Phát hiện sớm để không bỏ lỡ 'thời điểm vàng' điều trị bệnh hô hấp

Quang cảnh Talkshow chiều 16/9.

Chiều 16/9, Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh tổ chức chương trình tư vấn “Bệnh lý hô hấp: Tầm soát sớm để không bỏ lỡ ‘thời điểm vàng’”. Chương trình cung cấp thông tin về nguy cơ, phương pháp chẩn đoán và cách phòng ngừa các bệnh hô hấp thường gặp.

PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Liên chi hội Hội Hô hấp TP Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam – Văn phòng đại diện TP Hồ Chí Minh cho biết, ung thư phổi và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là hai bệnh có thể gây hậu quả nặng nhưng thường được phát hiện muộn.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ ho nhẹ, khó thở khi gắng sức hoặc cảm thấy mệt mỏi. Do triệu chứng chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt nên không ít người trì hoãn việc thăm khám. Khi khó thở tăng, khả năng lao động suy giảm hoặc xuất hiện biến chứng, bệnh có thể đã bước sang giai đoạn nặng.

Theo PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, nhóm có nguy cơ mắc ung thư phổi cần đặc biệt lưu ý gồm người từ 50 đến 80 tuổi và có tiền sử hút thuốc lá từ 20 gói/năm trở lên. Gói/năm được tính bằng số gói thuốc hút trung bình mỗi ngày, nhân với số năm hút thuốc. Những người thuộc nhóm này nên trao đổi với bác sĩ về việc chụp cắt lớp vi tính liều thấp định kỳ.

Đối với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, người từ 40 tuổi trở lên, có tiền sử hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc khói thuốc, khói bếp, bụi nghề nghiệp cần kiểm tra chức năng hô hấp. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc bệnh phổi mạn tính cũng không nên bỏ qua những triệu chứng bất thường.

“Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp quá trình điều trị đơn giản và hiệu quả hơn, giảm biến chứng cũng như chi phí. Người dân không nên chờ đến khi khó thở nặng hoặc sức khỏe suy giảm rõ rệt mới đi khám”, PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc khuyến cáo.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên tự điều trị khi ho, khó thở hoặc nghẹt mũi kéo dài, tái diễn.

PGS.TS.BS Lê Tiến Dũng, nguyên Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh cho biết, để chẩn đoán bệnh hô hấp, bác sĩ phải kết hợp thăm khám với nhiều kỹ thuật cận lâm sàng. Các phương tiện thường được sử dụng gồm X-quang phổi, chụp cắt lớp vi tính, nội soi phế quản và đo chức năng hô hấp. Với các bệnh không lây nhiễm như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc rối loạn thông khí, đo chức năng hô hấp giúp xác định mức độ suy giảm của phổi. Kết quả này là căn cứ để bác sĩ phân loại bệnh, đánh giá khả năng đáp ứng điều trị và theo dõi diễn tiến.

Trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng, nội soi phế quản có thể được chỉ định để lấy dịch làm xét nghiệm vi sinh hoặc sinh học phân tử, qua đó xác định nguyên nhân do vi khuẩn, virus hay lao. Nếu hình ảnh chụp cho thấy tổn thương nghi ngờ khối u, bác sĩ có thể lấy mẫu sinh thiết qua nội soi và gửi xét nghiệm giải phẫu bệnh.

Theo PGS.TS.BS Lê Tiến Dũng, chụp cắt lớp vi tính, đặc biệt là chụp liều thấp đối với người có nguy cơ cao, có khả năng phát hiện những tổn thương nhỏ mà X-quang thông thường có thể chưa nhận diện được. Việc lựa chọn kỹ thuật phải dựa trên tuổi, triệu chứng, tiền sử hút thuốc và các yếu tố nguy cơ của từng người, tránh thực hiện xét nghiệm tràn lan.

Ở góc độ phòng ngừa, TS.BS Phạm Ngọc Hoàng Long, giảng viên Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cho biết, hiện nay đang bước vào thời điểm giao mùa, sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm khiến niêm mạc mũi, họng phải liên tục thích nghi. Đây là điều kiện để bệnh dị ứng hoặc tình trạng nhiễm trùng tiềm ẩn bộc phát, gây ho, đau họng, nghẹt mũi và khàn tiếng.

Người có triệu chứng hô hấp nên đeo khẩu trang để hạn chế phát tán giọt bắn; người tiếp xúc gần cũng cần sử dụng khẩu trang đúng cách. Đối với phòng kín thường xuyên dùng máy lạnh, các thiết bị và bộ lọc phải được vệ sinh định kỳ, đồng thời cần bảo đảm không khí được lưu thông.

Theo TS.BS Phạm Ngọc Hoàng Long, rửa mũi bằng nước muối có thể hỗ trợ làm sạch đường hô hấp trên. Tuy nhiên, khi dịch mũi trở nên đặc, chuyển màu xanh hoặc vàng, triệu chứng kéo dài hay tái diễn, người bệnh nên đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị.

Bên cạnh đó, mỗi người cần ăn uống đủ chất, bổ sung đủ nước và tránh thuốc lá. Uống đủ nước giúp dịch tiết đường hô hấp loãng hơn, hỗ trợ hệ thống lông chuyển của niêm mạc đào thải bụi bẩn và tác nhân gây bệnh.

Các chuyên gia y tế cũng lưu ý tầm soát không có nghĩa mọi người đều thực hiện cùng một danh mục xét nghiệm. Việc kiểm tra cần dựa trên nguy cơ cá nhân và chỉ định chuyên môn. Quan trọng nhất là không xem nhẹ các biểu hiện kéo dài, bởi thăm khám đúng thời điểm có thể mở ra cơ hội điều trị hiệu quả và bảo tồn chức năng phổi.