Phạm Hữu Lầu - Người cộng sản kiên trung, trọn đời vì Đảng, vì dân

Sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng

Đồng chí Phạm Hữu Lầu, bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906 tại làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc, nay thuộc phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống yêu nước, từ nhỏ đồng chí đã sớm chứng kiến cuộc sống cơ cực của người dân dưới ách áp bức, đồng thời tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các nhà yêu nước đương thời.

Năm 1919, khi mới 13 tuổi, do hoàn cảnh gia đình khó khăn, cha mất sớm, đồng chí Phạm Hữu Lầu phải nghỉ học, làm nhiều nghề như thợ sơn, thợ hớt tóc để cùng mẹ chăm lo cho gia đình. Chính trong những năm tháng tuổi trẻ nhiều gian khó ấy, ý chí vươn lên và tinh thần yêu nước từng bước hình thành, thôi thúc đồng chí tìm đến con đường cách mạng.

Những năm 1925 - 1926, đồng chí Phạm Hữu Lầu tham gia phong trào yêu nước, hưởng ứng các hoạt động truy điệu, để tang chí sĩ Phan Chu Trinh, đấu tranh đòi ân xá Phan Bội Châu. Đây là những dấu mốc cho thấy sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của một thanh niên yêu nước.

Đồng chí Phạm Hữu Lầu.

Tháng 9/1928, đồng chí gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, trở thành một trong những nhân tố tích cực trong phong trào cách mạng ở Cao Lãnh. Tháng 10/1929, đồng chí được kết nạp vào An Nam Cộng sản Đảng, trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của tổ chức này ở Nam Kỳ và là đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại tỉnh Sa Đéc.

Cuối năm 1929, đồng chí tham gia phong trào “vô sản hóa” tại đề-pô xe lửa Dĩ An, tuyên truyền, giác ngộ công nhân, góp phần xây dựng tổ chức Đảng và Công hội đỏ tại đây.

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập ngày 3/2/1930, đồng chí Phạm Hữu Lầu được đề cử tham gia và trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng. Từ đây, cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí gắn liền với những bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng Nam Bộ và cả nước.

Kiên trung giữa lao tù, tận tụy trong những năm kháng chiến

Tháng 7/1930, trên đường thực hiện nhiệm vụ cách mạng, đồng chí Phạm Hữu Lầu bị thực dân Pháp bắt tại Hải Phòng. Trải qua nhiều nhà tù, bị xét xử và kết án tù chung thân, đồng chí bị đày ra Côn Đảo.

Nhà tù thực dân không khuất phục được người cộng sản trẻ tuổi. Tại Côn Đảo, đồng chí cùng các đảng viên tổ chức nhiều hoạt động đấu tranh, đoàn kết tù nhân, đòi cải thiện đời sống, bảo vệ sinh mạng những người bị giam giữ; đồng thời tổ chức học tập văn hóa, lý luận, biến nhà tù thành nơi rèn luyện ý chí và đào tạo cán bộ cách mạng.

Năm 1936, đồng chí được trả tự do. Trở về đất liền, Phạm Hữu Lầu tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng, trong đó có hoạt động tại báo Dân chúng, đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ. Bị thực dân Pháp theo dõi, quản thúc rồi bắt lần thứ hai, cuối năm 1940 đồng chí tiếp tục bị đày ra Côn Đảo.

Trong lần bị giam cầm thứ hai, đồng chí vẫn giữ vững ý chí đấu tranh, tích cực giúp đỡ đồng chí, đồng bào trong tù. Đặc biệt, đồng chí tham gia tổ chức công tác cứu tế, góp phần bảo vệ tính mạng của nhiều tù chính trị trước sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí được trở về đất liền. Ngày 23/9/1945, đồng chí Phạm Hữu Lầu là Trưởng đoàn tàu Phú Quốc chở hơn 400 tù chính trị từ Côn Đảo trở về đất liền, cập bến Đại Ngãi, Sóc Trăng an toàn.

Bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí được Đảng giao nhiều trọng trách: Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến - Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu ủy viên Khu 8; Bí thư Tỉnh ủy Mỹ - Tân - Gò; Ủy viên Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ, phụ trách Công an, Thương binh và Cựu binh, Giám đốc Sở Công an Nam Bộ...

Ở mỗi cương vị, trong điều kiện chiến tranh ác liệt, đồng chí luôn thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và năng lực tổ chức, lãnh đạo; cùng tập thể cán bộ, đảng viên xây dựng lực lượng, giữ vững phong trào và phục vụ cuộc kháng chiến.

Người lãnh đạo kiên định, tận tụy với cách mạng

Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Từ tháng 6/1957, đồng chí giữ trọng trách Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.

Đây là giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam đứng trước những thử thách đặc biệt nghiêm trọng. Trước chính sách đàn áp, khủng bố, “tố cộng, diệt cộng” của chính quyền Sài Gòn, tổ chức Đảng và phong trào cách mạng phải đối mặt với những tổn thất lớn.

Trong hoàn cảnh đó, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng tập thể Xứ ủy Nam Bộ tìm cách giữ gìn lực lượng, củng cố tổ chức, duy trì phong trào và từng bước vận dụng linh hoạt chủ trương của Trung ương vào thực tiễn miền Nam. Từ thực tiễn đấu tranh, phương thức hoạt động của phong trào từng bước được điều chỉnh, kết hợp đấu tranh chính trị với các hình thức tự vệ và xây dựng lực lượng.

Không chỉ được ghi nhận ở năng lực lãnh đạo, tổ chức, đồng chí Phạm Hữu Lầu còn để lại dấu ấn bởi phẩm chất của một người cán bộ cách mạng gần gũi, giản dị, hết lòng vì công việc chung. Trong những thời điểm khó khăn, đồng chí luôn đặt nhiệm vụ của cách mạng, lợi ích của Tổ quốc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

Do bệnh lao phổi nặng, cuối năm 1957 đồng chí thôi đảm nhiệm chức Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ nhưng vẫn tiếp tục tham gia công tác, đóng góp cho phong trào cách mạng.

Ngày 16/12/1959, đồng chí Phạm Hữu Lầu hy sinh tại Phnôm Pênh, Campuchia, khi phong trào cách mạng miền Nam đang ở thời điểm đầy thử thách.

Năm 1985, hài cốt đồng chí được lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đưa về cải táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh. Tên đồng chí được đặt cho Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp, thể hiện sự trân trọng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân đối với những cống hiến của một người con ưu tú của quê hương.

Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.

Từ những nhà tù thực dân đến những năm tháng lãnh đạo phong trào cách mạng Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã để lại một tấm gương về bản lĩnh, lòng trung thành, tinh thần tận tụy và ý chí cống hiến. Những giá trị ấy tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay, góp phần bồi đắp truyền thống cách mạng và củng cố niềm tin, trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người dân đối với sự nghiệp chung của đất nước.

Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng nguyện một lòng đi theo con đường mà Đảng, Bác Hồ và các thế hệ lãnh đạo tiền bối đã chọn; ra sức thi đua lao động, học tập, công tác, góp phần xây dựng quê hương Cao Bằng ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với truyền thống “cái nôi cách mạng”, với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước.