Phát triển du lịch không nên chỉ đo bằng số lượng khách đến hay doanh thu mang lại

Cần có cơ chế bảo vệ bản sắc văn hóa và không gian văn hóa cộng đồng

Cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết và các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch bền vững, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết này và cho rằng, phát triển du lịch không chỉ là khai thác tài nguyên để thu hút khách, tăng doanh thu, mà quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao đời sống của chính cộng đồng dân cư tại điểm đến.

Từ góc nhìn đó, đại biểu cho rằng, cần có cơ chế bảo vệ bản sắc văn hóa và không gian văn hóa cộng đồng trong quá trình phát triển du lịch.

Tại khoản 1 Điều 2 dự thảo đã xác định nguyên tắc phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản, giữ gìn bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, theo đại biểu, khai thác du lịch gắn với văn hóa không đồng nghĩa với việc văn hóa đương nhiên được bảo tồn.

Thực tế ở một số nơi, lễ hội bị sân khấu hóa, phong tục tập quán bị biến đổi để phục vụ nhu cầu của khách, không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp; thậm chí có những nơi, những giá trị vốn làm nên bản sắc của cộng đồng lại bị thương mại hóa trong quá trình khai thác du lịch.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) phát biểu

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 1 Điều 2 dự thảo nguyên tắc bảo đảm việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch không làm biến dạng, mai một bản sắc văn hóa, phong tục tập quán và không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư.

Đồng thời, tại khoản 6 Điều 5 cần bổ sung yêu cầu các dự án du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch làng nghề phải có phương án bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng và đánh giá tác động của hoạt động du lịch đối với đời sống văn hóa của cộng đồng. Bởi nếu chỉ chú trọng khai thác mà không có cơ chế bảo vệ thì chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến lại có nguy cơ bị mất đi.

Phải bảo đảm người dân được hưởng lợi từ quá trình phát triển du lịch

Ngoài nội dung trên, đại biểu Nguyễn Văn Huy cũng cho rằng, phải bảo đảm người dân thực sự là chủ thể tham gia và được hưởng lợi từ quá trình phát triển du lịch.

Khoản 6 Điều 5 dự thảo đã yêu cầu dự án du lịch cộng đồng phải có sự tham gia của cộng đồng trong tổ chức, quản lý, cung ứng dịch vụ và có phương án phân chia lợi ích. Tuy nhiên cần cụ thể hóa hơn nữa để tránh quy định chỉ dừng lại ở cam kết trên giấy tờ.

Thực tế, tài nguyên du lịch ở nhiều vùng quê chính là cảnh quan, di sản, phong tục, nghề truyền thống do người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhưng khi du lịch phát triển, không ít trường hợp lợi ích kinh tế chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp đầu tư, còn người dân chỉ tham gia bằng những công việc đơn giản, thu nhập không ổn định.

“Tôi đề nghị bổ sung tại khoản 6 Điều 5 nội dung yêu cầu phương án phân chia lợi ích phải xác định rõ hình thức tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của cộng đồng và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà đầu tư với người dân; đồng thời có sự tham vấn của cộng đồng chịu tác động trực tiếp” - đại biểu đề xuất..

Quang cảnh phiên họp

Cũng liên quan đến nội dung này, tại khoản 3 Điều 7 về hỗ trợ liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị bổ sung cơ chế khuyến khích hợp đồng liên kết dài hạn, có cam kết về sản lượng, chất lượng và giá thu mua hợp lý. Bởi mục tiêu không chỉ là đưa sản phẩm địa phương vào khách sạn, nhà hàng, mà phải giúp người nông dân, người làm nghề truyền thống có đầu ra ổn định, có thu nhập và có động lực tiếp tục gìn giữ nghề, bản sắc quê hương.

Ngoài ra, cần cụ thể hóa chính sách ưu tiên nguồn lực cho du lịch nông thôn gắn với bảo tồn không gian văn hóa truyền thống.

Thực tế ở nhiều vùng quê, những không gian văn hóa đặc trưng như đình, chùa, nhà cổ, giếng làng, cây đa, bến nước, làng nghề và không gian sinh hoạt cộng đồng đang đứng trước nguy cơ bị thu hẹp, mai một. Nếu chỉ đầu tư đường xá, cơ sở lưu trú, các công trình phục vụ khách du lịch mà thiếu nguồn lực bảo tồn những giá trị ấy thì rất dễ tạo nên những điểm đến có hạ tầng nhưng thiếu bản sắc.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 2 Điều 12 dự thảo nội dung ưu tiên hỗ trợ bảo tồn, tu bổ các công trình văn hóa truyền thống, phục hồi không gian sinh hoạt cộng đồng, làng nghề và cảnh quan đặc trưng tại các địa bàn phát triển du lịch cộng đồng. Đồng thời, gắn việc hỗ trợ với tiêu chí về giá trị văn hóa đặc sắc, mức độ tham gia và khả năng hưởng lợi của người dân, bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách và hiệu quả đầu tư.

Theo đại biểu, phát triển du lịch không nên chỉ được đo bằng số lượng khách đến, số ngày khách lưu trú hay doanh thu mang lại, mà còn được đo bằng những giá trị văn hóa được gìn giữ những sinh kế được tạo ra và mức độ thụ hưởng của người dân nơi du lịch phát triển.

Bởi lẽ, một làng quê đẹp không chỉ bởi những con đường rộng, những khu nghỉ dưỡng hiện đại, mà còn bởi những nếp nhà, mái đình, tiếng chuông chùa, nghề truyền thống và tình làng nghĩa xóm được gìn giữ qua nhiều thế hệ…