An toàn thực phẩm: Minh bạch phải đi cùng trách nhiệm
Một mã QR, giấy chứng nhận hay phiếu kiểm nghiệm chỉ có ý nghĩa khi thông tin có thể kiểm tra và gắn với chủ thể chịu trách nhiệm. Muốn củng cố niềm tin trên thị trường thực phẩm, cần kiểm soát được hành trình sản phẩm, công khai kịp thời nguy cơ và làm rõ trách nhiệm ở từng khâu.

Ẩnh rminh hoạ
Thông tin phải giúp người mua kiểm chứng
Người tiêu dùng khó nhận biết mức độ an toàn của thực phẩm chỉ bằng màu sắc, mùi vị hay hình thức bên ngoài. Bao bì đẹp không thay thế được việc kiểm soát nguyên liệu; nhãn mác đầy đủ cũng chưa phản ánh toàn bộ điều kiện sản xuất, vận chuyển và bảo quản.
Trong khi đó, chuỗi cung ứng thực phẩm thường đi qua nhiều chủ thể. Một sản phẩm có thể được sản xuất ở một địa phương, sơ chế tại nơi khác, qua đơn vị phân phối rồi mới đến cửa hàng hoặc bếp ăn. Nếu thông tin bị đứt đoạn, việc xác định nguồn hàng và xử lý khi có sự cố sẽ gặp khó khăn.
Bởi vậy, minh bạch cần bắt đầu từ những câu hỏi cụ thể: Ai sản xuất?. Nguyên liệu đến từ đâu?. Sản phẩm thuộc lô nào?. Được bảo quản như thế nào?. Đơn vị nào tiếp nhận phản ánh và chịu trách nhiệm xử lý?.
Thông tin cung cấp phải đủ để trả lời những câu hỏi ấy, thay vì chỉ giới thiệu thành tích, hình ảnh cơ sở hoặc cam kết chất lượng chung chung. Người mua cần có căn cứ lựa chọn; cơ quan quản lý cần có dữ liệu để kiểm tra; doanh nghiệp cần lưu được hồ sơ để giải trình.
Minh bạch cũng không có nghĩa đưa toàn bộ hồ sơ kỹ thuật lên bao bì. Điều quan trọng là phân định rõ thông tin cần cung cấp cho người tiêu dùng và dữ liệu phải lưu giữ để phục vụ kiểm tra, truy xuất, xử lý sự cố.
Mã QR không thay thế kiểm soát chất lượng
Truy xuất nguồn gốc giúp nhận diện hành trình sản phẩm, kết nối các công đoạn từ nguyên liệu đến phân phối. Với nông sản, dữ liệu cần gắn với vùng sản xuất, quá trình sử dụng vật tư, thời điểm thu hoạch và các lần giao nhận. Với thực phẩm chế biến, cần theo dõi nguyên liệu, quá trình sản xuất và lô thành phẩm tương ứng.
Giá trị của hệ thống nằm ở khả năng truy ngược, truy xuôi khi cần thiết. Nếu phát hiện một lô nguyên liệu có vấn đề, đơn vị liên quan phải xác định được nguyên liệu ấy đã được sử dụng cho những sản phẩm nào, giao đến đâu và còn lưu thông hay không.
Mã QR có thể hỗ trợ tiếp cận dữ liệu nhưng không tự xác nhận chất lượng. Một mã dẫn đến trang quảng cáo, thông tin không cập nhật hoặc không xác định được lô hàng sẽ khó phục vụ truy xuất thực tế.
Tương tự, mã số vùng trồng hay thông tin về cơ sở sản xuất cần được hiểu đúng phạm vi, không thay thế kết quả kiểm soát an toàn của từng sản phẩm.
Muốn dữ liệu đáng tin cậy, phải xác định ai nhập, ai kiểm tra, ai cập nhật và ai chịu trách nhiệm khi thông tin sai. Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng quy trình quản lý và hồ sơ có thể đối chiếu.
Đối với hợp tác xã, hộ sản xuất nhỏ và doanh nghiệp vừa và nhỏ, hệ thống cần dễ sử dụng, phù hợp năng lực vận hành. Nhật ký ghi chép đầy đủ, thống nhất và được kiểm tra có giá trị hơn một nền tảng được đầu tư nhưng dữ liệu thiếu hoặc không phản ánh thực tế.
Kiểm tra thực tế, công khai đúng phạm vi
Quản lý an toàn thực phẩm cần kết hợp kiểm soát điều kiện ban đầu với giám sát trong quá trình hoạt động. Hồ sơ đủ tại thời điểm kiểm tra không bảo đảm rằng mọi lô hàng sau đó đều đáp ứng yêu cầu.
