Phạt tiền, áp lực học thêm của học sinh có giảm?

Đổi mới cách dạy để phát triển năng lực học sinh trong giờ học chính khóa, tạo hứng thú học tập cho học sinh. Ảnh: Trường Trung học Cơ sở Nam Từ Liêm

Theo dự thảo, các hành vi tổ chức dạy thêm, học thêm nhằm trục lợi, ép buộc hoặc lôi kéo học sinh trái quy định sẽ đối mặt với mức phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng.

Đáng chú ý, giáo viên dạy thêm có thu tiền đối với chính học sinh mà mình đang được phân công giảng dạy theo kế hoạch của nhà trường có thể bị phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.

Quy định này nhằm nhận diện và ngăn chặn trực tiếp xung đột lợi ích, qua đó chấm dứt tình trạng biến tướng của hoạt động dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường.

Dạy thêm, học thêm - khung phạt mới tập trung xử lý xung đột lợi ích

Khung xử phạt hành chính trong dự thảo được thiết kế phân cấp rõ ràng nhằm phân định trách nhiệm pháp lý giữa hai nhóm đối tượng - tổ chức kinh doanh dịch vụ và cá nhân nhà giáo.

Đối với các cơ sở, tổ chức cố tình vận hành hoạt động dạy thêm, học thêm khi chưa đủ điều kiện pháp lý - như thiếu đăng ký kinh doanh hoặc không chấp hành lệnh đình chỉ - dự thảo áp dụng khung phạt tiền cao nhất đi kèm biện pháp đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Đây là biện pháp xử lý nghiêm các vi phạm mang tính hệ thống, bảo vệ quyền lợi kinh tế của người học và tính minh bạch của thị trường dịch vụ giáo dục.

Trong khi đó, nhóm chế tài áp dụng cho đội ngũ nhà giáo đang công tác tại các cơ sở công lập lại hướng đến việc bảo vệ tính khách quan của môi trường sư phạm.

Bên cạnh mức phạt cho hành vi dạy thêm chính học sinh lớp mình, các vi phạm về chuyên môn như tổ chức dạy thêm, học thêm cho học sinh tiểu học trái quy định, hay xếp lịch dạy xen kẽ với thời khóa biểu chính khóa đều bị áp khung phạt tương đương.

Dự thảo siết chặt quản trị từ gốc bằng cách buộc giáo viên phải báo cáo trung thực với hiệu trưởng về hoạt động ngoài nhà trường, đồng thời áp dụng chế tài tài chính nếu phát hiện hành vi che giấu, sai phạm.

Từ kiểm soát hành chính đến cơ chế quản lý minh bạch hoạt động dạy thêm, học thêm

Chuỗi văn bản quy phạm pháp luật được ban hành liên tục thời gian qua - từ Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT đến Thông tư số 19/2026/TT-BGDĐT sửa đổi có hiệu lực thi hành vào tháng 5/2026, và hiện tại là dự thảo Nghị định xử phạt - cho thấy phương thức quản lý đang chuyển dịch từ mệnh lệnh hành chính đơn thuần sang cơ chế quản lý dựa trên sự minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Việc chuẩn hóa quy trình đăng ký kinh doanh và kiểm soát nghĩa vụ báo cáo của giáo viên là giải pháp giúp cơ quan chức năng định hình lại hoạt động dạy thêm, học thêm như một dịch vụ có điều kiện, thay vì để tồn tại các khoảng mờ quản lý như trước đây.

Tuy nhiên, việc siết chặt quản lý bằng chế tài hành chính chỉ giải quyết được phần ngọn của bài toán này.

Trong cuộc họp với Bộ Giáo dục và Đào tạo vào tháng 6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rằng chi phí học tập và hoạt động dạy thêm, học thêm hiện vẫn đang tạo ra những áp lực lớn cho cả gia đình lẫn xã hội.

Để giảm áp lực từ việc dạy thêm, học thêm một cách thực chất, các biện pháp xử phạt cần được vận hành song song với những điều chỉnh từ gốc rễ hệ thống:

Thay đổi căn bản phương thức kiểm tra, đánh giá: Nhu cầu dạy thêm, học thêm phần lớn được thúc đẩy bởi áp lực của các kỳ thi chuyển cấp và tuyển sinh đại học.

Khi nội dung đề thi vẫn nặng tính ghi nhớ thông tin hoặc đòi hỏi các kỹ năng giải toán chuyên biệt nằm ngoài khung chương trình đại trà, học sinh bắt buộc phải tìm kiếm nguồn học bổ sung.

Đề thi cần chuyển dịch thực sự sang đánh giá năng lực tư duy cơ bản nhằm giảm động lực đi học thêm.

Cân bằng kinh tế trong hoạt động giáo dục: Cần nhìn nhận việc dạy thêm, học thêm có thu phí là một hình thức cung ứng dịch vụ giáo dục dựa trên nhu cầu thực tế của người học.

Việc minh bạch hóa thông tin, thủ tục đăng ký kinh doanh không chỉ giúp cơ quan quản lý kiểm soát tốt hoạt động này, mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của chính người học và gia đình.

Đồng thời, việc cải thiện chế độ tiền lương cho đội ngũ giáo viên công lập là điều kiện tiên quyết để nhà giáo tập trung toàn bộ năng lực cho giờ học chính khóa mà không phải tìm kiếm thu nhập ngoài trường.

Các mức phạt từ 2 triệu đồng đến 50 triệu đồng trong dự thảo Nghị định là những chế tài pháp lý cần thiết để răn đe các hành vi trục lợi và chèn ép người học trước thềm năm học mới 2026-2027.

Thực tế cho thấy, mục tiêu loại bỏ biến tướng dạy thêm theo Nghị quyết 71-NQ/TW không thể thành công nếu chỉ dựa vào các án phạt. Chìa khóa căn cơ nằm ở bài toán cân bằng lợi ích: Chương trình học phải thực chất, thi cử giảm áp lực thành tích, và quan trọng nhất, thu nhập hợp pháp của giáo viên phải đủ để họ tâm huyết với bục giảng chính khóa.