Phát triển hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao xứng tầm đô thị sáng tạo

Bưu điện Trung tâm, công trình kiến trúc độc đáo ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Gỡ “điểm nghẽn” về thiết chế văn hóa - thể thao

Thành phố Hồ Chí Minh rộng hơn 6.772 km2, dân số trên 14 triệu người. Nhu cầu về một hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở hiện đại, đồng bộ và bao phủ khắp các địa bàn (đặc biệt với các vùng ngoại thành, nông thôn, biển đảo, khu vực thuộc địa bàn Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây) là rất cần thiết. Tuy nhiên, theo Sở Văn hóa và Thể thao, hiện chỉ có khoảng 43% phường, xã tại thành phố có thiết chế văn hóa - thể thao (trung tâm cung ứng dịch vụ văn hóa - thể thao), tỷ lệ thấp hơn hẳn so với một số địa phương lân cận.

Thách thức không chỉ ở việc cơ sở vật chất thiếu đồng bộ, nhiều nơi xuống cấp, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, tập luyện, giải trí của người dân mà hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao còn gặp nhiều vướng mắc trong quá trình vận hành, dẫn đến hoạt động chưa hiệu quả. “Điểm nghẽn” từ mô hình quản trị còn chồng chéo khi thiết chế cùng lúc chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định về đất đai, tài sản công, tài chính và chuyên môn; thiếu nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới khi đô thị hóa và chuyển đổi số mạnh mẽ; cơ chế pháp lý, tài chính chưa rõ ràng…

Theo các chuyên gia, Thành phố Hồ Chí Minh cần sớm tháo gỡ các “điểm nghẽn”, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa nhằm mục tiêu xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, tạo cơ hội cho tất cả cư dân tham gia sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Đây cũng chính là mục tiêu mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đã xác định: “Hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa quốc gia, bảo đảm 100% chính quyền địa phương 2 cấp, lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa đáp ứng được nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của người dân ở cơ sở và cán bộ, chiến sĩ, 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả”.

Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực văn hóa - giải trí - thể thao cho rằng ngành công nghiệp giải trí Việt Nam đang gặp khó khăn lớn về hạ tầng khi còn thiếu các không gian đủ lớn, đạt chuẩn quốc tế để tổ chức các sự kiện biểu diễn quy mô hàng chục ngàn người, đặc biệt chưa có địa điểm đạt chuẩn cho các chương trình từ 50.000 người trở lên. Điều này càng khó hơn với Thành phố Hồ Chí Minh - thị trường biểu diễn, giải trí số một Việt Nam.

Thành phố cần cải thiện chất lượng hoạt động, nâng cấp cơ sở vật chất, mở rộng khả năng tiếp cận và nâng cao cơ chế vận hành các thiết chế văn hóa - thể thao để đáp ứng nhu cầu văn hóa, thể thao, giải trí của người dân. Chuyên gia thể thao Đỗ Tuấn (phường Thạnh Mỹ Tây) cho rằng với một “siêu đô thị”, trung tâm dịch vụ giải trí - thể thao hàng đầu như Thành phố Hồ Chí Minh cần có thêm sân vận động, nhà thi đấu - biểu diễn đa năng hiện đại, quy mô, tầm vóc quốc tế chứ không chỉ có sân Thống Nhất, sân Gò Đậu (Bình Dương) sức chứa chỉ khoảng 20.000 người và đã xuống cấp, cũ kỹ.

Nghệ sỹ Nhân dân Mỹ Uyên, Giám đốc Nhà hát Kịch sân khấu nhỏ Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất Thành phố đầu tư các nguồn lực phát triển văn hóa, trong đó có sân khấu nghệ thuật truyền thống nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho giới văn nghệ sỹ sáng tác, biểu diễn, phát huy năng lực một cách bài bản, chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa - nghệ thuật của công chúng. Trong đó, Thành phố ưu tiên đầu tư sửa chữa, xây mới các nhà hát, sân khấu, trung tâm văn hóa để san lấp bớt sự chênh lệch về hưởng thụ văn hóa, văn nghệ giữa các địa bàn sau sáp nhập, khi nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, đặc khu, xã đảo còn khoảng cách lớn với các khu vực trung tâm, nội thành.

Phát triển hạ tầng văn hóa - thể thao hiện đại, sáng tạo

Trận thi đấu giao hữu giữa đội Cán bộ công chức Thành phố Hồ Chí Minh (áo trắng) với đội đội Văn nghệ sĩ Thành phố Hồ Chí Minh (áo vàng) trên sân Thống Nhất. Ảnh: Trung Tuyến/TTXVN

Giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành “đô thị dịch vụ - văn hóa - sáng tạo, trung tâm tài chính, thương mại, khoa học công nghệ của khu vực Đông Nam Á”.

Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang khẳng định, Thành phố không chỉ đặt mục tiêu phát triển kinh tế, phấn đấu đạt mức tăng trưởng hai con số nhằm nâng cao đời sống người dân mà còn có một nhiệm vụ phát triển văn hóa. Việc đầu tư cho văn hóa trước hết là chăm lo cho chất lượng cuộc sống của người dân thành phố. Về lâu dài, phát triển văn hóa còn đóng góp trực tiếp vào sự phát triển chung của cả nước.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao, Thành phố đang hoàn thiện đề án phát triển thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở đến năm 2035, gắn với quy hoạch chung, hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống hiện đại, vận hành hiệu quả và đáp ứng sát nhu cầu của người dân đô thị, nhất là trong tiến trình phát triển “đô thị sáng tạo”, xây dựng “thành phố thông minh” sau khi mở rộng địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Những chuyển động đã bắt đầu để hiện thực hóa chiến lược phát triển văn hóa của Thành phố Hồ Chí Minh theo tinh thần Nghị quyết số 80 là “tập trung đầu tư, hoàn thiện hạ tầng văn hóa, ưu tiên các thiết chế văn hóa quy mô quốc gia ngang tầm khu vực và quốc tế; xây dựng, hoàn thiện, bảo đảm vận hành, khai thác đồng bộ có hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, tạo hệ thống dịch vụ văn hóa công hiện đại, phù hợp đặc thù vùng, miền, dân tộc”.

Ngày 15/1/2025, UBND Thành phố Hồ Chí Minh và Tập đoàn Sun Group đã động thổ dự án Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc, với tổng mức đầu tư hơn 145.000 tỷ đồng. Điểm nhấn của dự án là sân vận động sức chứa 70.000 chỗ ngồi, được thiết kế với công nghệ mái che linh hoạt, có khả năng mở - đóng tự động và hệ thống điều hòa nhiệt độ hiện đại, không chỉ tổ chức các sự kiện thể thao tầm cỡ quốc tế (SEA Games, ASIAD) mà còn tự chuyển đổi thành sân khấu đa chức năng, tổ chức các đại nhạc hội quy mô lớn, chương trình giải trí tầm vóc khu vực và thế giới. Dự án còn dành quỹ đất lớn cho khu thương mại - dịch vụ và hội nghị nhằm bổ trợ cho hoạt động thể thao - sự kiện, là nơi diễn ra những show diễn nghệ thuật đẳng cấp thế giới, góp phần hình thành một trung tâm kinh tế sự kiện, kinh tế đêm, gia tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của khách du lịch tới Thành phố Hồ Chí Minh.

Trước đó, dịp 19/8/2025, Thành phố đã khánh thành Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ (trên diện tích đất của trường đua Phú Thọ trước đây). Công trình này là dấu mốc quan trọng, mở ra mô hình quản lý và khai thác mới, không chỉ là nơi tổ chức biểu diễn nghệ thuật đặc sắc mà đồng thời còn là trung tâm đào tạo, huấn luyện, hợp tác quốc tế và giao lưu văn hóa.

Không chỉ bổ sung các thiết chế văn hóa - thể thao hiện đại đạt chuẩn quốc tế cho Thành phố Hồ Chí Minh, các công trình đã và đang triển khai còn góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, thúc đẩy du lịch, kinh tế sáng tạo, góp phần khẳng định vị thế trung tâm văn hóa - nghệ thuật - dịch vụ giải trí hàng đầu cả nước và khu vực, đ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa cho thành phố mang tên Bác.

Tiến sỹ Huỳnh Văn Sinh (Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định: Việc khởi công các dự án văn hóa - thể thao quy mô lớn phản ánh sự chuyển dịch chính sách từ đầu tư hạ tầng cứng sang hạ tầng xã hội. Các công trình quy mô lớn không chỉ là hạ tầng vật chất mà còn là hạ tầng năng lực, tạo hiệu ứng lan tỏa về kinh tế, củng cố vốn xã hội và nâng vị thế quốc gia, đặt nền cho mục tiêu đăng cai sự kiện lớn và xây dựng hệ sinh thái văn hóa - thể thao đẳng cấp trong kỷ nguyên mới.

Điều này đúng với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định trục triển khai trọng tâm trong nhiệm kỳ 2026-2031 gồm: phát triển công nghiệp và dịch vụ văn hóa; hoàn thiện thể chế, hạ tầng sáng tạo; đổi mới đào tạo nhân lực, thúc đẩy R&D (nghiên cứu và phát triển) công nghệ sáng tạo; quảng bá hình ảnh quốc gia, ngoại giao văn hóa và tham gia mạng lưới sáng tạo toàn cầu.

Hoàng Liên Sơn (TTXVN)