Việc kiểm tra cần tập trung vào nguy cơ của từng nhóm sản phẩm, công đoạn và cơ sở. Nguồn nguyên liệu, điều kiện vệ sinh, sử dụng phụ gia, bảo quản và vận chuyển là những nội dung cần được đối chiếu với hoạt động thực tế.
Đối với kiểm nghiệm, thông tin phải thể hiện rõ mẫu, thời điểm lấy mẫu, chỉ tiêu và phương pháp thử. Một phiếu kết quả chỉ phản ánh mẫu được kiểm nghiệm trong phạm vi chỉ tiêu đã thực hiện, không nên được sử dụng như lời bảo đảm cho mọi sản phẩm của cơ sở trong thời gian không xác định.
Công khai kết quả kiểm tra, cảnh báo và xử lý vi phạm cần kịp thời, chính xác, đúng phạm vi. Khi sản phẩm được xác định không bảo đảm an toàn, thông tin phải giúp người dân nhận diện đúng tên hàng, lô hàng và cách xử lý. Khi vụ việc đang được xác minh, cần phân biệt thông tin ban đầu với kết luận chính thức.
Về căn cứ pháp lý, Nghị quyết số 15/2026/NQ-CP ngày 6/4/2026 quy định tạm ngưng hiệu lực Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP cho đến khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và nghị định hướng dẫn có hiệu lực. Trong thời gian tạm ngưng, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP cùng các văn bản quy định, hướng dẫn thi hành tiếp tục có hiệu lực theo nghị quyết. Việc hướng dẫn doanh nghiệp cần làm rõ các quy định áp dụng, tránh nhầm lẫn giữa văn bản đã ban hành và văn bản đang được thực hiện.
Không để trách nhiệm đứt đoạn trong chuỗi
Nhà sản xuất chịu trách nhiệm về nguyên liệu, quy trình và thông tin sản phẩm. Đơn vị vận chuyển, phân phối, bán lẻ và bếp ăn cần kiểm soát những điều kiện thuộc công đoạn mình đảm nhận. Việc đã nhận hàng từ một nhà cung cấp không thay thế trách nhiệm kiểm tra, bảo quản và xử lý dấu hiệu bất thường.
Hợp đồng, chứng từ giao nhận và hồ sơ lô hàng cần giúp xác định rõ trách nhiệm giữa các bên. Khi có sự cố, các đơn vị phải phối hợp cung cấp dữ liệu, khoanh vùng sản phẩm và thực hiện biện pháp xử lý, tránh đùn đẩy khiến hàng hóa có nguy cơ tiếp tục lưu thông.
Cơ quan quản lý cần tổ chức tiếp nhận phản ánh thuận tiện, phân công đầu mối và thông tin kết quả xử lý. Người tiêu dùng có thể hỗ trợ bằng cách lưu lại hóa đơn, bao bì, mã lô hoặc hình ảnh liên quan. Tuy nhiên, không thể đặt gánh nặng chứng minh mức độ an toàn lên người mua, bởi phần lớn nguy cơ cần đến chuyên môn và phương tiện kiểm tra.
Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, đơn vị kiểm nghiệm và báo chí góp phần giám sát thông qua phản ánh, xác minh và cung cấp thông tin. Hoạt động này cần bảo đảm tính độc lập, phân biệt quảng bá thương mại với đánh giá chất lượng.
Với hữu cơ, chứng nhận phải gắn với sản phẩm thực tế
Đối với nông nghiệp hữu cơ, minh bạch cần thể hiện từ tiêu chuẩn áp dụng, phạm vi chứng nhận đến hồ sơ sản xuất và kiểm soát sau thu hoạch. Tên của một cơ sở có chứng nhận không đồng nghĩa mọi sản phẩm cơ sở đó kinh doanh đều nằm trong phạm vi được chứng nhận.
Người mua cần được cung cấp thông tin để kiểm tra sản phẩm nào được chứng nhận, đơn vị chứng nhận và thời hạn hiệu lực. Doanh nghiệp, hợp tác xã cần quản lý việc phân loại, lưu kho, đóng gói và phân phối để duy trì tính toàn vẹn của sản phẩm.
Chứng nhận hữu cơ cũng không thay thế yêu cầu vệ sinh, bảo quản và kiểm soát an toàn thực phẩm. Đây là những trách nhiệm cần được thực hiện đồng thời trong suốt chuỗi cung ứng.
Niềm tin thị trường được xây dựng khi thông tin công bố phù hợp với hàng hóa thực tế và có thể kiểm chứng. Một hệ thống minh bạch phải giúp phát hiện vấn đề, xác định đúng sản phẩm, đúng trách nhiệm và xử lý kịp thời. Đó là thước đo thiết thực hơn số lượng tem nhãn hay những cam kết được in trên bao bì.
