Phan Thu 'nghiệp' ca kịch Huế

Nghệ sĩ Phan Thu (nhân vật ngồi) với vai diễn “để đời” Huyền Quang Ảnh: Nhân vật cung cấp

Ất Tỵ 2025 là một năm đặc biệt đối với Phan Thu khi nghệ sĩ kiêm đạo diễn của Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế đoạt Huy chương Vàng tại Liên hoan Sân khấu Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2025 (do Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức), qua vai diễn “để đời” Huyền Quang trong vở ca kịch Huế chuyển thể từ kịch thơ “Cung phi Điểm Bích” của nghệ sĩ Tất Đính.

“Lý Đạo Tái đang ở đỉnh cao quyền lực, đột ngột xin vào Yên Tử tu hành. Vua Trần đồng ý nhưng lại bí mật cử cung phi Điểm Bích xinh đẹp và tài năng tiếp cận, thử thách sự thanh cao của ông, lúc này đã mang pháp danh Huyền Quang. Thấm thoắt thoi đưa cũng đã sắp hết hạn, lại có lệnh triệu hồi, chỉ còn một đêm, sáng mai Điểm Bích phải dời chùa. Vậy mà, từ là người đi thử thách, Điểm Bích nay lại đem lòng yêu Huyền Quang. Chính cái đêm định mệnh kia đã hối thúc nàng bằng mọi cách “hạ gục” Huyền Quang, nhưng đã không thành...”.

Vào nghề từ năm 2003, đã trải qua hàng chục vai diễn nhưng Phan Thu chưa từng trải nghiệm vai khó như thế. Phan Thu tâm sự, để hóa thân vào nhân vật, anh phải nghiên cứu cử chỉ, phong thái, âm giọng, cốt cách và cả số phận nhân vật. Chính sự lao động miệt mài ấy mà trong đêm bế mạc liên hoan, Phan Thu ca diễn đầy tiết chế, mực thước, thể hiện thành công một Huyền Quang sư tổ, bậc chân tu minh tuệ trên sân khấu ca kịch Huế. Với Huyền Quang, anh được nhắc như người “sáng sân khấu”: Khuôn mặt hợp vai, giọng rõ, trầm, dáng đĩnh đạc. Theo đánh giá của NSND Lê Tiến Thọ, nghệ sĩ Phan Thu đã lột tả được tất cả những cảm xúc cần có của một vị chân tu. Và, đó cũng là minh chứng cho tấm Huy chương Vàng xứng đáng mà anh nhận được tại liên hoan lần này.

***

Phan Thu bảo rằng, ca kịch Huế vốn xa lạ nhưng lại như “cái nghiệp” dành riêng cho anh. Tốt nghiệp phổ thông trung học, cậu học trò Phan Thu đến từ Quảng Trị đã đăng ký theo học lớp cao đẳng sân khấu, chuyên ngành diễn viên ca kịch Huế do Trường Đại học Sân khấu điện ảnh kết hợp Trường Trung cấp Văn hóa nghệ thuật Thừa Thiên Huế tổ chức. Tốt nghiệp ra trường năm 2003, anh được nhận vào Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế. Đó cũng là giai đoạn Nhà hát chuyển đổi và gặp vô vàn khó khăn. Ròng rã hơn 3 năm, anh chỉ nhận được khoản phụ cấp ít ỏi vài trăm nghìn đồng mỗi tháng.

Thế nhưng, chưa bao giờ Phan Thu có ý nghĩ “bỏ nghề”. Trong khi nhiều đồng nghiệp vội sớm chia tay với sân khấu ca kịch Huế hay học thêm sư phạm để đi dạy học, thì Phan Thu lại như con thiêu thân "bám lấy" Nhà hát và tìm cách thích ứng để có thể sống được với nghề. Vừa học vừa làm, năm 2005, anh chọn học thêm đại học thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Huế khi Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế thành lập đoàn ca múa nhạc. Chưa dừng lại, từ năm 2023, Phan Thu còn học thêm nghề đạo diễn. Và, sau nhiều năm phấn đấu, giờ đây Phan Thu không chỉ là diễn viên ca kịch Huế, ca sĩ, đạo diễn mà còn là Phó Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế.

Trở lại với nghiệp chính là diễn viên ca kịch Huế, hơn 20 năm qua, trên sân khấu ca kịch Huế, Phan Thu đã có hàng chục vai diễn. Tuy nhiên, phải đến năm 2022, Phan Thu mới có được tấm Huy chương Vàng cá nhân đầu tiên khi anh thể hiện xuất sắc vai ông Cương, trong vở ca kịch Huế "Chợ đời" do Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế dàn dựng tại Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc - 2022. Chính sự tham gia diễn xuất ấn tượng của Phan Thu giúp vở diễn đoạt Huy chương Bạc tại Liên hoan.

Thành công tiếp thành công. Cũng trong năm 2025, tại Liên hoan Nghệ thuật Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc về “Hình tượng người chiến sĩ công an nhân dân” lần thứ V tại Hà Nội, Phan Thu (vai Lực) trong vở ca kịch Huế “Lạc lối” đã đoạt Huy chương Vàng hạng mục Diễn viên xuất sắc.

***

Những năm gần đây, số lượng buổi biểu diễn của ca kịch Huế không còn nhiều. Do đó, Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế thường năng động kết nối, đồng tổ chức các chương trình ca múa nhạc tại nhiều sự kiện hay lễ hội trong và ngoài thành phố. Ở cái tuổi đã ngoại tứ tuần, người xem vẫn bắt gặp một Phan Thu trong vai trò một ca sĩ đầy trẻ trung với chất giọng vang xa và mạnh mẽ, rất phù hợp với âm điệu của những bài ca cách mạng trên các sân khấu biểu diễn bên cạnh các đồng nghiệp trẻ tuổi.

Với Phan Thu, đó không phải là bất ngờ mà là thành quả của sự chuẩn bị trước đó mà anh đã dày công học tập và rèn luyện. Đó cũng là cách để diễn viên ca kịch Huế như anh trang trải cuộc sống trong bối cảnh chế độ đãi ngộ dành cho nghề rất thấp và cũng là cách “giữ lửa cho nghề”, khi mà Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế chỉ nhận được hỗ trợ để dựng một vài trích đoạn chủ yếu hằng năm tham dự các liên hoan nghệ thuật theo hướng bảo tồn và gìn giữ di sản.

Điều mà Phan Thu trong vai trò một phó giám đốc nhà hát trăn trở là vẫn chưa có một sân khấu biểu diễn đúng nghĩa, để các vở ca kịch Huế có thể thường xuyên đến được với khán giả. Cần có một thiết chế văn hóa xứng tầm dành cho ca kịch Huế, cơ chế “giữ chân” và “trẻ hóa” đội ngũ nghệ sĩ cũng như sự kết hợp với du lịch để không chỉ giữ gìn mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa của loại hình nghệ thuật giàu bản sắc như ca kịch Huế.