Phát hiện nguyên nhân khiến mắt lão hóa khó tái tạo tế bào thần kinh

Quá trình lão hóa làm giảm khả năng chuyển đổi của các tế bào hỗ trợ võng mạc thành tế bào thần kinh mới, gây khó khăn cho việc tái tạo mô bị tổn thương do các bệnh như tăng nhãn áp. (Nguồn: Shutterstock)

Các nhà khoa học tại Đại học Y khoa Upstate, thuộc Đại học Bang New York (Mỹ), vừa phát hiện một trong những nguyên nhân quan trọng khiến võng mạc ở người lớn tuổi gặp nhiều khó khăn trong việc tái tạo các tế bào thần kinh đã mất. Kết quả có thể góp phần định hướng các nghiên cứu nhằm phục hồi tổn thương do các bệnh như tăng nhãn áp gây ra.

Nghiên cứu tập trung vào tế bào thần kinh đệm (glia), những tế bào có vai trò hỗ trợ và nuôi dưỡng các tế bào thần kinh trong võng mạc - lớp mô nhạy cảm với ánh sáng nằm ở phía sau mắt.

Một hướng nghiên cứu đang được quan tâm là “lập trình lại” các tế bào thần kinh đệm để chúng chuyển thành tế bào thần kinh mới, thay thế những tế bào bị mất do bệnh. Các nhà khoa học đã từng thực hiện được quá trình này ở chuột non. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Levi Todd nhận thấy hiệu quả giảm đáng kể khi áp dụng trên mô võng mạc đã lão hóa.

Trong nghiên cứu công bố trên Tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) của Mỹ, nhóm khoa học thử nhiều cách tác động đến hoạt động gen nhằm chuyển đổi tế bào thần kinh đệm thành tế bào thần kinh mới. Kết quả cho thấy ở mô võng mạc càng già, khả năng chuyển đổi này càng suy giảm rõ rệt.

Một nguyên nhân đáng chú ý là tình trạng viêm gia tăng khi cơ thể lão hóa. Theo Tiến sĩ Todd, hàng rào vốn giúp hạn chế sự xâm nhập của hệ miễn dịch vào mô thần kinh có thể suy yếu theo tuổi tác, từ đó làm môi trường viêm trở nên rõ rệt hơn và cản trở khả năng tái tạo.

Khi các nhà khoa học sử dụng steroid chống viêm, khả năng tạo tế bào thần kinh mới của võng mạc lão hóa được phục hồi một phần. Kết quả cho thấy việc kiểm soát tình trạng viêm có thể là một hướng giúp cải thiện hiệu quả của các phương pháp tái tạo.

Tuy nhiên, viêm không phải là yếu tố duy nhất. Không giống như tế bào da hoặc gan thường xuyên được thay mới, tế bào thần kinh và tế bào thần kinh đệm có thể tồn tại trong cơ thể suốt đời. Theo thời gian, những tế bào này giảm tính linh hoạt và khó chuyển sang các trạng thái mới.

Phát hiện đặc biệt đáng chú ý là các liệu pháp thay thế tế bào thần kinh chủ yếu hướng tới những bệnh thoái hóa thường xuất hiện ở tuổi cao như tăng nhãn áp, Alzheimer và Parkinson. Nhóm nghiên cứu cho rằng việc tái tạo tế bào thần kinh ở mô già vẫn có thể thực hiện được, nhưng sẽ khó khăn hơn so với mô trẻ.

Bước tiếp theo, các nhà khoa học sẽ xác định những phân tử và con đường cụ thể mà tình trạng viêm sử dụng để cản trở quá trình tái tạo. Mục tiêu là tìm cách tác động chính xác hơn, thay vì sử dụng steroid để ức chế miễn dịch trên diện rộng, qua đó hạn chế các tác dụng không mong muốn.