Pháp tham gia làn sóng 'rút phích cắm' bảo vệ thế hệ tương lai

Ngày 26.1 vừa qua, Quốc hội Pháp đã chính thức thông qua dự luật cấm trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội (MXH). Quyết định này được nhìn nhận không chỉ đơn thuần là một đạo luật mà còn là lời khẳng định về kỷ nguyên của sự kiểm soát kỹ thuật số chặt chẽ, nhấn mạnh đến việc bảo vệ sức khỏe tâm thần cho thế hệ trẻ. Luật chính thức có hiệu lực từ tháng 9.2026.

Sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em bị ảnh hưởng do dùng thiết bị thông minh và truy cập MXH quá lâu mỗi ngày. Ảnh: Shutterstock

Bộ não trẻ em không để bán

Trên chương mục MXH Facebook có tích xanh, Tổng thống Pháp Emmanuel Marcon viết:

Cấm mạng xã hội đối với trẻ em dưới 15 tuổi: đây là điều mà các nhà khoa học khuyến nghị, và là điều mà người dân Pháp đang đồng loạt yêu cầu.

Sau quá trình làm việc hiệu quả với Chính phủ, Quốc hội vừa chính thức thông qua. Đây là một bước tiến quan trọng.

Dự luật hiện đã được chuyển đến Thượng viện để tiếp tục tiến trình xây dựng này. Để lệnh cấm có hiệu lực ngay từ năm học tới, tôi đã yêu cầu Chính phủ kích hoạt quy trình rút gọn.

Bởi vì bộ não của con em chúng ta không phải là món hàng để bán. Dù là trên các nền tảng của Mỹ hay các MXH của Trung Quốc.

Bởi vì những ước mơ của các em không thể bị định đoạt bởi các thuật toán.

Bởi vì chúng ta không muốn một thế hệ luôn sống trong âu lo, mà muốn một thế hệ tin tưởng vào nước Pháp, vào nền Cộng hòa và những giá trị của nó.

Pháp, quốc gia tiên phong trong việc quản lý các nền tảng từ năm 2018, hôm nay tiếp tục khẳng định vị thế đó khi trở thành quốc gia châu Âu đầu tiên dấn thân vào con đường này.

Vào ngày 1.9 tới, con em và thanh thiếu niên của chúng ta cuối cùng sẽ được bảo vệ. Tôi sẽ trực tiếp giám sát việc thực hiện này.

Như vậy, sau nhiều vòng tranh luận gay gắt, cơ quan lập pháp Pháp đã thống nhất thiết lập "độ tuổi trưởng thành kỹ thuật số" là 15. Theo đó, các nền tảng MXH sẽ phải áp dụng các biện pháp xác thực độ tuổi nghiêm ngặt. Nếu không có sự đồng ý của phụ huynh, trẻ em dưới 15 tuổi sẽ bị chặn quyền truy cập vào các MXH. Nhiều chuyên gia nhận định, đây là nỗ lực nhằm ngăn chặn tình trạng bắt nạt qua mạng, áp lực về ngoại hình và các thuật toán gây nghiện đang bủa vây thanh thiếu niên.

Các quốc gia mạnh tay quản lý trẻ em dùng mạng xã hội

Trong hơn một năm qua, nhiều nước đã chính thức ban luật lệ và quy định nhằm yêu cầu các nhà cung cấp nền tảng MXH phải có các biện pháp bảo vệ thanh thiếu niên trước những tác động tiêu cực của nền tảng. Australia và Malaysia là những nước đầu tiên đưa ra lệnh cấm sau những số liệu báo động về sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên được công bố.

Các công ty MXH đã thu hồi quyền truy cập khoảng 4,7 triệu chương mục được xác định là thuộc về trẻ em kể từ khi lệnh cấm có hiệu lực. Luật cũng gây ra cuộc tranh luận gay gắt ở Australia về việc sử dụng công nghệ, quyền riêng tư, an toàn và sức khỏe tâm thần của trẻ em, đồng thời thúc đẩy các quốc gia khác xem xét các biện pháp tương tự.

Hiện nay, có nhiều báo cáo chỉ ra việc tiếp xúc quá sớm với MXH làm gia tăng tỷ lệ trầm cảm và rối loạn lo âu ở trẻ em. Theo Cơ quan Quốc gia về An toàn Thực phẩm, Môi trường và Sức khỏe Nghề nghiệp Pháp, ½ trẻ em ở tuổi vị thành niên đang dành từ 2 đến 5 giờ đồng hỗ mỗi ngày trên điện thoại thông minh.

