Phát triển khu công nghiệp sinh thái ở Đông Nam Bộ

Một khu công nghiệp tại Đồng Nai.

Chiều 28/7, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh-động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ.

Xu hướng tất yếu

Thành phố Đồng Nai hiện có 44 khu công nghiệp đang hoạt động hiệu quả/tổng số 58 khu công nghiệp đã được thành lập. Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành kế hoạch định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo mô hình khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước tái định hình mô hình phát triển công nghiệp của địa phương theo hướng hiện đại, thông minh, hiệu quả và phát thải thấp.

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai Nguyễn Kim Long nhấn mạnh, việc xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh không đơn thuần là đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, mà đó là quá trình tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, nâng cao năng suất và tăng khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với hệ thống khu công nghiệp có quy mô lớn, cùng lợi thế về vị trí địa lý, quỹ đất và hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trong những địa phương đi đầu trong phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh và công nghệ cao.

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai Nguyễn Kim Long phát biểu tại diễn đàn.

Tuy nhiên, lợi thế chỉ thực sự trở thành động lực khi có tư duy mới, cách làm mới và sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, nhà đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất, các tổ chức tài chính, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng xã hội.

Thành phố Đồng Nai sẽ tập trung thu hút đầu tư có chọn lọc; ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, có giá trị gia tăng lớn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thân thiện với môi trường. Đồng thời, thành phố sẽ từng bước chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái; thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, tái sử dụng nước, tuần hoàn chất thải và hình thành sự cộng sinh giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp.

Cùng với đó, Đồng Nai sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị khu công nghiệp, nhất là trong giám sát môi trường, sử dụng năng lượng, quản lý chất thải và kiểm kê phát thải khí nhà kính; đồng thời tăng cường hợp tác với các bộ, ngành, các tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp để huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh.

“Chính quyền thành phố Đồng Nai xác định rõ rằng quá trình này không thể thành công bằng những khẩu hiệu chung chung, mà phải được cụ thể hóa bằng cơ chế phù hợp, lộ trình rõ ràng, nguồn lực khả thi và những kết quả có thể đo đếm được”, ông Nguyễn Kim Long nói.

Các doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp tham dự diễn đàn.

Với tỉnh Tây Ninh, hiện có 34 khu công nghiệp đủ điều kiện tiếp nhận đầu tư với tỷ lệ lấp đầy đạt gần 70%. Cùng với đó là 3 khu kinh tế cửa khẩu với tổng diện tích 68.561ha, tạo dư địa lớn cho phát triển công nghiệp, logistics và thương mại biên giới.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Huỳnh Văn Sơn cho biết, trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững, Tây Ninh xác định việc xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Theo đó, tỉnh Tây Ninh tập trung phát triển các khu công nghiệp theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành hạ tầng khu công nghiệp; khuyến khích sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo.

Định hướng này đang từng bước được hiện thực hóa trên thực tế, với việc Khu công nghiệp Prodezi quy mô 400ha, tổng vốn đầu tư hạ tầng khoảng 4.600 tỷ đồng đã được chuyển đổi sang hoạt động theo mô hình khu công nghiệp sinh thái. Đây là bước đi quan trọng, góp phần tạo tiền đề để tỉnh tiếp tục nhân rộng mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh trong thời gian tới.

Triển khai đồng bộ các giải pháp

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng cho rằng, các khu công nghiệp truyền thống đã đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm, nhưng cũng bộc lộ nhiều vấn đề như: ô nhiễm môi trường, lãng phí tài nguyên và thiếu sự liên kết giữa các doanh nghiệp.

Chính vì vậy, việc phát triển khu công nghiệp sinh thái trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường. Các doanh nghiệp tham gia mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn thể hiện cam kết với cộng đồng quốc tế về phát triển bền vững, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn và trung hòa carbon.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng phát biểu.

Hiện nay, mô hình khu công nghiệp sinh thái không chỉ là “chìa khóa” cho bài toán môi trường trong phát triển công nghiệp, mà còn là chiến lược xây dựng các cụm liên kết ngành có sức cạnh tranh cao, tăng sức hấp dẫn trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từng bước hiện thực hóa các cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Cũng theo ông Hồ Sỹ Hùng, triển khai mô hình khu công nghiệp sinh thái vừa nhằm mục tiêu thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng giai đoạn 2021-2030, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050 như đã cam kết tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, hướng đến phát triển xanh, bao trùm và bền vững.

Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng khu công nghiệp đầu tư theo tiêu chuẩn mới, sinh thái chưa nhiều. Số liệu thống kê cho thấy, Việt Nam có khoảng 425 khu công nghiệp, trong đó chỉ có khoảng 1-2% số khu công nghiệp đang chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái.

Nguyên nhân là do chi phí đầu tư ban đầu cao hơn 15-30% so khu công nghiệp truyền thống; thiếu chính sách khuyến khích, thiếu liên kết, chia sẻ tài nguyên giữa các doanh nghiệp; việc chuyển đổi công nghệ còn chậm, khó tiếp cận nguồn tài chính xanh và thiếu nhân lực chuyên môn về phát triển bền vững...

Vì vậy, để thúc đẩy các khu công nghiệp sinh thái phát triển một cách thực chất và bền vững, trong thời gian tới, các cấp, các ngành cần tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, từ thể chế, chính sách đến hạ tầng và công nghệ theo hướng tiệm cận thông lệ cũng như chuẩn mực quốc tế.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, phát triển khu công nghiệp được xác định chuyển từ không gian tập trung nhà máy sang hệ sinh thái sản xuất, đổi mới sáng tạo, dịch vụ, đô thị. Trong đó, lấy hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lực liên kết chuỗi, trình độ công nghệ và giá trị gia tăng làm thước đo giá trị.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, trình bày tham luận.

Có 5 nhóm tiêu chí khu công nghiệp thông minh, sinh thái, đó là: Khung khu công nghiệp sinh thái và quản trị; nhóm công trình xanh; nhóm carbon, năng lượng và quản lý môi trường; tài chính xanh, công bố thông tin; công nghệ và vận hành thông minh.

Để phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh cần những giải pháp chủ yếu về đột phá thể chế; tổ chức không gian phát triển và chuyển đổi khu công nghiệp thế hệ mới. Cùng với đó, quản trị khu công nghiệp hiện đại và đổi mới thu hút đầu tư.

Nhìn từ thực tiễn, thành phố Đồng Nai đang hội đủ 8 điều kiện cốt lõi phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh gồm: Quy mô công nghiệp lớn, vị trí cửa ngõ chiến lược, hạ tầng logistics đa phương thức, định hướng tăng trưởng xanh, thể chế và chính sách đột phá, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo, nền tảng số và công nghệ.

Điều cuối cùng là Đồng Nai có kinh nghiệm thực tiễn khi đã triển khai mô hình thí điểm chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái. Như vậy, Đồng Nai có đầy đủ nền tảng về không gian, công nghiệp, thể chế, logistics, công nghệ, nhân lực để phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh.