Phân loại rác tại nguồn: Vì sao vẫn loay hoay?

Các thùng rác phân loại được lắp đặt tại phường Bắc Gia Nghĩa nhằm hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn. Tuy nhiên, nhiều điểm sau thời gian triển khai chưa được duy trì hiệu quả

Trước đây, gia đình ông Nguyễn Văn Lợi ở xã Đắk Song từng tham gia mô hình thu gom, phân loại rác tại nguồn do ngành chuyên môn phát động. Các loại rác hữu cơ được gia đình tận dụng ủ làm phân bón, còn rác vô cơ được phân loại riêng để xử lý.

Theo ông Lợi, việc phân loại rác không quá khó và mang lại nhiều lợi ích cho môi trường. Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện, nhiều hộ dân trong khu vực dần bỏ cuộc vì nhiều nguyên nhân khác nhau.

“Chúng tôi hiểu nếu không phân loại thì lượng rác ngày càng tăng, ảnh hưởng đến môi trường sống. Nhưng người dân làm một cách, còn khâu thu gom lại làm một cách khác nên rất khó duy trì lâu dài”, ông Lợi chia sẻ.

Câu chuyện của gia đình ông Lợi cũng là thực trạng chung tại nhiều địa phương hiện nay. Mặc dù nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường đã được nâng lên đáng kể, song việc phân loại rác tại nguồn vẫn chưa hình thành thói quen thường xuyên, bền vững.

Những năm qua, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường được các cấp, ngành trong tỉnh triển khai khá đồng bộ. Nhiều mô hình thiết thực cũng được triển khai như: đổi rác lấy quà, ngày hội môi trường, nói không với sản phẩm nhựa dùng một lần… Tuy nhiên, từ các mô hình điểm đến triển khai trên diện rộng vẫn còn khoảng cách khá lớn.

Theo thống kê, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên toàn tỉnh hiện khoảng 2.550 tấn/ngày, tương đương gần 940.000 tấn mỗi năm. Trong đó, khu vực đô thị phát sinh khoảng 1.070 tấn/ngày, khu vực nông thôn khoảng 1.050 tấn/ngày và khu vực còn lại khoảng 470 tấn/ngày. Mức phát sinh bình quân dao động từ 0,7 - 1,1 kg/người/ngày tại đô thị và từ 0,4 - 0,6 kg/người/ngày ở nông thôn.

Người dân phường Xuân Trường - Đà Lạt hưởng ứng phong trào đổi rác nhận quà

Dù lượng rác phát sinh ngày càng lớn, tỷ lệ thu gom và xử lý vẫn chưa đồng đều. Tại các đô thị, tỷ lệ thu gom đạt khoảng 90 - 95%, trong khi nhiều địa phương nông thôn chỉ đạt từ 60 - 75%.

Đáng chú ý, phần lớn lượng rác sau thu gom vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Một số bãi chôn lấp chưa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, thiếu hệ thống chống thấm và thu gom nước rỉ rác, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí.

Dù công tác tuyên truyền được triển khai rộng khắp, nhiều mô hình thí điểm đã được thực hiện, nhưng việc phân loại rác tại nguồn vẫn đang “loay hoay” khó thực hiện. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc phân loại rác tại nguồn chưa phát huy hiệu quả. Khi công nghệ xử lý còn phụ thuộc nhiều vào chôn lấp, tình trạng ứ đọng rác xảy ra nghiêm trọng. Trong khi đó, nhiều địa phương vẫn thiếu phương tiện thu gom chuyên biệt, thiếu quy trình vận chuyển riêng cho từng nhóm chất thải. Đặc biệt, các đơn vị môi trường chỉ quan tâm đến doanh thu, không đầu tư cho phương thức thu gom này.

Rác thải sinh hoạt tại một khu dân cư được tập kết để chờ thu gom, chủ yếu nhằm giải quyết tình trạng ứ đọng rác phát sinh hằng ngày

Theo ông Võ Văn Minh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, những năm qua tỉnh đã quyết liệt chỉ đạo các ngành, địa phương xây dựng cơ chế ưu tiên thu hút đầu tư vào lĩnh vực xử lý rác thải theo hướng xã hội hóa. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã phê duyệt và điều chỉnh mở rộng 10 dự án xử lý chất thải mới, tập trung tại những khu vực còn thiếu hoặc yếu về hạ tầng.

Tuy nhiên, để phân loại rác tại nguồn thực sự đi vào cuộc sống, cần sự đồng bộ từ nhiều khâu. Người dân chỉ có thể duy trì việc phân loại khi hệ thống thu gom được tổ chức riêng biệt, công nghệ xử lý phù hợp và có cơ chế khuyến khích rõ ràng. Nếu rác sau phân loại vẫn bị thu gom chung thì mọi nỗ lực tuyên truyền khó tạo được hiệu quả lâu dài.

Phân loại rác tại nguồn được xem là mắt xích đầu tiên trong chuỗi quản lý chất thải hiện đại. Muốn giải quyết bài toán rác thải một cách bền vững, không thể chỉ trông chờ vào ý thức của người dân mà cần xây dựng một hệ thống đồng bộ từ phân loại, thu gom đến xử lý. Khi những mắt xích này được kết nối hiệu quả, việc phân loại rác tại nguồn mới thực sự trở thành thói quen và mang lại giá trị thiết thực cho môi trường.