Phát triển các đô thị chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu

Quy hoạch trụ sở các bộ, ngành tại khu đô thị Tây Hồ Tây. Ảnh: Báo Nhân dân.

Chỉ thị nêu rõ, thời gian qua, trên cơ sở thực hiện các quy định pháp luật liên quan cùng Đề án của Thủ tướng Chính phủ số 438/QĐ-TTg ngày 25 tháng 3 năm 2021 về Phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030, các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và cơ quan liên quan đã nghiêm túc triển khai nhiều giải pháp thiết thực, qua đó tạo chuyển biến rõ nét trong quản lý đô thị, góp phần thúc đẩy phát triển đô thị tăng trưởng xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương cũng như cả nước.

Tính đến nay, quá trình tổ chức thực hiện Đề án đã ghi nhận một số kết quả cụ thể gồm: (1) toàn bộ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban hành kế hoạch hành động hoặc văn bản hướng dẫn ứng phó với biến đổi khí hậu trong phát triển đô thị; (2) các tỉnh hoàn thành rà soát các đồ án quy hoạch đô thị và bổ sung, lồng ghép nội dung biến đổi khí hậu đối với những đô thị chịu tác động nặng nề; (3) từng bước xác định phân vùng rủi ro thiên tai tại khu vực đô thị; (4) nâng cao nhận thức về phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu; (5) triển khai nhiều dự án đầu tư về biến đổi khí hậu tại địa phương…

Dù vậy, công tác phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu vẫn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập như: xây dựng hệ thống bản đồ cảnh báo rủi ro đô thị (Atlas Đô thị và Khí hậu) còn khó khăn do vướng mắc về cơ sở dữ liệu; tài liệu hướng dẫn giải pháp kỹ thuật chủ yếu tập trung vào thích ứng biến đổi khí hậu mà chưa chú trọng giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong đô thị; nguồn lực triển khai nhiệm vụ còn hạn chế…

Hoàn thiện chính sách, quy định về phát triển đô thị ứng phó biến đổi khí hậu

Hiện nay, nhiệm vụ quản lý, quản trị phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu được xác định là yêu cầu cấp thiết đối với toàn xã hội, các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương. Nhằm tăng cường chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, sử dụng hợp lý tài nguyên trong cải tạo, nâng cấp và phát triển đô thị, từng bước kiểm soát, giảm ô nhiễm không khí, nước, đất theo tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời rà soát, bổ sung và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quy hoạch, quản lý đầu tư phát triển đô thị trước nguy cơ gia tăng từ biến đổi khí hậu, Thủ tướng Chính phủ chỉ thị Bộ Xây dựng theo khoản 1 Điều 10 Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19 tháng 02 năm 2025 của Quốc hội chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương khẩn trương tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ được giao tại Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 25 tháng 3 năm 2021 phê duyệt Đề án "Phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030" cùng các chỉ đạo liên quan, bảo đảm hiệu quả, thiết thực, đúng quy định pháp luật.

Song song đó, nội dung phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu trong công tác quy hoạch, quản lý phát triển đô thị phải được theo dõi, giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm minh bạch, thống nhất, loại bỏ chồng chéo, mâu thuẫn và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, hội nhập.

Trong vai trò chủ trì, Bộ Xây dựng phối hợp các bộ, ngành, địa phương tiếp tục hoàn thiện đồng bộ cơ chế chính sách, quy định, quy phạm pháp luật về phát triển đô thị tăng trưởng xanh; phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị xanh, thông minh; xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật cho vật liệu xanh, công trình xanh, công trình sử dụng năng lượng hiệu quả; đồng thời triển khai có kế hoạch, hiệu quả các nhiệm vụ tại các Quyết định số 84/QĐ-TTg ngày 19 tháng 01 năm 2018, 950/QĐ-TTg ngày 01 tháng 8 năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ.

Tổ chức lập Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 cùng các chương trình, dự án nâng cấp đô thị, tăng trưởng xanh, thông minh, ứng phó với biến đổi khí hậu cho giai đoạn 2025 - 2030 và các giai đoạn tiếp theo, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt làm cơ sở quản lý hiệu quả nguồn lực, hướng tới phát triển đô thị ổn định, bền vững.

Trong năm 2026, các khung hướng dẫn sẽ được xây dựng; hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn về đô thị tăng trưởng xanh, công trình xanh, công trình tiết kiệm năng lượng sẽ được sửa đổi, bổ sung, đồng thời quy định bắt buộc áp dụng đối với công trình sử dụng vốn đầu tư công.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng tiếp tục chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, địa phương tăng cường trao đổi kinh nghiệm, kết nối mạng lưới, đối thoại chính sách về phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu, đô thị tăng trưởng xanh, đô thị thông minh thông qua Diễn đàn Đô thị Việt Nam; đồng thời theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch đô thị, chương trình phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật đô thị gắn với giải pháp phát triển đô thị thích ứng biến đổi khí hậu, phát thải carbon thấp, tăng trưởng xanh, thông minh.

