Động lực tăng trưởng và bài toán 'thẩm thấu' dòng vốn
GDP quý III/2026 tăng gần 10%, cùng với đà gia tăng của đầu tư công và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đang tạo thêm động lực cho nền kinh tế. Tuy nhiên, để duy trì xung lực tăng trưởng và hướng tới các mục tiêu phát triển năm 2027, vấn đề đặt ra không chỉ là huy động thêm nguồn lực, mà còn là khả năng đưa dòng vốn lan tỏa sâu hơn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là khu vực doanh nghiệp trong nước.

Dòng vốn được sử dụng hiệu quả, tăng trưởng mới có nền tảng vững chắc để duy trì trong dài hạn. Ảnh minh họa: VGP
Các động lực tăng trưởng cùng khởi sắc
Phân tích bức tranh kinh tế vĩ mô, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia - dẫn chứng nhiều chỉ số cho thấy nền kinh tế đang có những điều kiện thuận lợi để bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới.
Xét từ phía cung, trong 9 tháng năm 2026, khu vực nông nghiệp duy trì mức tăng trưởng 4,2%, tiếp tục đóng vai trò nền tảng ổn định. Khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 10,2%, phản ánh sự phục hồi tích cực của hoạt động sản xuất, chế biến, chế tạo. Trong khi đó, khu vực dịch vụ tăng khoảng 9,3-9,4%, cho thấy dư địa phát triển vẫn còn, nhất là khi tiêu dùng và các hoạt động dịch vụ tiếp tục được thúc đẩy. Theo TS. Cấn Văn Lực, với những kết quả này, tăng trưởng GDP cả năm 2026 có thể đạt 9,5-9,7%, cao hơn đáng kể so với mức tăng trưởng dự kiến của kinh tế thế giới.
Ở phía cầu, đầu tư đang nổi lên như một động lực quan trọng. Theo tính toán của các chuyên gia, để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 15%. Mức tăng của dòng vốn đầu tư trong 9 tháng năm 2026 đã tiệm cận ngưỡng này.
Trong đó, khu vực đầu tư nhà nước tăng 17,5%; khu vực FDI tăng 14,5% và khu vực tư nhân tăng 14%. Đáng chú ý, tiến độ thực hiện vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước lũy kế 10 tháng đạt khoảng 69% kế hoạch, tăng 19,8% so với cùng kỳ. Dòng vốn đầu tư công không chỉ đóng góp trực tiếp vào tổng cầu, mà còn tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp xây dựng, vật liệu và các ngành liên quan tham gia cung ứng hàng hóa, dịch vụ, qua đó thúc đẩy dòng tiền lưu chuyển trong nền kinh tế.
Một diễn biến khác đáng chú ý là cán cân thương mại. Theo phân tích của TS. Cấn Văn Lực, mức nhập siêu hàng hóa và dịch vụ ước khoảng 20 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026 có những nguyên nhân mang tính chu kỳ và gắn với xu hướng đầu tư công nghệ trên thế giới, do đó cần được nhìn nhận trong mối tương quan với cơ cấu nhập khẩu và triển vọng sản xuất.
Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đang làm gia tăng nhu cầu đối với máy móc, thiết bị và các sản phẩm công nghệ cao. Cùng với đó, doanh nghiệp chủ động nhập khẩu, dự trữ nguyên vật liệu để phòng ngừa nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng; giá nhiều mặt hàng trên thị trường thế giới, trong đó có năng lượng, cũng tác động đến kim ngạch nhập khẩu.
Đáng chú ý, khoảng 94% giá trị nhập khẩu thuộc nhóm tư liệu sản xuất, máy móc, thiết bị. Cơ cấu này cho thấy một phần đáng kể nguồn vốn nhập khẩu đang được sử dụng để phục vụ hoạt động sản xuất và chuẩn bị năng lực cho giai đoạn mở rộng tiếp theo. Dù vậy, hiệu quả của dòng nhập khẩu chỉ có thể được khẳng định khi máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu thực sự được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, sản phẩm có giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cao hơn.
