Phát huy sức mạnh đại đoàn kết từ nền tảng văn hóa và lòng dân

Hội thảo khoa học “Phát huy sức mạnh văn hóa và đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới” do Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương phối hợp với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức ngày 23/10 tại Hà Nội, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Hội thảo Khoa học phát huy sức mạnh văn hoá và đại đoàn kết dân tộc trong kỷ nguyên mới. Ảnh: ĐĐK

Dự hội thảo có ông Phạm Tất Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương; ông Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; ông Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; ông Lại Xuân Lâm, Phó Bí thư Đảng ủy Chính phủ; ông Nguyễn Minh Chung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương.

Hội thảo hướng tới kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 - 24/11/2026), đồng thời hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.

Theo Nghị quyết 80-NQ/TW, ngày 24/11 hằng năm được chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam. Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, thông qua ngày 24/4/2026, quy định người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong ngày này. Năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện ngày nghỉ trên.

Văn hóa và đại đoàn kết bồi đắp lẫn nhau

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Trần Thắng nhắc lại rằng 80 năm trước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò quan trọng của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng đất nước.

Tiếp nối tinh thần đó, yêu cầu đặt ra hiện nay là phát huy các giá trị văn hóa để quy tụ lòng người, củng cố sự đồng thuận xã hội, khơi dậy ý chí tự cường và khát vọng cống hiến.

Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Trần Thắng phát biểu tại hội thảo.Ảnh: ĐĐK

Theo ông Trần Thắng, trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, lòng yêu nước, ý thức về cội nguồn, tình nghĩa đồng bào và tinh thần nhân ái đã nuôi dưỡng sự gắn bó giữa các thế hệ người Việt Nam, tạo nền tảng tinh thần quy tụ các tầng lớp nhân dân. Ngược lại, chính sức mạnh đại đoàn kết tạo môi trường và huy động nguồn lực để văn hóa được gìn giữ, sáng tạo, trao truyền và phát triển.

Văn hóa và đại đoàn kết vì thế không tách rời mà có mối quan hệ gắn bó, tác động và bồi đắp lẫn nhau.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, dịch chuyển lao động, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi đời sống cộng đồng. Sự khác biệt về điều kiện sống, nhu cầu và khả năng tiếp cận nguồn lực giữa các nhóm dân cư đòi hỏi phải tăng cường đối thoại, bảo đảm quyền lợi chính đáng và cơ hội thụ hưởng văn hóa của người dân.

Từ thực tế đó, ông Trần Thắng cho rằng phát huy sức mạnh văn hóa phải bắt đầu từ việc chăm lo con người, xây dựng môi trường sống lành mạnh, tạo điều kiện để mỗi người dân được tham gia, đóng góp và thụ hưởng. Khi người dân được lắng nghe, tôn trọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng được quan tâm, niềm tin và sự đồng thuận xã hội mới có nền tảng vững chắc.

“Đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, mô hình tổ chức mới đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, phát huy thế mạnh của từng tổ chức, nâng cao chất lượng tập hợp, vận động Nhân dân. Sự đổi mới cần được thể hiện qua khả năng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; qua hiệu quả hiệp thương, phối hợp hành động và sự gắn bó thường xuyên với từng địa bàn, từng nhóm xã hội”, Phó Chủ tịch Trần Thắng gợi mở.

Ở góc độ nghiên cứu văn hóa, GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nhấn mạnh rằng văn hóa và đại đoàn kết dân tộc luôn đồng hành trong tiến trình lịch sử đất nước.

Theo ông, đại đoàn kết bằng con đường văn hóa phải là sự gắn bó bền chặt, hình thành một cách tự nhiên, không áp đặt hay cưỡng ép. Vấn đề quan trọng hiện nay là khai thác và phát huy các giá trị văn hóa như thế nào để đóng góp hiệu quả hơn vào việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam. Ảnh: ĐĐK

Vai trò của cộng đồng được thể hiện qua những con số cụ thể. Theo tham luận của Ban Công tác xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cả nước hiện có 637.534 mô hình nhân dân tự quản với hơn 23,4 triệu thành viên. Trung bình trên 92,5% khu dân cư tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, trên 72% tổ chức “Bữa cơm đại đoàn kết”.

Những kết quả này cho thấy vai trò của Mặt trận trong phát huy tinh thần tự quản, tương trợ và gắn kết cộng đồng từ cơ sở. Đây cũng là nền tảng để các giá trị văn hóa và tinh thần đại đoàn kết được duy trì, lan tỏa trong đời sống.

Trong tham luận tại hội thảo, ông Nguyễn Minh Chung, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, nhấn mạnh yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy phải đi đôi với nâng cao năng lực tập hợp nhân dân, phối hợp hành động hiệu quả và gắn bó hơn với đời sống cộng đồng.

TS Nguyễn Minh Chung, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương . Ảnh: ĐĐK

Đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống người dân

Cùng với việc củng cố các giá trị truyền thống, nhiều ý kiến tại hội thảo đề cập yêu cầu mở rộng không gian phát triển văn hóa, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và những thay đổi của đời sống xã hội.

