Phần Lan hoàn tất 200 km hàng rào biên giới với Nga

Một đoạn hàng rào biên giới chạy qua vùng North Karelia, Phần Lan. Ảnh: Biên phòng Phần Lan

Phần Lan trong tuần này đã chính thức hoàn thành hệ thống hàng rào dài 200 km dọc biên giới phía Đông với Nga. Đây là phần được lựa chọn xây dựng trên tuyến biên giới dài khoảng 1.340 km giữa hai nước, chủ yếu tại những khu vực được Helsinki đánh giá có ý nghĩa đối với việc kiểm soát người và phương tiện qua biên giới.

Bộ trưởng Nội vụ Phần Lan Mari Rantanen cho biết trong thời gian tới nước này có thể xem xét xây dựng thêm một số đoạn hàng rào. Bà đồng thời kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) tăng hỗ trợ tài chính cho các nước thành viên ở khu vực phía Đông để thực hiện những dự án liên quan đến bảo vệ biên giới.

Dự án được triển khai từ năm 2023, sau khi các đảng phái tại Phần Lan đạt đồng thuận về sự cần thiết phải xây dựng một số đoạn hàng rào tại biên giới phía Đông vào cuối năm 2022. Đoạn thử nghiệm đầu tiên được xây dựng gần Imatra từ tháng 4/2023, trước khi dự án được mở rộng. Tổng chi phí hiện được ước tính khoảng 356 triệu euro, thấp hơn mức ngân sách ban đầu khoảng 378 triệu euro.

Hàng rào không chạy liên tục dọc toàn bộ biên giới. Khoảng 140 km được xây dựng ở khu vực Đông Nam Phần Lan và Kymenlaakso, 35 km tại Bắc Karelia, trong khi khoảng 25 km còn lại nằm tại Kainuu, Koillismaa và Lapland. Các khu vực không xây hàng rào phần lớn có địa hình rừng rậm, đầm lầy, sông hồ hoặc những điều kiện tự nhiên khiến việc vượt biên với số lượng lớn khó thực hiện và việc xây dựng hàng rào không đem lại hiệu quả tương xứng với chi phí.

Hệ thống an ninh biên giới không chỉ gồm hàng rào kim loại. Công trình còn có tuyến đường phục vụ tuần tra, khu vực phát quang và hệ thống giám sát kỹ thuật. Hàng rào cao khoảng 4,5 m, trong đó phần lưới kim loại cao khoảng 3,5 m và phía trên có dây thép gai. Một số đoạn còn có kết cấu dưới mặt đất nhằm hạn chế việc vượt qua hàng rào.

Đường biên giới đặc biệt

Biên giới Phần Lan - Nga có chiều dài đặc biệt đối với một quốc gia thành viên EU và NATO. Đây là đường biên giới trên đất liền dài nhất giữa Nga với một nước EU hoặc NATO, trải dài khoảng 1.340 km qua nhiều vùng địa hình khác nhau.

Trong một thời gian dài, phần lớn tuyến biên giới này không có hàng rào vật lý quy mô lớn. Việc kiểm soát chủ yếu dựa vào hệ thống giám sát, lực lượng biên phòng và những quy định quản lý xuất nhập cảnh.

Lịch sử của đường biên giới này cũng gắn với những thay đổi lớn về quan hệ giữa Phần Lan và Nga. Sau cuộc chiến giữa Thụy Điển và Nga năm 1808-1809, Phần Lan trở thành Đại công quốc tự trị thuộc Đế quốc Nga. Phần Lan tuyên bố độc lập vào tháng 12/1917. Biên giới giữa Phần Lan và Nga sau đó được điều chỉnh qua các hiệp định và những cuộc xung đột trong thế kỷ XX, trước khi hình thành đường biên giới hiện nay.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Phần Lan duy trì chính sách không liên kết quân sự, đồng thời giữ quan hệ láng giềng với Liên Xô. Sau Chiến tranh Lạnh, Helsinki tiếp tục duy trì chính sách này trong nhiều thập kỷ, dù vẫn hợp tác ngày càng chặt chẽ với NATO thông qua chương trình Đối tác vì Hòa bình từ năm 1994.

Bước ngoặt đến vào năm 2022. Sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát, Phần Lan cùng Thụy Điển nộp đơn xin gia nhập NATO vào tháng 5/2022. Phần Lan hoàn tất tiến trình gia nhập và trở thành thành viên thứ 31 của NATO ngày 4/4/2023.

