Phải tìm cán bộ giỏi, có tinh thần phục vụ Nhân dân

Những câu chuyện có thật

Trước sáp nhập tỉnh thành, phường xã, người viết bài này về quê có việc phải lên UBND xã. Bên bộ phận đăng ký tạm trú, có cán bộ hướng dẫn người dân đăng ký qua VNeID. Tôi hỏi cháu là cán bộ xã? Dạ không, cháu chỉ tăng cường giúp UBND trong các công việc liên quan đến công nghệ thông tin (CNTT); chỉ là hợp đồng thời vụ, vụ việc.

Đó là một xã không xa thành phố, người dân vẫn cần người hướng dẫn các thao tác trên App này. Còn nếu các xã ở vùng sâu, vùng xa, có rất ít người dân biết thao tác trên các App quan trọng này, vì thế nên mới có phong trào "xóa mù công nghệ". Các lực lượng nòng cốt (đoàn viên thanh niên, Công an địa phương, tổ công nghệ số cộng đồng) "đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người" nhưng có nghịch lý, hướng dẫn xong người dân sau đó lại quên mất. Chuyện này bình thường, ngay cả cán bộ xã còn có người chưa rành công nghệ, huống chi người dân, đặc biệt với người dân vùng sâu, vùng xa.

Chuyện thứ 2, một sáng cà phê, tình cờ nghe bàn bên cạnh các giáo viên bàn về "chứng chỉ AI", có bạn nói "mình chả thèm đi học, đóng tiền là có chứng chỉ”. Trời, giáo viên mà không biết AI, làm sao phân biệt được bài tập nào của học sinh làm, do AI làm, khi mà ngày nay AI có thể làm tất cả. Ví dụ ở môn Toán, sự kiện AI tấn công vào thành trì toán học đỉnh cao làm các nhà toán học choáng váng. AI không chỉ giải các bài tập thông thường mà đã trực tiếp phá vỡ những bài toán hóc búa tồn tại hàng thập kỷ, gây ra một làn sóng hoang mang lẫn tranh cãi lớn trong giới toán học hàn lâm. Vậy một bài toán phương trình vectơ lớp 12 chẳng hạn, AI dễ dàng giải trong vài giây, thầy/cô giáo làm sao phát hiện được? Với môn Văn cũng tương tự, AI đôi khi làm văn nghị luận giỏi hơn thầy/cô!

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương và các cơ quan liên quan về Đề án tổng kết Nghị quyết 26 về công tác cán bộ ngày 28/6

Câu chuyện thứ 3, một bạn sinh viên CNTT ra trường về xã làm việc. Lúc đầu làm "trợ lý” CNTT. Khi sáp nhập, quá nhiều cán bộ dôi dư, bạn ấy không được bố trí đúng chuyên môn và tất nhiên cũng chưa thể thi tuyển công chức. Lãnh đạo xã ấy chuyển bạn trẻ này đi làm... lái xe cho Bí thư phường. Nghịch lý là vậy đó, trong khi xã cần cán bộ CNTT.

Dẫn ba câu chuyện có thật này để thấy rằng, trong thời đại công nghiệp 4.0, chuyển đổi số quốc gia, chính quyền số, cán bộ, kể cả cấp xã phường, khu phố rất cần kỹ năng số.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, hiện nay gần 100% cán bộ, công chức cấp xã đều đạt chuẩn kỹ năng sử dụng CNTT cơ bản theo quy định (biết sử dụng máy tính, soạn thảo văn bản, gửi nhận email công vụ). Theo lộ trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, cán bộ cấp cơ sở hiện phải thao tác đồng thời từ 4 đến hơn 10 phần mềm chuyên ngành (như hệ thống một cửa điện tử, quản lý hộ tịch, bảo hiểm, số hóa hồ sơ công dịch vụ công...) nên kỹ năng thực hành cơ bản đã được phổ cập bắt buộc, thường ở cấp xã có biên chế 1 kỹ sư CNTT. Nhưng chính quyền cấp xã ở vùng cao, vùng xa, tỷ lệ này khác biệt, vận hành khó khăn.

