Phát huy hiệu quả vai trò "tai mắt" của dân

Ở bất cứ thôn bản hay tổ dân phố nào, người dân luôn mong muốn những đồng tiền mình đóng góp, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước hay công trình phúc lợi trên địa bàn đều được thực hiện minh bạch, công tâm và đúng mục đích. Để giữ được sự minh bạch ngay từ cơ sở, không gì hiệu quả bằng chính sự giám sát của người dân tại chỗ. Đó là lý do ban thanh tra nhân dân ra đời và trở thành chỗ dựa tin cậy của bà con.

Tuy nhiên, tại nhiều địa phương vùng cao, không ít ban thanh tra nhân dân vẫn hoạt động cầm chừng, mờ nhạt, chưa phát huy hết vai trò vốn có. Làm sao để thiết chế dân chủ gần dân nhất này thực sự hiệu quả, trở thành "tai mắt" sắc bén của Nhân dân đang là bài toán đặt ra nhiều trăn trở cho cấp ủy, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc các cấp.

Những người có uy tín trong cộng đồng chính là thành viên tích cực của ban thanh tra nhân dân ở cơ sở.

Những người có uy tín trong cộng đồng chính là thành viên tích cực của ban thanh tra nhân dân ở cơ sở.

Toàn tỉnh Lào Cai hiện duy trì hoạt động của 152 ban thanh tra nhân dân tại 100% xã, phường, thị trấn với hơn 1.500 thành viên, tạo thành mạng lưới giám sát rộng khắp từ vùng thấp đến các bản làng biên giới. Những người đóng vai trò là "tai mắt" của dân luôn phát huy tinh thần trách nhiệm, tham gia giám sát từ việc làm đường bê tông liên thôn, hỗ trợ hộ nghèo, thu - chi các khoản quỹ, đến tham gia giải quyết những xích mích phát sinh tại khu dân cư để vững tình làng nghĩa xóm.

Trong hơn một năm qua, lực lượng thanh tra nhân dân toàn tỉnh đã tổ chức hơn 1.100 cuộc giám sát trực tiếp tại cơ sở, tập trung vào việc thực hiện chính sách an sinh xã hội, thu chi các loại quỹ và quản lý đất đai. Qua giám sát, các ban đã kịp thời kiến nghị chính quyền chấn chỉnh, khắc phục hàng trăm vụ việc sai sót ngay từ khi mới manh nha, góp phần thu hồi và tiết kiệm cho ngân sách cũng như quỹ cộng đồng hàng trăm triệu đồng.

Chia sẻ về vai trò của ban thanh tra nhân dân, ông Hảng Sái Chông, người có uy tín trong cộng đồng thôn La Pán Tẩn, xã Púng Luông bộc bạch: "Bà con chỉ tin và đồng thuận khi nhìn thấy tận mắt, nghe và nắm rõ những khoản mình đóng góp sẽ được sử dụng vào mục đích gì. Mỗi khi bản triển khai làm đường nội đồng hay phân chia cây giống, con giống hỗ trợ, bà con rất tin tưởng vì có sự tham gia của các thành viên Ban Thanh tra nhân dân thôn".

Với ý nghĩa đó, ban thanh tra nhân dân thực sự trở thành "tai mắt" của dân, là "cánh tay nối dài" của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đồng thời là minh chứng rõ nét cho phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Hội nghị tuyên truyền phổ biến pháp luật do Hội Luật gia tỉnh tổ chức giúp nâng cao kiến thức pháp luật cho các thành viên ban thanh tra nhân dân tại cơ sở.

Hội nghị tuyên truyền phổ biến pháp luật do Hội Luật gia tỉnh tổ chức giúp nâng cao kiến thức pháp luật cho các thành viên ban thanh tra nhân dân tại cơ sở.