Việc gia nhập NATO khiến biên giới trên bộ giữa NATO và Nga tăng thêm khoảng 1.340 km. Tuy nhiên, hàng rào biên giới của Phần Lan không phải là hệ quả trực tiếp của việc nước này gia nhập NATO. Quyết định xây dựng hàng rào được thúc đẩy bởi những vấn đề kiểm soát biên giới và tình hình an ninh khu vực, đặc biệt là diễn biến liên quan đến người xin tị nạn xuất hiện tại biên giới phía Đông từ năm 2023.

Người xin tị nạn và tranh luận về kiểm soát biên giới

Từ cuối năm 2023, Phần Lan bắt đầu đóng các cửa khẩu biên giới trên bộ với Nga sau khi số người xin tị nạn đến từ phía Nga tăng lên.

Đây là vấn đề từng xuất hiện tại một số biên giới phía Đông EU trước đó, đặc biệt tại khu vực giáp Belarus. Trong cách tiếp cận của Phần Lan, hàng rào được xem là một phần của hệ thống kiểm soát biên giới nhằm ngăn việc vượt biên trái phép và hỗ trợ lực lượng biên phòng kiểm soát những khu vực nhạy cảm.

Helsinki cũng đã ban hành luật cho phép lực lượng biên phòng xử lý những tình huống đặc biệt liên quan đến người xin tị nạn tại biên giới. Chính sách này gây tranh luận tại Phần Lan và trong EU do liên quan đến cách cân bằng giữa kiểm soát biên giới và nghĩa vụ quốc tế về bảo vệ người xin tị nạn.

Trong khi đó, giới chức Phần Lan cho rằng những biện pháp này cần thiết để chủ động kiểm soát biên giới trong những tình huống mà họ đánh giá là có thể tạo sức ép đối với hệ thống tiếp nhận của nước này.

Một phần của thay đổi rộng hơn tại Bắc Âu

Hàng rào của Phần Lan nằm trong xu hướng một số nước ở Đông và Bắc Âu tăng cường cơ sở hạ tầng biên giới trong những năm gần đây. Estonia, Latvia, Lithuania (Litva) và Ba Lan cũng xây dựng hoặc củng cố các công trình kiểm soát dọc biên giới với Nga và Belarus, trong đó có hàng rào, đường tuần tra và các hệ thống giám sát.

Tuy nhiên, mức độ và mục đích của các công trình không hoàn toàn giống nhau. Một số dự án tập trung vào kiểm soát người di cư và vượt biên trái phép, trong khi một số công trình khác được thiết kế nhằm tăng khả năng phòng thủ trong trường hợp xảy ra tình huống quân sự.

Tại Lithuania, chẳng hạn, các công trình phòng thủ chống tăng được triển khai tại một số khu vực biên giới, trong đó có những kết cấu thường được gọi là “răng rồng”. Estonia cũng đã mua các lô hầm trú ẩn mô-đun để bố trí dọc tuyến biên giới trong khuôn khổ kế hoạch phòng thủ của nước này.

Phần Lan có cách tiếp cận khác ở một số điểm. Địa hình tự nhiên dọc phần lớn biên giới phía Đông khiến Helsinki không cho rằng cần xây hàng rào trên toàn tuyến. Khoảng 200 km được lựa chọn dựa trên các khu vực được đánh giá là có khả năng xảy ra hoạt động vượt biên hoặc cần tăng cường kiểm soát.

Điều này cũng lý giải vì sao một công trình dài 200 km không đồng nghĩa Phần Lan đang “đóng kín” toàn bộ đường biên giới với Nga. Khoảng 85% tuyến biên giới vẫn không có hàng rào vật lý.

Chi phí cũng là một yếu tố quan trọng. Với ngân sách khoảng 356 triệu euro cho 200 km, mỗi kilomet hàng rào có chi phí trung bình đáng kể. Riêng chi phí xây dựng đã vào khoảng 1,8 triệu euro/km; ngoài ra, việc vận hành và bảo dưỡng hệ thống sẽ tiếp tục đòi hỏi nguồn lực.

Dự án hàng rào biên giới cho thấy cách các nước châu Âu đang điều chỉnh chính sách biên giới trước những thay đổi về môi trường an ninh trong khu vực. Với Phần Lan, quá trình này diễn ra đồng thời với việc nước này chuyển từ chính sách không liên kết quân sự sang trở thành thành viên NATO và tăng cường hợp tác quốc phòng với các nước láng giềng.