Tăng cường hướng dẫn quản lý sử dụng đất

Về phía Bộ Tài chính, nhiệm vụ chủ trì phối hợp các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền nhằm xây dựng, bổ sung, hoàn thiện quy định về cơ chế tài chính, phân bổ ngân sách cho hoạt động thích ứng biến đổi khí hậu trong đô thị; đồng thời nghiên cứu cơ chế tài chính xanh hỗ trợ các đô thị dễ bị tổn thương được đặt ra.

Cùng với đó, việc tăng cường kiểm tra kế hoạch, chương trình, dự án và nhiệm vụ quản lý nhà nước về đầu tư công phải được thực hiện, bảo đảm gắn kết giữa kế hoạch đầu tư công trung hạn, hàng năm với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị và các chương trình, dự án phát triển đô thị đã được phê duyệt.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm cung cấp thông tin, cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia, dữ liệu khí tượng thủy văn, bản đồ ngập lụt, nước biển dâng để hỗ trợ quản lý, phát triển đô thị; đồng thời chủ trì phối hợp các bộ, ngành hướng dẫn địa phương quản lý sử dụng đất đô thị phù hợp quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt.

Chủ động phối hợp với Bộ Xây dựng, các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiệm vụ về quy hoạch và phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu, đô thị tăng trưởng xanh theo các Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 25 tháng 3 năm 2021; 1658/QĐ-TTg ngày 01 tháng 10 năm 2021; 882/QĐ-TTg ngày 22 tháng 7 năm 2022; 84/QĐ-TTg ngày 19 tháng 01 năm 2018; 950/QĐ-TTg ngày 01 tháng 8 năm 2018 và nhiệm vụ liên quan tại Chỉ thị này.

Tại địa phương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch quản lý, sử dụng đất phát triển đô thị đúng pháp luật; tăng cường kiểm soát phát triển đô thị theo quy hoạch, kế hoạch; rà soát kịch bản biến đổi khí hậu, phân chia mức độ chống chịu thiên tai; tiếp tục xây dựng chương trình, kế hoạch phát triển đô thị, tập trung nguồn lực hoàn chỉnh kết cấu hạ tầng bảo đảm kết nối nội đô; đồng thời nâng cấp, cải tạo, xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng xã hội hiện đại và mạng lưới dịch vụ hạ tầng xã hội để thúc đẩy đô thị thông minh, xanh, thích ứng biến đổi khí hậu.

Đối với khu vực ven biển, rà soát, hạn chế tối đa giao đất, cho thuê đất cho các dự án không phục vụ trực tiếp cộng đồng, đặc biệt tại nơi có môi trường, phong cảnh, bãi tắm đẹp tự nhiên, nhằm bảo đảm ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng, giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trường vùng bờ; trong đó ưu tiên tầm nhìn và tiếp cận mở thông trực tiếp với bờ biển, dành cho không gian công cộng lâu dài.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu

Song hành với nhiệm vụ trên, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần khẩn trương rà soát, thống kê, lập và quản lý bản đồ ngập úng đô thị theo kịch bản biến đổi khí hậu; xây dựng bản đồ dự báo khu vực có nguy cơ ngập lụt, sạt lở, lũ quét và thường xuyên cập nhật khu vực có nguy cơ cao bị ảnh hưởng thiên tai trong đô thị.

Rà soát, xử lý tồn tại trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật đô thị nhằm ứng phó biến đổi khí hậu để đề xuất giải pháp hoặc điều chỉnh quy hoạch; đồng thời rà soát chương trình xây dựng, vận hành hệ thống thoát nước, hạn chế phát sinh điểm ngập mới hoặc tái diễn kéo dài.

Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp kỹ thuật, công nghệ phù hợp địa phương trong phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh như tăng diện tích hồ điều hòa, không gian trữ nước, vùng ngập tạm; phục hồi sông hồ, kênh rạch bị lấn chiếm...

Cân đối nguồn lực, xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn và hàng năm cần bảo đảm bố trí đủ vốn đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, đặc biệt khi xây dựng đường giao thông đô thị; đồng thời bảo đảm kết nối hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật trong từng khu vực và toàn đô thị với khu vực phụ cận; thiết lập hệ thống theo dõi, giám sát phát triển đô thị theo bộ chỉ tiêu đô thị tăng trưởng xanh, ứng phó biến đổi khí hậu phù hợp tình hình kinh tế - xã hội.

Cuối cùng, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương phân công rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, chủ đầu tư, đơn vị quản lý vận hành hạ tầng kỹ thuật trong phòng, chống và khắc phục hậu quả ngập lụt, sạt lở; đồng thời tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức, hướng dẫn cộng đồng nâng cao ý thức và kỹ năng ứng phó thiên tai tại khu vực cư trú.

Bình An