Phát hiện xác 'tàu địa ngục' thời Thế chiến II ngoài khơi Philippines

Trong Thế chiến II, hơn 130 tàu chở hàng và tàu chở khách đã được cải tạo để vận chuyển tù nhân giữa các trại lao động cưỡng bức ở Đông Nam Á. Theo tư liệu lịch sử, trong hơn 125.000 tù binh được vận chuyển bằng những con tàu này, khoảng 20.000 người đã thiệt mạng. Các tù binh gọi chúng là "tàu địa ngục".

Hình ảnh con tàu Hofuku Maru. Ảnh: Cục lưu trữ Quốc gia Đức

Ngày 21.9.1944, Hofuku Maru di chuyển trong một đoàn tàu vận tải ngoài khơi bờ biển phía Tây đảo Luzon. Trên tàu có 1.289 tù binh chiến tranh người Anh và Hà Lan.

Theo các tài liệu lịch sử, điều kiện trên tàu vô cùng khắc nghiệt với không gian chật hẹp, thiếu ánh sáng, thông gió kém, không có điều kiện vệ sinh và khẩu phần ăn tối thiểu để duy trì sự sống.

Trong cuộc tấn công nhằm vào đoàn tàu, Hofuku Maru bị trúng ngư lôi, gãy làm đôi và chìm chỉ trong chưa đầy ba phút. Khoảng 1.000 tù binh bị mắc kẹt trong khoang tàu khi con tàu chìm xuống biển. Trong tổng số 1.289 tù nhân trên tàu, có 1.047 người thiệt mạng.

Suốt nhiều thập kỷ, vị trí xác tàu vẫn là một bí ẩn do các hồ sơ sau chiến tranh không thống nhất và những lời kể của người sống sót có nhiều khác biệt. Điều đó khiến thân nhân của các nạn nhân không biết chính xác nơi những người thân của mình yên nghỉ.

Bước ngoặt đến vào năm 2025 khi nhà nghiên cứu John Duresky, cộng tác viên của Quỹ Tưởng niệm Hellships phát hiện một tài liệu tiếng Nhật đã được số hóa nhưng trước đó chưa được nghiên cứu kỹ. Tài liệu ghi lại diễn biến cuộc tấn công và vị trí của Hofuku Maru trong đội hình đoàn tàu.

Đối chiếu với các thông tin, nhóm nghiên cứu xác định xác tàu nằm cách khu vực từng được các nhà sử học tìm kiếm trước đây hơn 50km về phía Nam.

Dựa trên tọa độ mới, nhóm khảo sát đã triển khai tìm kiếm ngoài khơi tỉnh Zambales.

Xác Hofuku Maru được phát hiện ở độ sâu khoảng 50m, cách bờ biển phía Tây đảo Luzon vài km.

Nhóm nghiên cứu đã thực hiện năm chuyến lặn kỹ thuật, chụp hàng trăm bức ảnh và xây dựng mô hình ba chiều của xác tàu. Kết quả cho thấy kích thước thân tàu, vị trí các cột buồm và bố cục khoang hàng đều trùng khớp với bản vẽ gốc của xưởng đóng tàu.

Xác tàu được phát hiện trong tình trạng gãy làm hai hoặc ba phần theo nhận định của một số thành viên trong đoàn khảo sát, phù hợp với các ghi chép lịch sử về vụ chìm tàu.

Trong quá trình khảo sát, nhóm nghiên cứu cũng phát hiện hài cốt người giữa các mảnh vỡ. Vì vậy, khu vực này được xem là một nghĩa trang chiến tranh được bảo vệ theo các công ước quốc tế. Tọa độ chính xác của xác tàu chưa được công bố nhằm bảo vệ hiện trường.

Phía Hà Lan thông báo sẽ phối hợp với các quốc gia liên quan để tìm phương án tưởng niệm các nạn nhân, trong khi Quỹ Tưởng niệm Hellships sẽ liên hệ với thân nhân của những người đã thiệt mạng.

Việc tìm thấy Hofuku Maru không chỉ góp phần làm sáng tỏ một trong những bí ẩn kéo dài hơn tám thập kỷ của Thế chiến II, mà còn giúp gia đình các nạn nhân xác định được nơi an nghỉ của người thân sau 80 năm.