Theo Bộ Khoa học Công nghệ, tại cấp xã, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vẫn thiếu nhân lực có trình độ về CNTT và chuyển đổi số hoặc cán bộ phụ trách CNTT được bố trí không đúng chuyên môn, dẫn đến hạn chế trong việc tiếp nhận và xử lý hồ sơ điện tử. Hạ tầng kỹ thuật tại nhiều địa phương chưa đồng bộ, đặc biệt ở các xã, phường sau sáp nhập. Ở một số nơi, thiết bị máy tính, máy in, máy scan đã cũ, được tái sử dụng từ nhiều đơn vị khác nên chất lượng chưa bảo đảm. Nhiều xã, nhất là vùng sâu, vùng xa, miền núi vẫn thiếu máy tính và các thiết bị phục vụ công tác chuyên môn, thậm chí đường truyền internet còn hạn chế tốc độ...

Nhìn chung, nhiều xã vùng sâu, vùng xa đang thiếu nhân lực cán bộ vừa có trình độ chuyên môn vừa biết CNTT. Có ý kiến đề xuất, đối với cán bộ CNTT ở cấp xã, tỉnh, thậm chí cả cấp bộ trong cơ quan nhà nước, cần có cơ chế đặc thù về thu hút nhân tài (hưởng 200% lương), nhưng đó cũng chỉ là đề xuất.

Không để cán bộ cấp xã, phường yếu và thiếu

Ngày 03/10/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Bộ Nội vụ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường về rà soát tình hình sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập ở địa phương khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đã nhấn mạnh, yêu cầu các lãnh đạo địa phương cần tiếp tục sắp xếp, bố trí đủ cán bộ chuyên môn cấp xã, phường ở tất cả các lĩnh vực như đất đai, khuyến nông, thú y nhằm thực hiện các nhiệm vụ thông suốt, hiệu quả, bảo đảm mục tiêu chính quyền gần dân, sát dân. Trong cuộc làm việc này, các địa phương "kêu" thiếu cán bộ chuyên môn. Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định không thể nói cấp xã thiếu cán bộ, trình độ cán bộ cấp xã là yếu và thiếu. "Nói về trình độ chuyên môn là không thể thiếu ở cán bộ cấp xã. Từ nay, báo cáo của địa phương không có từ cán bộ thiếu chuyên môn. Nếu chăng chỉ có thiếu nhiệt tình, thiếu trách nhiệm, thiếu giác ngộ thôi. Không thể đổ cho thiếu chuyên môn được. Qua khảo sát đánh giá mới biết được những việc như vậy", Tổng Bí thư Tô Lâm nói.

Trước phản ánh từ nhiều địa phương về tình trạng thiếu cán bộ hoặc cán bộ không đáp ứng yêu cầu công việc, Tổng Bí thư cho rằng câu hỏi này chính các địa phương phải trả lời chứ Trung ương không trả lời được cho các địa phương. "Đi tìm ra được mới thấy, không phải thiếu trình độ chuyên môn mà thiếu trách nhiệm, nhiệt tình, không chịu làm việc, không thể hiện tinh thần phục vụ Nhân dân, không đáp ứng được yêu cầu cán bộ. Do đó phải xem xét lại cách bố trí công việc, đánh giá lại chất lượng cán bộ để có kế hoạch khắc phục tình trạng này", Tổng Bí thư nêu rõ. Và Tổng Bí thư chỉ ra: Lãnh đạo xã, phường phải rà soát, nắm rõ con em ở địa phương mình, xã mình học ở những trường đại học nào, học ngành gì, ra trường làm ở đâu để chủ động có chính sách đãi ngộ, vận động và mời gọi, nhận về làm việc ngay tại quê nhà.

Các địa phương có làm được như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước?

Phải chuyển biến căn bản, thực chất trong công tác cán bộ

Chiều 26/8, tại Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm việc với Ban Tổ chức Trung ương và các cơ quan liên quan về Đề án tổng kết Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 19/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Và yêu cầu phải tạo chuyển biến căn bản, thực chất trong công tác cán bộ.

Tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh đến công tác cán bộ khi khẳng định: "Quyết sách chỉ trở thành hiện thực khi có đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và trách nhiệm thực hiện" và yêu cầu xây dựng "Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững". Cụ thể ở đây rất rõ, địa phương, cơ quan đó đang thiếu năng lực gì, cần làm chủ công nghệ nào, cần nâng năng suất ra sao, cần tăng sức tự chủ ở những lĩnh vực nào thì từ đó xác định cần đào tạo, thu hút và kết nối nguồn nhân lực.

Sâu xa hơn, cần phải đổi mới công tác cán bộ, không phải là thay đổi một vài quy định về nhân sự. Đó phải là sự thay đổi trong cách nhìn, cách chọn người, cách giao việc, cách trao quyền, cách đánh giá và cả cách chịu trách nhiệm.

Nước ta đang đứng trước những mục tiêu phát triển rất lớn. Tăng trưởng nhanh, phát triển bền vững, làm chủ khoa học công nghệ, nâng cao năng suất, tăng sức tự chủ chiến lược... tất cả đều đòi hỏi nguồn lực con người có chất lượng cao. Nhưng nguồn lực ấy chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được đặt đúng chỗ, muốn vậy phải tìm kiếm cán bộ có năng lực và sử dụng đúng năng lực cán bộ đó. Đổi mới công tác cán bộ không chỉ nhằm đáp ứng nhiệm vụ hôm nay, tức thì mà phải chuẩn bị con người cho những mục tiêu của năm 2030, năm 2045 và xa hơn nữa, để mỗi nhiệm kỳ phải để lại một đội ngũ tốt hơn, mạnh hơn, năng lực tốt hơn.

Thực tế rất rõ trong công tác điều hành ở một số địa phương vừa qua làm rất máy móc. Đó là chuyện sáp nhập trường học ở Khánh Hòa, nhập 13 trường ở phường Tây Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) thành một trường với 198 lớp, khoảng 7.423 học sinh, làm sao quản lý, để rồi giờ đây sẽ tách thành 2 trường tiểu học và 2 trường THCS. Việc sáp nhập đã vận hành "siêu trường" này, đến nay đã gần hết học kỳ 1 mới thấy những bất cập và muốn tách ra thành những trường nhỏ hơn nhưng việc nhập tách bây giờ càng rối. Vì vậy để tránh xáo trộn việc giảng dạy và học tập của các trường, UBND phường kiến nghị việc điều chỉnh mô hình sẽ tiến hành vào thời điểm kết thúc năm học 2026 - 2027.

Ví dụ này cho thấy điều gì? Có thể phường này thiếu cán bộ chuyên về giáo dục hay cán bộ lãnh đạo quá máy móc? Chuyện thiếu cán bộ có chuyên môn giáo dục cấp xã, phường vừa qua cũng là vấn đề khi các địa phương than không tìm ra cán bộ am hiểu giáo dục. Thực tế như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nói: "Quyết sách chỉ trở thành hiện thực khi có đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và trách nhiệm thực hiện". Và thiếu thì đi tìm. "Đi tìm ra được mới thấy, không phải thiếu trình độ chuyên môn mà thiếu trách nhiệm, nhiệt tình...".

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, công tác cán bộ quyết định chất lượng lãnh đạo của Đảng, sức mạnh của hệ thống chính trị và tương lai đất nước. Thước đo cuối cùng không phải là số lượng quy định, quy trình, mà việc phải lựa chọn đúng người, bố trí đúng việc, chuẩn bị tốt đội ngũ kế cận, trọng dụng người có đức, có tài, kịp thời sàng lọc những người không đáp ứng yêu cầu và kiểm soát hiệu quả quyền lực; phải giữ vững nguyên tắc nhưng mạnh dạn đổi mới, trao quyền gắn với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực, khuyến khích sáng tạo đi đôi với kỷ luật, kỷ cương. Mỗi cấp ủy, tổ chức Đảng, trước hết là người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về chất lượng đội ngũ cán bộ. Đó là những nội dung căn bản để đổi mới công tác cán bộ, để tạo chuyển biến căn bản, thực chất, đáp ứng yêu cầu rất cao, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.