Một báo cáo công bố vào tháng 12 cho biết gần 90% thanh thiếu niên từ 12 -17 tuổi sử dụng điện thoại thông minh mỗi ngày để truy cập internet, và 58% trong số họ dùng MHX. Một số tác hại liên quan đến dùng MHX được chỉ ra gồm giảm lòng tự trọng và tăng tiếp xúc với nội dung liên quan đến hành vi nguy hiểm như tự gây thương tích, sử dụng ma túy và tự tử... Một số gia đình Pháp đã đệ đơn khiếu nại TikTok sau các vụ tự tử của thanh thiếu niên mà họ tin rằng có liên quan đến nội dung nguy hiểm.

Việc thực hiện không đơn giản vì thách thức lớn nhất hiện nay là công nghệ xác thực độ tuổi để xác định người dùng thực sự bao nhiêu tuổi mà không vi phạm quyền riêng tư cá nhân? Đây vẫn là bài toán mà các chính phủ yêu cầu các tập đoàn công nghệ như Meta, TikTok hay X phải giải quyết bằng các giải pháp sinh trắc học hoặc định danh điện tử.

Nhiều biện pháp giúp trẻ em giảm thời gian dùng điện thoại thông minh và dùng MXH đã được áp dụng tại các cộng đồng riêng lẻ trên thế giới. Ảnh: AAP

Trong khi đó, nhiều nước cũng đang quan sát và nghiên cứu các báo cáo về tác động của thuật toán đối với trẻ em để đưa ra khung pháp lý phù hợp, như Đức và Anh.

Trong khi đó, tại Brazil, một trong những thị trường MXH lớn nhất châu Mỹ Latin cũng đang xem xét các lệnh cấm tương tự để giảm thiểu tình trạng tin giả và nội dung độc hại tác động đến trẻ em.

Tại Việt Nam, hiện các cơ quan chức năng đã thiết lập cơ chế Giám hộ kỹ thuật số thông qua Nghị định 147 và các quy định mới của Luật An ninh mạng 2025.

Theo Nghị định 147 của chính phủ, có hiệu lực từ cuối năm 2024 và đang được thực thi nghiêm ngặt trong năm 2025-2026, quy định trẻ em dưới 16 tuổi không được tự ý lập chương mục trên MXH. Nếu muốn sử dụng, cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp phải là người đứng ra đăng ký chuyên mục bằng thông tin của mình và có trách nhiệm giám sát trực tiếp nội dung, thời gian truy cập của trẻ.

Từ 16 tuổi trở lên được phép tự đăng ký nhưng phải tuân thủ các quy định về định danh cá nhân.

Gần đây, việc áp dụng Xác thực tài khoản qua số điện thoại hoặc số định danh cá nhân, chỉ cho phép người dùng đã xác thực mới có quyền viết bài, bình luận, livestream và chia sẻ thông tin, cũng giúp ngăn chặn tình trạng trẻ em khai gian tuổi để lập chuyên mục ảo.

Ngoài ra, từ năm 2025 Việt Nam cũng đã yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới như TikTok, Facebook, YouTube phải triển khai các công cụ bảo vệ trẻ em dành riêng cho thị trường Việt Nam, như lọc nội dung tự động, giới hạn thời gian tự động nhắc nhở hoặc ngắt kết nối sau một khoảng thời gian sử dụng nhất định trong ngày.

Một số nước đãng và sẽ áp lệnh cấm

Ngoài các quy định về luật pháp ngày càng nhiều khu vực, địa phương, tổ chức cũng áp những lệnh giới hạn trẻ em, học sinh sử dụng điện thoại thông minh khi đến trường, song song với tăng cường các hoạt động vui chơi, khuyến khích giới trẻ “rời xa thiết bị thông minh” giảm "hoạt động trực tuyến", chủ động tham gia tích cực vào các "hoạt động trực tiếp".

Việc các nước đang tăng cường lập rào cản độ tuổi là một minh chứng cho thấy MXH không còn là vùng đất tự do. Nhiều nhà ủng hộ cho rằng quyền được bảo vệ của trẻ em đang được đặt cao hơn lợi nhuận của các nền tảng số.

Trên thực tế, hiện vẫn đang có nhiều tranh cãi về việc các nhà quản lý nên cấm hay quản việc dùng MXH trẻ em, và liệu các quy định có được tuân thủ nghiêm túc hay không, nhưng những động thái từ các nước đi đầu trong việc quản lý các nền tảng này cho thấy nhiều tác hại từ không gian trực tuyến đang được chú ý và ngăn chặn, bảo vệ trẻ em trước những rủi ro trước khi các em trưởng thành tự chịu trách nhiệm cho hành vi cá nhân.

Lan Chi tổng hợp