tế tư nhân: Kỳ vọng về tính đột phá của quy định mới”.

Tạp chí Điện tử Doanh nhân Việt Nam trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu tham luận của PGS.TS Nguyễn Trọng Điều.

PGS.TS Nguyễn Trọng Điều, Chủ tịch sáng lập Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam phát biểu tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Phát huy vai trò tiên phong của đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh trong thời kỳ phát triển mới”. Ảnh: MH. 

Kính thưa bà Bùi Thị Quỳnh Vân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy cơ quan, Phó Trưởng ban Ban Tổ chức Trung ương!

Kính thưa bà Nguyễn Thị Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy Chính phủ, Thủ trưởng Cơ quan Đảng ủy Chính phủ, Đại biểu Quốc hội khóa XVI!

Kính thưa TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Ban Chính sách Chiến lược Trung ương!

Kính thưa quý vị đại diện các cơ quan Đảng, Nhà nước, các tổ chức xã hội!

Kính thưa các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, doanh nhân và toàn thể các đại biểu tham dự hội nghị!

Nhìn lại chặng đường 20 năm qua, chúng ta càng thấy rõ giá trị và tầm vóc lịch sử của Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X. Vào thời điểm đó, sự ra đời của Quy định 15 là một bước đột phá mang tính mở đường về mặt tư duy lý luận của Đảng ta. Lần đầu tiên, Đảng chính thức công nhận và cho phép đảng viên được làm kinh tế tư nhân, xóa bỏ định kiến và rào cản tâm lý e ngại "tư sản hóa" trong hàng ngũ đảng viên, tạo ra luồng sinh khí mới cho hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh. Những con số thực tiễn trong 20 năm qua đã chứng minh thành công to lớn của chủ trương này: số lượng đảng viên tham gia khu vực kinh tế tư nhân đã tăng hơn 5 lần, từ hơn 35.000 người năm 2006 lên 187.000 người vào tháng 3/2026. Số lượng đảng viên là chủ doanh nghiệp tư nhân cũng tăng từ 2.350 người lên 8.600 người. Đặc biệt, lực lượng cán bộ, công chức, sĩ quan lực lượng vũ trang nghỉ hưu, phục viên tham gia làm kinh tế tư nhân đã đóng góp nguồn lực tri thức và kinh nghiệm quản trị rất quan trọng cho xã hội, chiếm hơn 31% tổng số đảng viên làm kinh tế tư nhân.

Tính mở đường của Quy định 15 có thể nói là đã bổ sung cho nền kinh tế quốc dân một lực lượng lao động ưu tú, bổ sung quan trọng cho sự phát triển của lực lượng sản xuất trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thực tế, trong 20 năm qua, các Đảng viên trong khối kinh tế tư nhân đã có những bước tiến nhnh chóng, thậm chí dẫn dắt sự phát triển bùng nổ của khối kinh tế quan trọng này.

Tôi tin rằng, nếu có điều kiện thực hiện tổng kết 10 năm thực hiện Quy định 15, để rút kinh nghiệm và điều chỉnh kịp thời các quy định mang tính mạnh dạn hơn, đột phá hơn thì có thể 10 năm qua sự tham gia và thành tựu của các Đảng viên trong khối kinh tế tư nhân có thể đã đậm nét và mạnh mẽ hơn nữa.

Kính thưa hội nghị!

Bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay đã có những chuyển biến mang tính bước ngoặt. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân, cùng các Nghị quyết chiến lược về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Hiện nay, trong hơn 5,6 triệu đảng viên của toàn Đảng, số đảng viên là chủ doanh nghiệp tư nhân mới chỉ chiếm khoảng 0,15%. Dư địa để huy động năng lực, trí tuệ và nguồn lực hợp pháp của đảng viên vào phát triển đất nước còn rất lớn. Chính vì vậy, việc ban hành Quy định mới thay thế Quy định 15 là một đòi hỏi khách quan, cấp thiết của thực tiễn.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng: Đảng viên làm kinh tế tư nhân phải được nhìn nhận là một lực lượng sản xuất tiên tiến trong xã hội. Đảng ta là đội tiên phong của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam. Sự tiên phong ấy không chỉ thể hiện ở bản lĩnh chính trị hay đạo đức cách mạng, mà phải được cụ thể hóa bằng năng lực dẫn dắt sự phát triển của lực lượng sản xuất. Trong kỷ nguyên số và kinh tế tri thức, lực lượng sản xuất tiên tiến không chỉ là máy móc hay vốn tiền tệ, mà quan trọng nhất là con người mang trí tuệ, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo. Đảng viên làm kinh tế còn là lực lượng tiên phong trong việc nâng cao chuẩn mực đạo đức kinh doanh, tuân thủ pháp luật, bảo vệ môi trường và gánh vác trách nhiệm xã hội.

Có thể nói, về tổng thể dự thảo quy định mới đã đưa ra hệ thống quan điểm, nguyên tắc, giải pháp rõ ràng, trực diện, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn và thời đại. Như trong văn bản góp ý mà Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam đã gửi đến Ban soạn thảo, chúng tôi cho rằng quy định mới đã thể hiện những bước chuyển dịch mang tính chất bước ngoặt về mặt tư duy và phương thức quản lý Chuyển từ tư duy "cho phép" sang tư duy "phát huy vai trò tiên phong"; Chuyển từ tư duy "ngăn cản/cấm" sang "kiểm soát thực chất"; Mở rộng không gian hoạt động kinh tế và thúc đẩy luân chuyển nhân lực công – tư.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học với chủ đề “Phát huy vai trò tiên phong của đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh trong thời kỳ phát triển mới”. Ảnh: MH. 

Kính thưa các đồng chí!

Để Quy định mới thực sự trở thành động lực giải phóng sức sản xuất, tạo cơ sở chính trị vững chắc, tạo nền tảng cho hành lang pháp lý an toàn và khơi thông nguồn lực trong nhân dân, tôi xin góp ý mấy quan điểm sau đây:

Thứ nhất, về mặt thiết kế chính sách, giải pháp ban hành phải vừa cụ thể, minh bạch vừa có tính linh hoạt cao để đảm bảo tính khả thi trong thực hiện. Một quy định quản lý hoạt động kinh tế không thể quá cứng nhắc hay mang tính cấm đoán định kiến, bởi môi trường kinh doanh thay đổi từng ngày với sự xuất hiện liên tục của các mô hình kinh tế số, tài sản trí tuệ và các phương thức đầu tư mới. Sự linh hoạt đòi hỏi chính sách phải phân tầng quản lý rõ ràng theo chức vụ, thẩm quyền và mức độ rủi ro xung đột lợi ích thực tế. Tuy nhiên, linh hoạt phải đi liền với cụ thể và định lượng được. Ví dụ minh họa rõ nhất là quy định về "đầu tư thụ động" hay "người có liên quan": cần phải được định lượng bằng các tỷ lệ sở hữu cụ thể hoặc khung giới hạn rõ ràng phù hợp với thông lệ thị trường, giúp đảng viên có thể tự đối chiếu, tự kê khai và thực hiện mà không phải trải qua các thủ tục phê duyệt hành chính phức tạp.

Thứ hai, Quy định mới của Đảng phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật của Nhà nước. Quy định của Đảng mang tính định hướng chính trị - tư tưởng và kỷ luật Đảng, nhưng mọi hoạt động kinh tế của đảng viên lại diễn ra trên thị trường và chịu sự điều chỉnh trực tiếp của pháp luật. Do đó, các khái niệm, quyền hạn, nghĩa vụ và chế tài trong Quy định mới phải khớp hoàn toàn với các luật hiện hành như Luật Doanh nghiệp; Luật Phòng, chống tham nhũng; Luật Cán bộ, công chức; Luật Viên chức và các văn bản dưới luật. Trong trường hợp có sự khác biệt, các cơ quan thẩm quyền cần khẩn trương rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan ngay sau khi Quy định của Đảng được ban hành để tạo nên một hành lang pháp lý đồng bộ, nhất quán.

