Phát triển du lịch gắn với bảo tồn thiên nhiên

Chim di cư tại Vườn quốc gia Xuân Thủy. (Ảnh: MẠNH HẢI)

Tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Ninh Bình, bài toán này gắn với yêu cầu gìn giữ hệ sinh thái đất ngập nước đặc sắc, đồng thời khai thác hợp lý tiềm năng du lịch vùng cửa sông Ba Lạt.

Khai thác tiềm năng trên nền tảng bảo tồn

Nằm tại cửa sông Ba Lạt, Vườn quốc gia Xuân Thủy sở hữu hệ sinh thái đất ngập nước ven biển với rừng ngập mặn, bãi triều và nguồn lợi thủy sinh phong phú. Với diện tích vùng lõi khoảng 7.100ha, khu vực có vai trò quan trọng đối với bảo tồn đa dạng sinh học, là điểm dừng chân, kiếm ăn của nhiều loài chim nước, chim di cư. Các hệ sinh thái tự nhiên cũng góp phần bảo vệ bờ biển, duy trì nguồn lợi thủy sản và tạo điều kiện cho các hoạt động sinh kế ven biển.

Video "Phát triển du lịch gắn với bảo tồn thiên nhiên tại Vườn quốc gia Xuân Thủy". (Thực hiện: THU HIỀN-QUANG HUY)

Năm 2004, Vườn quốc gia Xuân Thủy được UNESCO công nhận là vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới đất ngập nước ven biển châu thổ sông Hồng. Tháng 3/2026, nơi đây tiếp tục được ghi nhận với danh hiệu Vườn Di sản ASEAN. Những giá trị sinh thái cùng cảnh quan đặc trưng tạo lợi thế để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, quan sát chim di cư, tìm hiểu rừng ngập mặn và đời sống sản xuất của cư dân vùng cửa biển.

Dẫu vậy, khai thác du lịch tại khu vực có giá trị bảo tồn cao đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng. Lượng khách, phương tiện di chuyển trên sông, hoạt động tham quan và việc xây dựng hạ tầng đều cần được xem xét trên cơ sở sức chịu tải của môi trường. Nếu thiếu kiểm soát, rác thải, tiếng ồn và những tác động đến sinh cảnh có thể làm suy giảm chính tài nguyên tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đặt ra định hướng phát huy giá trị tài nguyên, cảnh quan và di sản thiên nhiên gắn với nâng cao chất lượng phát triển du lịch.

Trước đó, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 3/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường nhấn mạnh yêu cầu sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với Vườn quốc gia Xuân Thủy, việc cụ thể hóa những định hướng này cần bắt đầu bằng công tác quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn, bãi triều và các sinh cảnh tự nhiên; tổ chức hoạt động tham quan phù hợp với quy định của Vườn quốc gia; hạn chế tác động đến các loài động vật hoang dã. Bên cạnh đó, việc phát triển dịch vụ du lịch cần gắn với nâng cao năng lực phục vụ, tạo sinh kế cho người dân và khuyến khích sự tham gia có trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp.

Bảo vệ hệ sinh thái Vườn quốc gia Xuân Thủy cũng cần sự chung tay của các cơ quan, tổ chức, đơn vị thông qua những hoạt động thiết thực. (Ảnh: MẠNH HẢI)

Ông Vũ Quốc Đạt, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Xuân Thủy, cho biết: “Để bảo tồn tốt sinh cảnh của các loài chim di cư, hằng năm, Vườn quốc gia phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm, biên phòng và các lực lượng chức năng tăng cường giám sát, tuần tra, kiểm soát tài nguyên. Mục tiêu là bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì các hệ sinh thái đất ngập nước tại vùng cửa sông Ba Lạt. Cùng với công tác bảo tồn, chúng tôi chú trọng quy hoạch các sinh kế phù hợp, hài hòa lợi ích kinh tế của người dân với yêu cầu giữ gìn bãi triều và sinh cảnh tự nhiên cho các loài chim”.

Tạo sinh kế gắn với gìn giữ hệ sinh thái

Trên sông Ba Lạt, hoạt động đưa khách tham quan bằng tàu mở ra cơ hội để du khách tiếp cận cảnh quan cửa sông, tìm hiểu rừng ngập mặn và đời sống sản xuất ven biển. Với những người làm nghề vận chuyển khách, nguồn thu từ du lịch có thể bổ sung cho sinh kế truyền thống, nhưng cũng đi kèm trách nhiệm tuân thủ quy định về tuyến tham quan, bảo đảm an toàn và hạn chế tác động đến môi trường.

Để loại hình du lịch này phát triển phù hợp, việc tổ chức các chuyến đi cần gắn với hướng dẫn bảo vệ môi trường, kiểm soát rác thải và hạn chế tiếng ồn tại các khu vực có chim tập trung. Du khách cũng cần được cung cấp thông tin về giá trị của hệ sinh thái đất ngập nước, qua đó hiểu rõ hơn trách nhiệm giữ gìn cảnh quan trong mỗi chuyến tham quan.