TS Trần Thị Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng nếu đại đoàn kết được thể hiện trước hết qua quan hệ giữa các cá nhân trong cộng đồng thì nhân cách con người và môi trường văn hóa chính là nền tảng của những mối quan hệ đó.

TS Trần Thị Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ Ban Tuyên giáo Trung ương. Ảnh: ĐĐK

Theo bà, không gian xây dựng khối đại đoàn kết hiện đã mở rộng từ môi trường văn hóa truyền thống sang cả không gian thực và không gian số.

“Không gian số không chỉ là nơi đưa các giá trị văn hóa lên môi trường mới, mà phải trở thành không gian để văn hóa Việt Nam hiện diện, được nhận biết, được yêu thích, được lan tỏa. Xây dựng môi trường văn hóa số là một nhiệm vụ quan trọng của công tác văn hóa hiện nay”, bà đề xuất.

Từ góc độ truyền thông, nhà báo, TS Tạ Bích Loan, nguyên Trưởng Ban Văn hóa Giải trí VTV3 Đài Truyền hình Việt Nam, giảng viên Học viện Ngoại giao, cho rằng truyền thông về văn hóa trong kỷ nguyên mới không thể chỉ dừng ở cung cấp thông tin hay tuyên truyền một chiều, mà cần tạo ra không gian đối thoại, tăng cường sự đồng cảm và kết nối giữa cá nhân với cộng đồng.

TS Tạ Bích Loan, nguyên Trưởng Ban Văn hóa Giải trí VTV3 Đài Truyền hình Việt Nam, giảng viên Học viện Ngoại giao. Ảnh: ĐĐK

Theo bà, chuyển từ truyền thông thông tin sang truyền thông kết nối và đối thoại không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật mà là bước chuyển về tư duy chiến lược.

“Truyền thông về văn hóa phải thực sự trở thành chiếc cầu nối vượt qua mọi khoảng cách về thế hệ, vùng miền và sự khác biệt nhận thức; khơi dậy lòng tự hào, tình yêu thương và tinh thần cống hiến trong mỗi người dân Việt Nam”, TS Tạ Bích Loan nói.

Đối với lực lượng công nhân, ông Nguyễn Mạnh Kiên, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Trưởng ban Quan hệ Lao động Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nhấn mạnh công nhân không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn là chủ thể sáng tạo, thực hành và lan tỏa các giá trị văn hóa trong lao động và đời sống.

Từ đó, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất 5 nhóm giải pháp.

Trước hết là xây dựng Bộ tiêu chí “Văn hóa công nhân Việt Nam trong kỷ nguyên mới” với năm giá trị: yêu nước, kỷ luật, trách nhiệm, chuyên nghiệp và sáng tạo. Đồng thời, đưa các cam kết về an toàn lao động, thời giờ nghỉ ngơi, bình đẳng giới và hỗ trợ gia đình công nhân vào thỏa ước lao động tập thể.

Thứ hai, thúc đẩy văn hóa an toàn lao động, nâng cao hiệu quả mạng lưới an toàn, vệ sinh viên và bảo đảm quyền từ chối làm việc khi có nguy cơ đe dọa trực tiếp tính mạng theo quy định.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đối thoại, thương lượng tập thể, chuyển từ giải quyết các vấn đề phát sinh sang đối thoại về an sinh, đào tạo tay nghề và chia sẻ công bằng thành quả tăng trưởng.

Thứ tư, nâng cao hiệu quả các thiết chế văn hóa công đoàn; nghiên cứu tổ chức chiếu phim, hoạt động nghệ thuật, tư vấn pháp luật và khám sức khỏe lưu động ngay tại khu công nghiệp, khu nhà trọ, đồng thời triển khai Ngày hội Văn hóa công nhân hằng năm.

Thứ năm, đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số”, cung cấp học liệu trực tuyến miễn phí về ngoại ngữ, tin học, kỹ năng an toàn và quản lý tài chính cá nhân; nâng cao khả năng nhận diện thông tin sai lệch trên không gian mạng.

Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Việt Khánh, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tuyên Quang, đề xuất chuyển từ tư duy chỉ chú trọng bảo tồn di sản sang bảo tồn gắn với phát huy giá trị giáo dục truyền thống và phát triển bền vững.

ng Nguyễn Việt Khánh, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: ĐĐK

Là tỉnh miền núi giàu bản sắc với nhiều thành phần dân tộc, đồng thời là vùng đất gắn liền với những quyết sách trọng đại của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tuyên Quang có điều kiện thuận lợi để đổi mới cách thức bảo tồn, giáo dục và lan tỏa giá trị di sản.

“Văn hóa, lịch sử cách mạng phải được xác định là nguồn nội lực quan trọng, góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào và khát vọng phát triển quê hương”, ông Nguyễn Việt Khánh nói.

Ghi nhận các ý kiến tại hội thảo, ông Nguyễn Minh Chung nhấn mạnh giá trị của hội thảo cần được tiếp nối bằng những việc làm cụ thể, tạo điều kiện để người dân được lắng nghe, tham gia, thụ hưởng và đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng.

Qua đó, văn hóa không chỉ được gìn giữ và phát huy mà còn thực sự góp phần bồi đắp niềm tin, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo động lực phát triển đất nước.