Pháp ra mắt giải thưởng văn học mới dành cho tác phẩm viết cùng AI

Ảnh minh họa: AI

Giải thưởng văn học AI Pascal (Prix Pascal de Littérature IA) được giới thiệu trong tuần này, chỉ ít lâu sau khi những tranh cãi về việc sử dụng AI trong các tác phẩm lọt vào vòng chung kết của một số giải thưởng văn học, trong đó có giải thưởng danh giá hàng đầu của Pháp Prix Goncourt, thu hút sự chú ý của dư luận.

Từ tháng 9, giới văn học Pháp đã xôn xao trước vụ việc liên quan đến nhà văn người Canada gốc Haiti Thélyson Orélien. Tiểu thuyết C'était ça ou mourir của ông bị cáo buộc sử dụng AI trên diện rộng.

Ngày 21.10, nhà xuất bản Canada của Orélien xác nhận AI đã được sử dụng trong quá trình thực hiện cuốn sách, đồng thời chấm dứt hợp đồng với tác giả. 

Công khai sử dụng AI thay vì che giấu

Trái ngược với những tranh cãi nói trên, Prix Pascal công khai khuyến khích các tác giả sử dụng AI trong sáng tác, song nhấn mạnh đây không phải là một cuộc thi công nghệ.

“AI đã hiện diện trong các xưởng viết văn, bản thảo và hiệu sách, thường là khi chúng ta không nhận ra. Giải thưởng Pascal đặt ra câu hỏi: Điều gì tạo nên một tác phẩm văn học khi con người và máy móc cùng hợp tác?”, ban tổ chức viết trên trang web của giải thưởng. 

Người tham gia phải gửi bản thảo kèm hồ sơ kỹ thuật, trong đó trình bày rõ cách sử dụng các công cụ thuật toán trong quá trình sáng tác. Các mô hình ngôn ngữ lớn phổ biến đều được chấp nhận, bao gồm ChatGPT, Claude, Gemini và LLaMA.

“Trong khi những nơi khác tìm cách phát hiện AI bằng các công cụ kiểm tra và những tranh cãi xoay quanh chúng, Prix Pascal yêu cầu tác giả công khai việc sử dụng công nghệ này. Không cần thuyết phục hay kiện tụng, tính minh bạch là nền tảng cho tranh luận và trí tuệ tập thể”, ban tổ chức cho biết.

Giải thưởng dành cho tất cả những người sáng tác bằng tiếng Pháp, không phân biệt quốc tịch hay nơi cư trú và không yêu cầu tác giả phải có nhà xuất bản.

Theo các nhà sáng lập, ban giám khảo sẽ tìm kiếm những tác phẩm chưa được xuất bản, có giá trị ứng dụng hoặc khơi gợi suy ngẫm.

Lời kêu gọi tham gia được phát động ngày 21.10. Ban tổ chức dự kiến công bố danh sách năm thành viên ban giám khảo vào cuối tháng này, trước khi công bố người chiến thắng năm 2026 vào giữa tháng 12. Giải thưởng không có tiền mặt nhưng tác giả đoạt giải sẽ được hỗ trợ xuất bản tác phẩm.

Giải thưởng xuất hiện giữa tranh luận về AI trong sáng tạo

Việc sử dụng AI để viết tác phẩm văn học hiện chưa bị pháp luật Pháp cấm một cách toàn diện. Tuy nhiên, sự ra đời của Prix Pascal diễn ra trong bối cảnh nhiều người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo phản đối việc sử dụng công nghệ này, đồng thời kêu gọi xây dựng các quy định và cơ chế bảo vệ quyền lợi của người sáng tác.

Giải thưởng được đặt theo tên Blaise Pascal, nhà toán học, triết gia và nhà văn người Pháp. Trên trang web chính thức, ban tổ chức nhấn mạnh Pascal là một trong những nhà tư tưởng phương Tây hiếm hoi vừa tiên phong trong lĩnh vực máy móc cơ khí, vừa có đóng góp nổi bật cho ngôn ngữ và tư tưởng.

Giải thưởng cũng dẫn lại câu nói của Pascal: “Càng có trí tuệ, người ta càng nhận ra rằng có nhiều con người độc đáo”.