Anh Chu Văn Trường, người chở khách tham quan sông Ba Lạt, chia sẻ: “Khách đến tham quan thường quan tâm đến rừng ngập mặn, các loài chim và cảnh quan cửa sông. Người lái tàu cần chấp hành quy định về tuyến đi, bảo đảm an toàn cho khách, giữ vệ sinh và hạn chế gây ảnh hưởng đến sinh cảnh tự nhiên. Tôi cũng mong có thêm những hoạt động hướng dẫn, tuyên truyền để người làm du lịch và du khách hiểu rõ hơn giá trị của rừng, từ đó cùng có ý thức bảo vệ tài nguyên”.

Hoạt động trồng cây gây rừng do Vườn quốc gia Xuân Thủy phối hợp TP Group thực hiện. (Ảnh: MẠNH HẢI)

Bảo vệ hệ sinh thái Vườn quốc gia Xuân Thủy cũng cần sự chung tay của các cơ quan, tổ chức, đơn vị thông qua những hoạt động thiết thực, phù hợp với yêu cầu quản lý của Vườn quốc gia. Trong một chương trình trồng cây và trải nghiệm thiên nhiên tại đây, cán bộ, công nhân viên TP Group tham gia tìm hiểu môi trường, thu gom rác thải, làm sạch cảnh quan và trồng cây ngập mặn.

Theo thông tin của Ban tổ chức cho biết, chương trình đã trồng 3.000 cây bần và ươm hơn 1.000 quả cây vẹt dù, hướng tới mục tiêu phủ xanh khoảng 1,2ha bãi bồi tiếp giáp biển. Để đánh giá hiệu quả thực chất, hoạt động trồng cây cần đi cùng việc chăm sóc, theo dõi tỷ lệ sống, khả năng sinh trưởng và mức độ thích nghi với điều kiện sinh thái tại khu vực.

Chị Vũ Thị Thanh Tâm, đại diện Ban tổ chức chương trình trồng cây gây rừng tại Vườn quốc gia Xuân Thủy bày tỏ: “Thông qua chương trình này, tôi mong muốn lan tỏa tinh thần bảo vệ môi trường đến các bạn trẻ và toàn thể cán bộ, công nhân viên trong đơn vị cũng như mọi người dân, để tất cả cùng hướng tới một môi trường xanh, sạch, đẹp”.

Với những người trực tiếp tham gia, hoạt động trồng cây cũng là dịp tìm hiểu thêm về công tác bảo vệ rừng và giá trị của hệ sinh thái ven biển. Chị Tống Thị Thanh Thu, thành viên đội trồng cây rừng của TP Group, chia sẻ: “Buổi hoạt động mang lại cho tôi trải nghiệm rất ý nghĩa. Tôi được hướng dẫn trực tiếp cách trồng cây, gieo hạt và hiểu thêm về công việc phục hồi rừng. Đây cũng là dịp để chúng tôi tìm hiểu về điểm đến du lịch của đất nước và chung tay bảo vệ môi trường”.

Qua đó, có thể thấy, sự tham gia của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp có thể bổ sung nguồn lực cho hoạt động bảo vệ môi trường, song hiệu quả cần được nhìn nhận qua kết quả thực tế và khả năng duy trì sau mỗi chương trình. Việc lựa chọn cây trồng phù hợp, chăm sóc diện tích đã trồng và phối hợp với đơn vị chuyên môn là những yếu tố quan trọng để bảo đảm các hoạt động hỗ trợ đáp ứng yêu cầu bảo tồn.

Về lâu dài, phát triển du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, xã Giao Minh (Ninh Bình) cần gắn với quy hoạch phù hợp, nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo người dân tham gia hoạt động du lịch và tăng cường hướng dẫn du khách ứng xử có trách nhiệm với thiên nhiên. Những sản phẩm dựa trên quan sát chim di cư, khám phá rừng ngập mặn, trải nghiệm nghề truyền thống và tìm hiểu hệ sinh thái có thể tạo thêm nguồn thu, mở rộng cơ hội việc làm và nâng cao giá trị tài nguyên địa phương.

Nằm tại cửa sông Ba Lạt, Vườn quốc gia Xuân Thủy sở hữu hệ sinh thái đất ngập nước ven biển với rừng ngập mặn, bãi triều và nguồn lợi thủy sinh phong phú. (Ảnh: MẠNH HẢI)

Giữ gìn hệ sinh thái đất ngập nước là điều kiện quan trọng để địa phương phát huy lợi thế du lịch trong dài hạn. Khi công tác bảo tồn được đặt làm nền tảng, hoạt động tham quan được quản lý phù hợp và sinh kế của người dân được quan tâm, tài nguyên thiên nhiên sẽ tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế xã hội. Đó cũng là hướng đi cần thiết để du lịch sinh thái phát triển có trách nhiệm, hài hòa giữa bảo vệ môi trường và yêu cầu phát triển kinh tế ven biển.