Phát huy mạng lưới cấp cứu ngoại viện, giành lại sự sống trong 'giờ vàng'
Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm nguy cơ tử vong và di chứng do các tình trạng cấp cứu. Hành lang pháp lý cho lĩnh vực này cũng đang từng bước được hoàn thiện. Thực tiễn tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cho thấy, khi các mắt xích từ cộng đồng, cấp cứu trước viện đến điều trị chuyên sâu được kết nối, cơ hội sống của người bệnh được nâng lên.
Hoàn thiện thể chế, mở rộng mạng lưới cấp cứu
Muốn cấp cứu kịp thời, người bệnh cần được hỗ trợ ngay từ khi xảy ra sự cố, thay vì chờ đến lúc được đưa tới bệnh viện. Vì vậy, phát triển mạng lưới cấp cứu ngoại viện, kết nối lực lượng y tế với cộng đồng là yêu cầu cấp thiết.
Ngày 10-8-2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1515/QĐ-TTg, phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030”, đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới đồng bộ, hiện đại, bảo đảm tiếp nhận, xử lý và điều phối cấp cứu kịp thời; tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ cấp cứu của người dân.

Nam bệnh nhân (sinh năm 1973, đột ngột ngừng tim) được cứu chữa kịp thời nhờ phối hợp cấp cứu ngoại viện và đa chuyên khoa tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Cùng với đó, Thông tư số 42/2026/TT-BYT ngày 31-10-2026 của Bộ Y tế, có hiệu lực từ ngày 1-11-2026, quy định việc tiếp nhận thông tin và quy trình cấp cứu ngoại viện. Quy định này đặt ra yêu cầu tổ chức tiếp nhận, điều phối thông tin thống nhất, đồng thời tăng cường phối hợp giữa lực lượng y tế, công an và các cơ sở khám, chữa bệnh.
Tại Hà Nội, Điều 17 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 đã tạo cơ sở pháp lý để thành phố ban hành các chính sách phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện và vận chuyển y tế. Cụ thể hóa định hướng này, Nghị quyết số 29/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 quy định một số chính sách phát triển hệ thống y tế Thủ đô, trong đó có việc tổ chức mạng lưới cấp cứu ngoại viện với sự tham gia của Trung tâm Cấp cứu 115, các trạm cấp cứu vệ tinh, bệnh viện và trạm y tế xã, phường.
Cùng với đó, Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026 quy định chính sách hỗ trợ chi phí cấp cứu ngoại viện, tạo thêm điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ khi xảy ra tình huống khẩn cấp. Việc mở rộng mạng lưới không chỉ nhằm tăng số lượng điểm cấp cứu mà quan trọng hơn là bảo đảm các đơn vị có thể phối hợp nhịp nhàng trong toàn bộ quá trình: Tiếp nhận thông tin, điều động lực lượng, sơ cứu tại hiện trường, vận chuyển và lựa chọn cơ sở điều trị phù hợp.
Thực tế tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cho thấy rõ ý nghĩa của sự phối hợp này. Mới đây, bệnh viện tiếp nhận một bệnh nhân nam, sinh năm 1973, đột ngột mất ý thức, tím tái, ngừng tuần hoàn tại nhà. Trước đó, người bệnh xuất hiện tình trạng mệt mỏi, tức ngực, khó thở nhẹ nhưng chưa kịp đến cơ sở y tế thăm khám. Ngay khi nhận thông tin, nhân viên y tế của bệnh viện hướng dẫn người nhà ép tim qua điện thoại, đồng thời kích hoạt quy trình “Báo động đỏ ngoại viện”, điều động xe cứu thương và ê-kíp cấp cứu đến hiện trường.
Trong quá trình vận chuyển, người bệnh tiếp tục được hồi sức tim phổi. Khi đến bệnh viện, tình trạng ngừng tuần hoàn vẫn diễn ra, monitor ghi nhận rung thất. Các bác sĩ triển khai hồi sức nâng cao, phối hợp với đơn vị hồi sức tích cực thực hiện ECMO để duy trì tuần hoàn, hô hấp; đồng thời, ê-kíp can thiệp tim mạch xác định người bệnh tắc hoàn toàn đoạn gần động mạch vành phải, tiến hành hút huyết khối và đặt stent, tái thông dòng chảy mạch vành TIMI III. Sau hai tuần điều trị, người bệnh được cai ECMO, rút ống nội khí quản, tỉnh táo và không ghi nhận di chứng thần kinh.
