Phản ứng của Tổng thống Trump với đề xuất mới mở eo biển Hormuz của Iran

Tổng thống Donald Trump không hài lòng với đề xuất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz, khi kế hoạch này né tránh vấn đề cốt lõi là chương trình hạt nhân. Ảnh: ANI/TTXVN

Tổng thống Trump đã nói với các cố vấn rằng ông không hài lòng với đề xuất mới nhất của Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh - theo nhiều người được thông báo về các cuộc thảo luận trong Phòng Tình huống của Nhà Trắng hôm 27/4.

Đề xuất của Iran cũng kêu gọi Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân, nhưng sẽ tạm gác lại vấn đề xử lý chương trình hạt nhân của Iran - theo các quan chức Mỹ và Iran nắm rõ chi tiết đàm phán.

Iran đã nhiều lần bác bỏ các đề xuất của Mỹ về việc đình chỉ chương trình hạt nhân và bàn giao kho uranium làm giàu ở mức cao.

Hiện chưa rõ chính xác lý do khiến ông Trump không hài lòng với đề xuất này, nhưng nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần khẳng định Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Một quan chức Mỹ cũng cho biết việc chấp nhận đề xuất có thể khiến ông Trump trông như không đạt được “chiến thắng”.

Nhà Trắng đã từ chối bình luận về suy nghĩ của Tổng thống Trump, nhưng cho biết các cuộc thảo luận về chiến tranh và hoạt động làm giàu uranium của Tehran sẽ tiếp tục.

“Chúng tôi sẽ không đàm phán thông qua báo chí - chúng tôi đã nêu rõ các lằn ranh đỏ, và tổng thống sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ và thế giới”, phát ngôn viên Nhà Trắng Olivia Wales nói trong một tuyên bố.

Đề xuất mở lại eo biển Hormuz của Iran đã gây ra tranh luận gay gắt trong nội bộ chính quyền về việc Mỹ hay Iran có nhiều đòn bẩy hơn, và bên nào có khả năng chịu đựng tốt hơn trước thiệt hại kinh tế do việc đóng cửa tuyến đường thủy này gây ra.

Ông Trump đã xem xét đề xuất này cùng các cố vấn hôm 27/4 sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi chuyển nó tới Pakistan vào ngày 26/4. Trước đó ông đã bác bỏ một đề xuất khác của Iran tuần trước và hủy vòng đàm phán hòa bình tại Islamabad vào cuối tuần.

Các quan chức Mỹ cho biết giới lãnh đạo Iran chưa cho phép các nhà đàm phán đưa ra nhượng bộ về thỏa thuận hạt nhân, khiến mọi nỗ lực đạt được thỏa hiệp hoặc hòa bình đều gặp khó khăn.

Ông Trump đã bày tỏ sự thất vọng với Iran và việc nước này không thể đàm phán hiệu quả với chính quyền của ông.

“Iran đang gặp khó khăn trong việc xác định ai là lãnh đạo của họ! Họ thực sự không biết!” - ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 23/4. “Sự đấu đá nội bộ giữa phe ‘cứng rắn’ - đang thua nặng trên chiến trường - và phe ‘ôn hòa’, vốn cũng không hề ôn hòa (nhưng đang được tôn trọng hơn), thật điên rồ!”.

Tờ New York Times cho rằng, việc trì hoãn đàm phán hạt nhân có thể là một cách để Mỹ nhanh chóng đạt được thỏa thuận nhằm giảm áp lực lên thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Nhưng bất kỳ quyết định nào tạm dừng đàm phán hạt nhân, dù chỉ tạm thời, cũng là dấu hiệu cho thấy cuộc chiến đã thất bại trong một mục tiêu lớn: gây áp lực buộc Tehran phải đạt thỏa thuận về chương trình làm giàu uranium.

Các cuộc đàm phán tập trung vào việc mở lại eo biển cũng đầy rủi ro. Hoạt động phong tỏa của Mỹ nhằm cắt nguồn xuất khẩu dầu của Iran, trong khi các đe dọa của Iran tấn công tàu không trả phí đã làm giảm mạnh lưu lượng vận chuyển dầu khác.

Các quan chức Iran khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào để mở lại eo biển cũng phải cho phép họ tiếp tục thu phí đối với tàu đi qua. Trong lịch sử, Mỹ từng phản đối các hạn chế như vậy đối với tự do hàng hải trên các tuyến đường quốc tế, nhưng chính quyền Tổng thống Trump lại đưa ra những tín hiệu không nhất quán.

Trọng tâm của cuộc tranh luận về việc có chấp nhận đề xuất của Iran hay không là vấn đề đòn bẩy kinh tế và các hoạt động quân sự bổ sung mà Mỹ có thể cần tiến hành để buộc Tehran nhượng bộ đáng kể trong đàm phán.

Một số quan chức tin rằng việc duy trì phong tỏa thêm hai tháng nữa sẽ gây thiệt hại dài hạn đáng kể cho ngành năng lượng của Iran. Các giếng dầu không thể bật tắt tùy ý, và việc ngừng hoạt động có thể gây hư hại, kéo theo chi phí sửa chữa lớn. Theo họ, Iran sẽ buộc phải đạt thỏa thuận để tránh những hậu quả này.

Tuy nhiên, những người khác cho rằng đánh giá đó sai lầm, lưu ý rằng lập trường của Iran ngày càng cứng rắn, và lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo ngày càng củng cố quyền lực.

Chính phủ Mỹ đánh giá rằng các nhà đàm phán Iran chưa được trao quyền - từ lãnh tụ tối cao hay các lãnh đạo cấp cao của Vệ binh Cách mạng - để đưa ra nhượng bộ về chương trình hạt nhân. Nếu không có việc nối lại hành động quân sự, rất khó để lập trường của Iran thay đổi.

Ngay cả khi các cuộc ném bom của Mỹ được nối lại, cũng có rất ít bằng chứng cho thấy điều đó sẽ thay đổi quá trình ra quyết định của Iran. Để gia tăng áp lực, ông Trump có thể phải cho phép tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự.

Một số quan chức trong chính quyền hoài nghi rằng Iran đã sẵn sàng nhượng bộ và cho rằng việc đạt thỏa thuận mở lại eo biển là hướng đi tốt nhất.