Một điểm cần lưu tâm là sự phụ thuộc lớn của hoạt động xuất nhập khẩu vào khu vực FDI. Hiện khu vực này chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu và 73% kim ngạch nhập khẩu. Tỷ trọng cao cho thấy vai trò quan trọng của doanh nghiệp FDI trong tăng trưởng thương mại, nhưng đồng thời phản ánh hạn chế về năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của khu vực doanh nghiệp trong nước. Bài toán đặt ra là làm thế nào để doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng, nâng tỷ lệ nội địa hóa và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nền kinh tế.
Một chu kỳ tăng trưởng chỉ thực sự bền vững khi được phản ánh đồng thời qua nhiều yếu tố: doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, lợi nhuận và dòng tiền cải thiện, năng suất lao động tăng, thu nhập hộ gia đình đi lên và môi trường kinh tế vĩ mô duy trì ổn định.
Ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị TPBank
Dòng vốn cần thẩm thấu sâu hơn vào khu vực tư nhân
Dù các chỉ số tăng trưởng vĩ mô đang phát đi tín hiệu tích cực, mức độ lan tỏa của dòng vốn giữa các khu vực kinh tế vẫn là vấn đề cần quan tâm. Theo ông Nguyễn Việt Anh - Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), dữ liệu tín dụng cho thấy khoảng 70% dư nợ của ngành ngân hàng tập trung vào lĩnh vực thương mại và dịch vụ; tỷ trọng dư nợ dành trực tiếp cho hoạt động đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh chỉ ở mức hơn 20%.
Những con số này gợi mở vấn đề về khả năng tiếp cận và hấp thụ vốn của khu vực doanh nghiệp. Trong khi đầu tư công, các tập đoàn, tổng công ty lớn và doanh nghiệp FDI tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, nhiều doanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đây là nhóm doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, duy trì mạng lưới cung ứng và thúc đẩy hoạt động kinh tế tại nhiều địa phương.
Thực tế đó cho thấy, tăng trưởng tín dụng hay quy mô vốn đầu tư chưa phản ánh đầy đủ chất lượng của dòng vốn. Điều cần quan tâm là vốn có đến được những doanh nghiệp có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi hay không; có được sử dụng để đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và mở rộng năng lực sản xuất hay không và cuối cùng tạo ra bao nhiêu giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Năm 2026 vì thế có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo lập nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Năm 2027 sẽ là thời điểm kiểm chứng rõ hơn khả năng lan tỏa của các động lực vĩ mô, thông qua kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn của khu vực tư nhân và sự cải thiện của năng suất, thu nhập.
Trong quá trình này, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và đẩy mạnh số hóa chứng từ có vai trò thiết thực. Khi thông tin về hoạt động kinh doanh, dòng tiền và nghĩa vụ tài chính được minh bạch hơn, doanh nghiệp có thêm điều kiện chứng minh năng lực, còn các tổ chức tín dụng có cơ sở dữ liệu tốt hơn để đánh giá rủi ro, thiết kế sản phẩm và cung ứng vốn phù hợp.
Tuy nhiên, để dòng vốn thực sự thẩm thấu vào nền kinh tế, cải thiện môi trường kinh doanh cần đi cùng với nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp. Bên cạnh khả năng tiếp cận tín dụng, doanh nghiệp cần có quản trị tài chính lành mạnh, phương án đầu tư khả thi, năng lực công nghệ và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của các chuỗi cung ứng. Chính sách hỗ trợ cũng cần hướng đến tháo gỡ những rào cản thực chất, thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô tín dụng.
Một chu kỳ tăng trưởng bền vững không thể chỉ dựa vào những con số tăng trưởng ấn tượng ở cấp độ vĩ mô. Điều quan trọng là các động lực ấy phải lan tỏa đến từng khu vực doanh nghiệp, từng ngành sản xuất và người lao động. Khi dòng vốn được phân bổ đúng địa chỉ, sử dụng hiệu quả và chuyển hóa thành năng lực phát triển thực chất, tăng trưởng mới có nền tảng vững chắc để duy trì trong dài hạn./.