TS.BS Trần Thị Oanh, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cho biết, kết quả này không đến từ một kỹ thuật riêng lẻ mà là sự phối hợp của cả hệ thống, từ hướng dẫn sơ cứu ban đầu, tổ chức lực lượng tiếp cận hiện trường, duy trì hồi sức trong quá trình vận chuyển đến phối hợp đa chuyên khoa tại bệnh viện. “Muốn tận dụng được giờ vàng, phải chuẩn bị từ trước giờ vàng. Đó là năng lực chuyên môn, trang thiết bị sẵn sàng, quy trình kích hoạt nhanh và sự phối hợp đa chuyên khoa”.

Nhân viên Trung tâm cấp cấp cứu 115 Hà Nội cấp cứu người bệnh tại phường Hai Bà Trưng, Hà Nội. Ảnh: Nam Nguyễn
Kết nối đồng bộ, nâng cao năng lực cấp cứu
Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, để mạng lưới cấp cứu ngoại viện hoạt động hiệu quả, mỗi cơ sở y tế tham gia cần chủ động chuẩn bị cả về nhân lực, trang thiết bị và quy trình phối hợp. Cấp cứu ngoại viện không chỉ là nhiệm vụ của một đơn vị mà là chuỗi liên kết từ cộng đồng đến các cơ sở y tế, trong đó từng mắt xích đều có vai trò nhất định.
Bệnh viện Đa khoa Đức Giang tập trung vào bốn nhóm giải pháp. Trước hết là xây dựng đội ngũ cấp cứu, hồi sức có trình độ chuyên môn, được đào tạo thường xuyên về hồi sinh tim phổi, cấp cứu tim mạch và các kỹ thuật hồi sức chuyên sâu như ECMO. Quy trình “Báo động đỏ ngoại viện” được xây dựng cụ thể, phân định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của từng bộ phận, bảo đảm khả năng huy động ê-kíp cấp cứu 24/7.
Cùng với nhân lực, bệnh viện duy trì các phương tiện và trang thiết bị phục vụ cấp cứu như xe cứu thương, monitor, máy thở, máy sốc điện, hệ thống ECMO và thiết bị can thiệp tim mạch. Đây là điều kiện để tiếp nhận, xử trí những trường hợp nguy kịch, hạn chế thời gian chờ đợi và giảm nguy cơ phải chuyển người bệnh đến cơ sở khác khi bệnh viện có đủ năng lực chuyên môn.
TS.BS Trần Thị Oanh thông tin thêm: Một nội dung được bệnh viện chú trọng là kết nối với mạng lưới cấp cứu 115, trạm y tế và cộng đồng dân cư. Bệnh viện hướng tới tăng cường truyền thông, tập huấn kỹ năng nhận biết dấu hiệu ngừng tuần hoàn, ép tim ngoài lồng ngực và gọi cấp cứu đúng cách. Bởi trong nhiều tình huống, người chứng kiến đầu tiên tại hiện trường chính là mắt xích quan trọng trong những phút đầu tiên cứu sống người bệnh.
Ứng dụng công nghệ thông tin cũng được triển khai nhằm rút ngắn thời gian tiếp nhận và chuẩn bị điều trị. Bệnh viện đã đưa hệ thống HIS lên xe cứu thương, cho phép tiếp nhận thông tin người bệnh ngay khi lên xe và truyền dữ liệu về Khoa Cấp cứu theo thời gian thực. Nhờ đó, khi xe chưa đến bệnh viện, các bộ phận liên quan đã có thông tin để chuẩn bị phương án xử trí. Quá trình cấp cứu cũng được ghi nhận, theo dõi và đánh giá để rút kinh nghiệm, cải thiện chất lượng hoạt động.
Bên cạnh đầu tư phương tiện, trang thiết bị và phát triển nhân lực chuyên môn, việc nâng cao kỹ năng sơ cứu trong cộng đồng cần được coi là một phần của hệ thống cấp cứu ngoại viện. Trạm y tế xã, phường có thể tham gia hướng dẫn người dân nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, thực hành sơ cứu ban đầu và phối hợp với lực lượng cấp cứu khi có tình huống phát sinh trên địa bàn. Khi người dân biết cách xử trí trong thời gian chờ nhân viên y tế đến, cơ hội sống của người bệnh sẽ được cải thiện.
Từ thực tiễn tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang có thể thấy, mỗi phút được rút ngắn trong quá trình cấp cứu đều có ý nghĩa đối với người bệnh. Vì vậy, phát triển mạng lưới cấp cứu ngoại viện cần đi cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở y tế và cộng đồng, để người bệnh được tiếp cận hỗ trợ kịp thời ngay từ những phút đầu tiên.