Thế nhưng, nhìn thẳng vào thực tế tại không ít xã, phường hiện nay, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, hoạt động của ban thanh tra nhân dân vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống đáng suy nghĩ. Thống kê đánh giá hằng năm cho thấy, vẫn còn gần 30% số ban thanh tra nhân dân ở các xã vùng cao hoạt động ở mức trung bình hoặc yếu, số cuộc giám sát độc lập trong năm chỉ đếm trên đầu ngón tay. Việc giám sát nhiều khi chỉ dừng lại ở mức đi dự cho có mặt trong các cuộc họp của xã, ký xác nhận vào biên bản nghiệm thu công trình đã chuẩn bị sẵn chứ chưa đi sâu kiểm tra thực tế.

Đi tìm nguyên nhân của tình trạng "hữu danh vô thực" này, có thể thấy rõ ba rào cản lớn đang bó buộc những người làm công tác thanh tra nhân dân ở cơ sở. Trước hết là bài toán về kinh phí và điều kiện làm việc. Đa số thành viên làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, không có lương, mức phụ cấp hằng tháng nếu có cũng rất ít ỏi, chỉ mang tính động viên.

Ông Hảng Sái Chông - người có uy tín trong cộng đồng thôn La Pán Tẩn (bên phải) trao đổi với nhà báo Lê Thành Trung (Báo và PTTH tỉnh Lào Cai) về vai trò của ban thanh tra nhân dân ở cơ sở.

Ông Hảng Sái Chông - người có uy tín trong cộng đồng thôn La Pán Tẩn (bên phải) trao đổi với nhà báo Lê Thành Trung (Báo và PTTH tỉnh Lào Cai) về vai trò của ban thanh tra nhân dân ở cơ sở.

Rào cản thứ hai nằm ở năng lực, trình độ và kỹ năng nghiệp vụ của đội ngũ làm công tác thanh tra nhân dân. Phần lớn thành viên trong ban là cán bộ hưu trí, trưởng thôn, người có uy tín hoặc đại diện các đoàn thể ở cơ sở. Theo tổng hợp từ cơ quan Mặt trận các cấp, có tới hơn 65% thành viên ban thanh tra nhân dân ở khu vực nông thôn, miền núi của tỉnh chưa từng qua đào tạo chuyên môn về luật, tài chính hay xây dựng. Họ có thừa nhiệt tình, tâm huyết và kinh nghiệm sống, nhưng lại thiếu kiến thức chuyên sâu để đáp ứng yêu cầu công việc ngày càng cao. Trong khi đó, những vấn đề cần giám sát ở cơ sở ngày càng đa dạng và phức tạp, từ những dự án đầu tư hạ tầng quy mô nhỏ thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia cho đến quản lý đất đai, tài nguyên môi trường. Khi đi giám sát một công trình xây dựng mà không đọc được bản vẽ thiết kế, không biết tính toán khối lượng vật tư, hay kiểm tra thu chi ngân sách mà không hiểu rõ sổ sách kế toán, cán bộ thanh tra nhân dân rất dễ rơi vào thế bị động.

Rào cản thứ ba, cũng là yếu tố quyết định sức nặng của hoạt động giám sát, chính là cơ chế phối hợp giữa ban thanh tra nhân dân với chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng. Theo quy định, ban thanh tra nhân dân không có quyền trực tiếp xử lý vi phạm mà chỉ giám sát, phát hiện và kiến nghị lên chính quyền hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, tại một số địa phương, nhận thức của một bộ phận cán bộ, công chức về vai trò của ban thanh tra nhân dân chưa đầy đủ. Vẫn còn tình trạng chính quyền ngại cung cấp thông tin, ngại công khai tài liệu liên quan đến dự án, các khoản thu chi, hoặc cung cấp chậm trễ, nhỏ giọt khiến ban thanh tra nhân dân không đủ dữ liệu để giám sát.

Tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là một trong những thành viên tích cực của ban thanh tra nhân dân tại cơ sở.

Tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là một trong những thành viên tích cực của ban thanh tra nhân dân tại cơ sở.

Để tháo gỡ những nút thắt này, đưa hoạt động của ban thanh tra nhân dân đi vào thực chất, cần có những giải pháp đồng bộ, thiết thực và sát với cuộc sống ở cơ sở.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và cụ thể hóa các quy định về tổ chức, hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân sao cho rõ ràng, dễ áp dụng nhất ở cơ sở.

Nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, đồng chí Phan Văn Tiến - Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Lào Cai cho rằng: "Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu các chế tài đủ mạnh để ràng buộc trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở trước các kiến nghị của ban thanh tra nhân dân. Chúng ta cần cụ thể hóa quy trình tiếp nhận và xử lý kiến nghị sau giám sát thành quy định bắt buộc, trong đó nêu rõ thời hạn chính quyền phải cung cấp hồ sơ, thời hạn trả lời bằng văn bản và đưa kết quả thực hiện các kiến nghị này vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của người đứng đầu địa phương, có như vậy tiếng nói giám sát của Nhân dân mới thực sự có trọng lượng pháp lý".

Cùng với đó, cần giải quyết bài toán kinh phí và phương tiện làm việc cho ban thanh tra nhân dân. HĐND và UBND các cấp cần bố trí nguồn kinh phí hoạt động riêng cho ban thanh tra nhân dân trong dự toán ngân sách hằng năm của xã, phường một cách hợp lý, phù hợp với đặc thù từng nơi.

Một giải pháp gốc rễ khác là nâng cao chất lượng đầu vào và thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ thanh tra nhân dân. Ngay từ khâu bầu cử ở thôn, bản, tổ dân phố, ban công tác Mặt trận cần tuyên truyền, định hướng để bà con lựa chọn được những người thực sự có tâm, có tầm, có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm, dám nói lên tiếng nói của dân, tránh tình trạng bầu cho có, bầu nể nang.

Đồng chí Phan Văn Tiến - Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Lào Cai (bên trái) trao đổi với thành viên Ban Thanh tra nhân dân xã Trạm Tấu về các kiến thức pháp luật.

Đồng chí Phan Văn Tiến - Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Lào Cai (bên trái) trao đổi với thành viên Ban Thanh tra nhân dân xã Trạm Tấu về các kiến thức pháp luật.

Cuối cùng, để ban thanh tra nhân dân không đơn độc trên mặt trận giám sát cơ sở, cần phát huy tối đa vai trò hướng dẫn, đồng hành của ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp và sự hợp tác thực chất từ chính quyền địa phương. Mặt trận Tổ quốc cấp xã phải thực sự là chỗ dựa vững chắc, thường xuyên đôn đốc ban thanh tra nhân dân xây dựng chương trình giám sát hằng năm có trọng tâm, bám sát những vấn đề bà con quan tâm nhất như quản lý đất đai, cấp phát chế độ chính sách, xây dựng hạ tầng hay thu chi các loại quỹ.

Trao đổi về kinh nghiệm chỉ đạo ở địa phương, đồng chí Giàng A Vừ - Bí thư Đảng bộ xã Púng Luông khẳng định: "Cấp ủy và chính quyền cơ sở cần xem ban thanh tra nhân dân là lực lượng đồng hành tin cậy giúp cán bộ xã, giúp nhìn ra những lỗ hổng trong quản lý để kịp thời uốn nắn. Tại Púng Luông, Đảng ủy luôn yêu cầu UBND xã phải công khai, minh bạch mọi dự án, nguồn vốn ngay từ đầu để ban thanh tra nhân dân cùng bà con tham gia giám sát, nhờ đó, mọi vướng mắc đều được giải quyết thấu tình đạt lý ngay tại cơ sở, tạo được sự đồng thuận rất cao trong Nhân dân".

Công tác thanh tra nhân dân suy cho cùng là công việc của dân, do dân và vì dân. Một ban thanh tra nhân dân hoạt động hiệu quả không cần những khẩu hiệu ồn ào hay báo cáo dày đặc chữ nghĩa, mà được đo bằng chính sự hài lòng của người dân, bằng những con đường bê tông bền đẹp, những khoản hỗ trợ đến đúng đối tượng và sự bình yên, đoàn kết trong mỗi thôn bản. Khi những "tai mắt" của Nhân dân được trao đủ niềm tin, đủ công cụ và được lắng nghe trân trọng, sức mạnh của dân chủ cơ sở sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của mỗi địa phương.

Tô Anh Hải

Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/phat-huy-hieu-qua-vai-tro-tai-mat-cua-dan-post914642.html