Phát triển đô thị theo chiều sâu, tạo động lực tăng trưởng mới

Đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam không chỉ là đổi mới cách thức xây dựng và quản lý, mà phải là quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ thống đô thị, tổ chức lại không gian phát triển, từ đó hình thành các động lực kinh tế mới, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Cần mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia. Ảnh: N.LỘC

Cần mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia. Ảnh: N.LỘC

Kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, trước những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và biến động của kinh tế toàn cầu, mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang có những chuyển đổi căn bản. “Đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư, các hoạt động sản xuất, kinh doanh và công trình hạ tầng, mà ngày càng trở thành trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nơi hình thành các ngành kinh tế mới và động lực tăng trưởng mới” - Thứ trưởng cho biết.

Với Việt Nam, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, gắn với những thay đổi sâu sắc về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển đô thị vẫn còn không ít hạn chế. Tăng trưởng tại nhiều đô thị còn phụ thuộc vào mở rộng không gian, khai thác đất đai và đầu tư xây dựng; hiệu quả sử dụng tài nguyên chưa cao, hạ tầng thiếu đồng bộ, trong khi ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường vẫn là những thách thức lớn.

Tại Hội thảo “mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia”, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Ngọc Tuấn lưu ý, vấn đề đặt ra không chỉ là cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mà quan trọng hơn là mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân. 

Dẫn chứng bài học kinh nghiệm từ các quốc gia có mô hình phát triển đô thị của một số quốc gia tương đồng, các chuyên gia cho rằng, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng; quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi. “Đây là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với Việt Nam, nhất là trong điều kiện đất đai, tài nguyên và nguồn lực đầu tư ngày càng có giới hạn nhất định” - ông Trần Quốc Thái - Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết.

Đơn cử như tại Singapore, một quốc gia có diện tích đất đai hạn chế đã lựa chọn mô hình phát triển đô thị nén, kết hợp chặt chẽ giữa sử dụng đất, giao thông công cộng, nhà ở, việc làm và các dịch vụ thiết yếu; đồng thời chú trọng khai thác không gian ngầm, phát triển hạ tầng xanh, quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường. Với chiến lược Quốc gia thông minh, Singapore từng bước tích hợp dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào quản lý, cung cấp dịch vụ công và vận hành đô thị.

Hiện cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III; tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%; diện tích sàn nhà ở bình quân tại đô thị trên 30 m²/người. Mạng lưới đô thị từng bước hình thành, với các đô thị lớn giữ vai trò trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, giáo dục…; các đô thị vừa và nhỏ thực hiện kết nối, cung cấp dịch vụ cho các địa bàn lân cận.

Đổi mới mô hình phát triển đô thị

Tại Việt Nam, sau gần 40 năm đổi mới, đô thị hóa đã đạt được những thành tựu quan trọng, đóng góp tích cực vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tỷ lệ đô thị hóa đến tháng 8/2026 ước đạt 53,3%. Hệ thống đô thị từng bước được mở rộng, hạ tầng được đầu tư, chất lượng dịch vụ và điều kiện sống của người dân không ngừng được cải thiện. Các đô thị đã và đang đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, trở thành những trung tâm kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và là động lực phát triển của các vùng và cả nước. Trong đó, các đô thị, nhất là đô thị trung tâm vùng, đã phát huy vai trò hạt nhân tăng trưởng, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và tạo sức lan tỏa tới khu vực nông thôn.

Trong bối cảnh mới, mỗi đô thị cần thực sự trở thành một không gian phát triển năng động. Ảnh: N.LỘC

Trong bối cảnh mới, mỗi đô thị cần thực sự trở thành một không gian phát triển năng động. Ảnh: N.LỘC

Đơn cử, đối với Thủ đô Hà Nội, định hướng phát triển đang chuyển từ mô hình đô thị tập trung, đơn cực sang mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng; gắn với việc tổ chức lại không gian kinh tế, phân bố dân cư và hệ thống hạ tầng. Hà Nội đang tập trung phát triển hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến đường vành đai, các trục kết nối; thúc đẩy mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng - TOD; nghiên cứu khai thác không gian ngầm, kết hợp chỉnh trang, tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu.

Tương tự, tại TP. Hồ Chí Minh, sau khi mở rộng địa giới hành chính, Thành phố có điều kiện hình thành một không gian phát triển mới với quy mô, tiềm năng và lợi thế lớn hơn. Định hướng phát triển đang chuyển từ mô hình đô thị tập trung sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm, gắn kết các không gian công nghiệp, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, cảng biển và logistics.

Thực tiễn của 2 đô thị lớn nhất nước cho thấy, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Nhìn rộng ra, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn lưu ý, cần chuyển mạnh từ phát triển đô thị theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào đất đai, vốn và mở rộng xây dựng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đồng thời, cần chú trọng phát triển đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mô hình mới đòi hỏi nguồn lực rất lớn để thực hiện, do đó, các chuyên gia cho rằng cần đổi mới cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển đô thị. Trong đó, cần đa dạng hóa các nguồn lực đầu tư, phát huy hiệu quả hợp tác công - tư, tài chính xanh và các cơ chế khai thác giá trị gia tăng từ đất đai, hạ tầng và không gian phát triển đô thị. Đồng thời, phải coi trọng hiệu quả kinh tế - xã hội, chi phí vận hành và khả năng duy trì lâu dài của các dự án; tránh đầu tư dàn trải hoặc ứng dụng công nghệ không xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh mới, mỗi đô thị cần thực sự trở thành một không gian phát triển năng động, một động lực tăng trưởng mới, đồng thời là môi trường sống an toàn, giàu bản sắc; nơi người dân là trung tâm, là chủ thể và là người thụ hưởng thành quả phát triển. Nói cách khác, định hướng phát triển đô thị, các mô hình đô thị mới phải hướng đến đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững./.

N.LỘC

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/phat-trien-do-thi-theo-chieu-sau-tao-dong-luc-tang-truong-moi