Thứ ba, cần kiên quyết xóa bỏ cơ chế "xin - cho" và quy định rõ thời hạn xử lý trong trách nhiệm của cơ quan quản lý. Trong kinh doanh, thời cơ là yếu tố quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Việc chậm trễ trong xem xét, chấp thuận hồ sơ hoạt động kinh tế của đảng viên sẽ làm mất đi cơ hội đầu tư và triệt tiêu tinh thần đổi mới sáng tạo. Do đó, cùng với việc đơn giản hóa thủ tục, Quy định cần ấn định thời hạn tối đa cho việc trả lời bằng văn bản của cấp ủy có thẩm quyền (ví dụ như không quá 15 ngày làm việc); đồng thời quy định rõ quy trình hậu kiểm, công khai, minh bạch thông tin để nâng cao trách nhiệm giải trình.

Thứ tư, phải xây dựng được cơ chế bảo vệ thực chất cho cán bộ, đảng viên, viên chức khoa học khi tham gia phát triển kinh tế hoặc hợp tác với tư nhân phát triển kinh tế. Cần có những nguyên tắc phân tách ranh giới rõ ràng giữa tài sản công và tài sản tư nhân, đặc biệt là trong việc sử dụng cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm để thương mại hóa công nghệ, nhằm tránh nguy cơ đảng viên bị khép vào các sai phạm về thất thoát tài sản nhà nước khi nỗ lực khởi nghiệp. Đồng thời, trong xu thế phát triển mới của đất nước, một lực lượng không nhỏ Đảng viên tuy không trực tiếp làm kinh tế tư nhân, nhưng công việc của họ, cơ quan/tổ chức mà họ công tác có quan hệ hợp tác kinh tế với tư nhân thông qua các hình thức khác nhau như đối tác công - tư (PPP), xây dựng - chuyển giao (BT), hay các hình thức hợp tác lành mạnh và hiệu quả khác. Vì vậy, quy định mới cần bổ sung nội dung công nhận, khuyến khích sự tham gia này và có chế tài bảo vệ đảng viên khỏi các định kiến lạc hậu. Tương tự, đối với lực lượng cán bộ hưu trí hay cán bộ tạm thời rời vị trí công tác để điều hành doanh nghiệp, cần có các hướng dẫn chi tiết về bảo lưu chế độ, thâm niên và phân định rõ danh mục lĩnh vực hạn chế hậu công vụ để vừa ngăn chặn hiệu quả hiện tượng "sân sau", vừa không làm lãng phí nguồn lực chất xám từ tri thức giàu kinh nghiệm của đất nước.

Thưa các đồng chí!

Sự ra đời của Quy định mới về phát huy vai trò tiên phong của đảng viên trong phát triển kinh tế thay thế cho Quy định 15 sẽ là một bước ngoặt thể chế mang tính lịch sử, mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế tư nhân và đội ngũ đảng viên làm kinh tế. Khi chúng ta trao niềm tin, mở rộng hành lang pháp lý minh bạch, bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật và gắn liền với kiểm soát thực chất xung đột lợi ích, chúng ta sẽ giải phóng được một nguồn lực trí tuệ, tài chính và năng lực quản trị to lớn trong hàng ngũ cán bộ, đảng viên. Đó chính là con đường thực chất nhất để xây dựng đội ngũ doanh nhân dân tộc vững mạnh, đưa đất nước ta tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển đột phá và giàu mạnh.

Xin kính chúc sức khỏe các đồng chí lãnh đạo, các nhà khoa học cùng toàn thể đại biểu.

Chúc hội nghị của chúng ta thành công tốt đẹp!

Xin trân trọng cảm ơn!