Phát huy lợi thế đưa 'thủ phủ dừa' Vĩnh Long trở thành ngành kinh tế mũi nhọn

Cây dừa từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực của nhiều địa phương trong tỉnh, mang lại thu nhập ổn định cho khoảng 270.000 hộ dân. Bình quân mỗi hecta dừa cho thu nhập từ 100 đến 150 triệu đồng/năm, tùy theo giống và hình thức canh tác. Năng suất bình quân đạt gần 12 tấn mỗi hecta, cao hơn mức trung bình của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh mở rộng vùng nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Toàn tỉnh hiện có khoảng 180 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, giải quyết việc làm cho hơn 9.000 lao động. Các sản phẩm chủ lực gồm nước dừa, nước cốt dừa, cơm dừa nạo sấy, dầu dừa, kẹo dừa, than hoạt tính từ gáo dừa và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Năm 2025, giá trị sản xuất ngành chế biến dừa ước đạt khoảng 4.000 tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 500 triệu USD, trong đó dừa tươi xuất khẩu trên 35 triệu trái.

Sau khi sáp nhập, tỉnh Vĩnh Long mới đã hình thành vùng trồng dừa tập trung lớn nhất cả nước với khoảng 120.000 ha dừa, chiếm trên 50% tổng diện tích dừa cả nước

Cùng với những thuận lợi, ngành dừa Vĩnh Long vẫn còn nhiều khó khăn, tỉnh vẫn chưa khai thác hết tiềm năng thế mạnh từ loại cây trồng này. Sản xuất dừa hiện nay chủ yếu dựa vào các hộ nhỏ lẻ, bình quân mỗi hộ chỉ khoảng 0,3 đến 0,4 ha. Tỷ lệ diện tích dừa tham gia liên kết sản xuất – tiêu thụ mới đạt khoảng 30%, khiến việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc gặp nhiều hạn chế.

“Khi đặt chung trái dừa với những nước khác ở Đông Nam Á, đặc biệt là ở Thái Lan thì chất lượng chưa thật sự bằng dừa Thái Lan. Thứ hai, chi phí logistics hiện nay đang cao hơn thị trường các nước khá nhiều do vùng trồng chúng ta còn nhỏ lẻ, cơ sở hạ tầng đường xá cũng chưa tốt”, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Vina T&T, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết.

Người dân thu hoạch dừa

Mặc dù số lượng doanh nghiệp chế biến khá lớn, nhưng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vùng nguyên liệu lớn nhất cả nước. Một số khâu như bảo quản dừa tươi, chế biến tinh, sản phẩm sinh học từ dừa vẫn còn hạn chế, chủ yếu dừng ở mức sơ chế hoặc chế biến truyền thống.

“Nếu trồng dừa thì phải có ngành công nghiệp chế biến phát triển sâu, gắn liền với đời sống thì mới trở thành một chuỗi bền vững. Thị trường xuất khẩu hiện nay rất rộng mở, nhưng chúng ta phải sản xuất theo hướng hữu cơ, Vietgap… Sản xuất theo phương pháp sạch và quá trình chế biến cũng phải truy xuất được nguồn gốc. Phải quản trị được chuỗi sản xuất và làm đúng theo quy trình, theo chuẩn mực của quốc tế thì chúng ta sẽ rộng đường đi”, ông Cù Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH chế biến dừa Lương Qưới - một doanh nghiệp có nhiều năm sản xuất và chế biến các sản phẩm từ dừa nói.

Kẹo dừa sản phẩm được làm từ dừa nổ tiếng ở Vĩnh Long

Nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm dừa, ngành nông nghiệp địa phương đã vận động các hộ dân trồng dưa theo hướng hữu cơ. Hiện toàn tỉnh đã xây dựng được hơn 30.000 ha dừa được sản xuất theo hướng hữu cơ và tiêu chuẩn quốc tế, chiếm trên 25% diện tích dừa, tạo điều kiện thuận lợi để thâm nhập các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản.

“Vườn nhà tôi làm theo hướng hữu cơ được khoảng hơn 1 năm nay, thấy chất lượng trái ổn định hơn như xưa nhiều”, anh Hồ Thanh Trọng, xã Đại Điền, một trong những hộ sản xuất theo hướng hữu cơ chia sẻ.

Mặc dù diện tích dừa trồng theo hướng hữu cơ còn ít nhưng cũng đã định hướng mở rộng diện tích dừa sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, tưới tiết kiệm nước, quản lý dịch hại sinh học, nâng cao sức chống chịu của vườn dừa trước biến đổi khí hậu.

Tỉnh Vĩnh Long hiện cũng đang tái tổ chức sản xuất lại theo chuỗi giá trị là giải pháp mang tính nền tảng. Đẩy mạnh xây dựng các hợp tác xã kiểu mới, tổ hợp tác chuyên canh dừa, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp chế biến thông qua hợp đồng sản xuất – tiêu thụ ổn định, từng bước hình thành vùng nguyên liệu lớn, đồng nhất về chất lượng, có mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc.

Thời gian tới, tỉnh sẽ đẩy mạnh chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm từ dừa. Thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư công nghệ hiện đại, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng cao, tận dụng triệt để tất cả các bộ phận của cây dừa theo hướng kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, không chất thải. Đồng thời, xây dựng và phát triển thương hiệu “Dừa Vĩnh Long”. Tăng cường xúc tiến thương mại, bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm dừa chủ lực; chủ động mở rộng thị trường xuất khẩu, nhất là các thị trường cao cấp, song song với phát triển mạnh thị trường trong nước.

“Chúng ta cần phải tăng cường tập huấn kỹ thuật và định hướng cho bà con nông dân trong quá trình đầu tư ngay từ đầu để cấp mã số vùng trồng để chúng ta tuân thủ các điều kiện cần thiết để nâng cao giá trị chất lượng cũng như năng suất cạnh tranh cho sản phẩm. Đang cập nhật, hướng dẫn Luật trồng trọt theo Điều 64 quy định rất rõ ràng về trách nhiệm của việc quản lý mã số vùng trồng này và cơ sở đóng gói như thế nào và trách nhiệm thuộc về ai rồi ngành sẽ có hướng dẫn hết sức là cụ thể chúng ta triển khai thực hiện trên địa bàn được tốt hơn”, TSLê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết thêm.

Với tiềm năng và lợi thế sẵn có, nếu được tổ chức lại sản xuất một cách bài bản, đầu tư đúng hướng và có sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, ngành dừa Vĩnh Long hoàn toàn có cơ sở để phát triển bền vững, từng bước khẳng định vai trò là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và phát triển nông nghiệp của tỉnh trong thời gian tới.

Chanh Tuy/VOV.VN