Phát triển công nghiệp sinh học ngành Công Thương theo hướng bền vững, thân thiện môi trường

Theo Đề án, công nghiệp sinh học sẽ được phát triển theo hướng bền vững, tuần hoàn, thân thiện với môi trường và có giá trị gia tăng cao; thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị đồng bộ từ nghiên cứu, sản xuất đến thương mại hóa sản phẩm. Đề án cũng đặt mục tiêu tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ sinh học, đổi mới và hiện đại hóa công nghệ, thiết bị trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến từ nguồn nguyên liệu chủ lực của Việt Nam.

Cùng với đó, ngành Công Thương sẽ tạo điều kiện thuận lợi để phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ sinh học, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, làm chủ công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, phát triển các sản phẩm an toàn, có giá trị gia tăng cao phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 1355/QĐ-BCT ngày 5/6/2026 phê duyệt Đề án phát triển công nghiệp sinh học thành ngành kinh tế - kỹ thuật lĩnh vực Công Thương

Đề án xác định việc đẩy mạnh ứng dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tận dụng lợi thế thương mại nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và giá trị nội địa của sản phẩm. Đồng thời, hỗ trợ đăng ký thương hiệu, phát triển thị trường, mở rộng xuất khẩu các sản phẩm ứng dụng công nghệ sinh học có lợi thế cạnh tranh.

Phấn đấu thương mại hóa trên 50% sản phẩm tạo ra từ Đề án

Đến năm 2030, Bộ Công Thương đặt mục tiêu tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án phát triển công nghiệp sinh học ngành Công Thương đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trước đó; tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của ngành.

Một trong những mục tiêu đáng chú ý là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở vật chất kỹ thuật và nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, tiếp nhận và làm chủ công nghệ sinh học trong lĩnh vực công nghiệp chế biến.

Đề án khuyến khích đẩy mạnh các nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại doanh nghiệp nhằm cải tiến, tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm. Trong đó, phấn đấu từ 30% đến 50% sản phẩm tạo ra từ Đề án được thương mại hóa trên thị trường; các sản phẩm của Đề án từng bước trở thành sản phẩm công nghiệp quốc gia, sản phẩm công nghệ cao “Made in Vietnam”, sáng tạo và thiết kế tại Việt Nam.

Bộ Công Thương cũng đặt mục tiêu số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp sinh học tăng so với giai đoạn trước; các sản phẩm công nghệ sinh học được tạo ra từ Đề án thay thế ít nhất 20% hàng nhập khẩu cùng loại, góp phần bảo đảm nhu cầu thiết yếu của xã hội và đóng góp vào tăng trưởng của ngành.

Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp sinh học được định hướng trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng của ngành Công Thương; góp phần đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và dịch vụ thông minh về công nghệ sinh học thuộc nhóm các quốc gia dẫn đầu khu vực châu Á.

Tập trung vào công nghệ sinh học thế hệ mới

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Đề án đề ra nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm.

Trong lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ phát triển công nghiệp sinh học; tập trung nâng cấp và mở rộng quy mô các công nghệ đã hình thành trong giai đoạn trước; chủ động nghiên cứu, tiếp nhận và làm chủ các công nghệ sinh học tiên tiến của thế giới.

Các lĩnh vực được ưu tiên bao gồm công nghệ enzyme, công nghệ lên men, công nghệ chiết xuất hoạt chất tinh khiết, dược phẩm sinh học, công nghệ sinh học phân tử, công nghệ nano, công nghệ chỉnh sửa gen, công nghệ tế bào và cải biến vi sinh vật. Đề án cũng nhấn mạnh việc tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), tự động hóa và chuyển đổi số trong nghiên cứu, sản xuất, quản lý và thương mại hóa sản phẩm công nghệ sinh học.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương sẽ thúc đẩy nghiên cứu, thiết kế và chế tạo thiết bị, dây chuyền công nghệ phục vụ sản xuất công nghiệp sinh học trong nước; từng bước hình thành chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị của ngành, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Phát triển thị trường và nguồn nhân lực

Đề án dành một nhóm giải pháp riêng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp sinh học. Theo đó, các chương trình đào tạo sẽ được xây dựng theo hướng liên ngành, kết hợp công nghệ sinh học với công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, năng lượng và công nghệ chế biến.

Mối liên kết giữa cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ được tăng cường nhằm gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, khuyến khích tham gia các chương trình đào tạo, trao đổi học thuật quốc tế, thu hút chuyên gia và nhà khoa học trình độ cao tham gia phát triển ngành công nghiệp sinh học tại Việt Nam.

Về thị trường, Bộ Công Thương định hướng phát triển ngành công nghiệp sinh học theo hướng đồng bộ, hiện đại và hội nhập quốc tế; hình thành hệ thống thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh; thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, các sản phẩm công nghiệp sinh học có lợi thế cạnh tranh từ nguồn nguyên liệu nông, lâm, thủy sản, dược liệu và tài nguyên bản địa sẽ được ưu tiên hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ, phát triển thị trường trong nước và quốc tế, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Theo Quyết định, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công là đơn vị đầu mối chủ trì triển khai Đề án, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương, địa phương, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, hiệp hội và doanh nghiệp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ đã đề ra.