Phát triển kinh tế số: Chuyển đổi mang tính cấu trúc, không chỉ là số hóa

Nhận định trên được đưa ra tại Hội thảo Quốc gia "Kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng 2026: Thúc đẩy phát triển kinh tế số trong kỉ nguyên mới", đồng thời là dịp công bố ấn phẩm thường niên của Đại học Kinh tế Quốc dân vừa tổ chức.

Các chuyên gia chia sẻ ý kiến tại hội thảo

Tại Hội thảo, GS. TS Tô Trung Thành, Trưởng phòng Quản lí Khoa học, đại diện nhóm nghiên cứu, Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, kinh tế số của Việt Nam đang phát triển nhanh về quy mô nhưng chưa đạt được sự bứt phá tương xứng về chất lượng.

Theo ông Thành, trong bối cảnh hiện nay, kinh tế số không thể chỉ được hiểu là việc ứng dụng công nghệ hay mở rộng các ngành nghề liên quan đến công nghệ. Bản chất của quá trình này là sự tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, trong đó công nghệ số đóng vai trò yếu tố sản xuất cốt lõi, có khả năng chi phối năng suất, chất lượng tăng trưởng cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông nhấn mạnh, định hướng phát triển kinh tế số của Việt Nam đến năm 2030 cần được nhìn nhận như một cuộc chuyển đổi mang tính cấu trúc, thay vì chỉ dừng lại ở việc số hóa các hoạt động hiện hữu.

Phân tích sâu hơn về tình hình kinh tế của năm 2025, GS Tô Trung Thành cho biết, kinh tế Việt Nam đã ghi nhận sự phục hồi rõ nét với tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,02%, vượt mục tiêu đề ra và thuộc nhóm cao trên thế giới trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Quy mô nền kinh tế ước đạt khoảng 514 tỷ USD, đưa Việt Nam lên vị trí thứ 33 toàn cầu, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.026 USD.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực, chất lượng tăng trưởng vẫn bộc lộ không ít hạn chế. Ông Thành đánh giá, mô hình tăng trưởng hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Năm 2025, tăng trưởng tín dụng đạt 19,01%, mức cao nhất trong nhiều năm, với tỉ trọng chiếm trên 50% tổng vốn huy động của toàn nền kinh tế.

Điều này thể hiện sự thiếu phát triển của thị trường vốn, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với hệ thống tài chính.

Đáng lo ngại hơn, tỉ trọng đầu tư của khu vực tư nhân trong nước, vốn được xem là động lực quan trọng cho tăng trưởng dài hạn, lại đang có xu hướng suy giảm. Cùng với đó, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng chuyển sang mức âm, cho thấy hiệu quả quản trị, trình độ công nghệ và khả năng phân bổ nguồn lực vẫn còn hạn chế.

GS.TS Phạm Hồng Chương – Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân đồng chủ biên giới thiệu, chia sẻ về Ấn phẩm

Trong bối cảnh năm 2026 được dự báo tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn từ kinh tế và địa chính trị toàn cầu, GS Tô Trung Thành cho rằng, dư địa tăng trưởng không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô đầu tư hay kích thích tổng cầu, mà cốt lõi là cải cách thể chế, nâng cao chất lượng điều hành và tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định hơn. Theo ông, bản chất của quá trình này là tái cấu trúc nền kinh tế dựa trên nền tảng chuyển đổi số.

GS. TS Phạm Hồng Chương, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, đồng chủ biên ấn phẩm cho rằng, việc lựa chọn kinh tế số làm trọng tâm phân tích là phù hợp với bối cảnh hiện nay, khi nền kinh tế đang đối mặt với những vấn đề về tốc độ, chất lượng và động lực tăng trưởng.

Theo GS. TS Phạm Hồng Chương, dựa trên nền tảng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, kinh tế số có thể đóng vai trò như đầu tàu dẫn dắt những chuyển biến mang tính đột phá. Thông qua việc nghiên cứu mối liên kết giữa các ngành kinh tế số với toàn bộ nền kinh tế, nhóm tác giả kì vọng sẽ góp phần hình thành những động lực tăng trưởng mới.

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, năm 2026 cần được xem là thời điểm bản lề để Việt Nam chuyển từ phục hồi sang bứt phá, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.

Theo ông, thách thức hiện nay không chỉ là nhận diện các điểm nghẽn mà còn là khả năng tháo gỡ chúng, đặc biệt là những rào cản về thể chế đối với dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, các mô hình kinh doanh số mới, cũng như hạn chế về hạ tầng số và hệ thống trung tâm dữ liệu.

PGS. TS Bùi Huy Nhượng, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, phát triển kinh tế số trong giai đoạn tới cần được nhìn nhận như một quá trình chuyển đổi toàn diện, với những thay đổi căn bản trong mô hình tăng trưởng.

Cụ thể, đó là sự chuyển dịch từ số hóa các hoạt động sang số hóa mô hình kinh doanh và chuỗi giá trị; từ tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động sang dựa vào dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cũng như từ vị thế tham gia thụ động sang chủ động định vị vai trò của Việt Nam trong hệ sinh thái số toàn cầu.