Phát triển nhân lực logistics chất lượng cao trước biến động toàn cầu và làn sóng trí tuệ nhân tạo

Bên cạnh kinh nghiệm vận hành, nhân lực logistics ngày càng cần tư duy hệ thống, năng lực phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro và ra quyết định trong môi trường bất định. Thực tế này đặt ra yêu cầu đổi mới đào tạo, đặc biệt ở trình độ sau đại học, nhằm phát triển đội ngũ nhân lực có khả năng thích ứng với những thay đổi của ngành.

Khi năng lực thích ứng trở thành yêu cầu của nhà quản lý logistics

Một lô hàng xuất khẩu bất ngờ phải thay đổi cảng trung chuyển, lịch giao hàng kéo dài hoặc chi phí vận tải phát sinh ngoài dự kiến có thể tạo ra những tác động liên tiếp đến tồn kho, dòng tiền và cam kết với khách hàng. Trong những tình huống như vậy, năng lực của doanh nghiệp không chỉ thể hiện ở khả năng xử lý sự cố mà còn ở việc nhận diện rủi ro, chuẩn bị phương án thay thế và phối hợp ra quyết định giữa các bộ phận.

Những biến động về địa chính trị, chính sách thương mại, giá nhiên liệu, nhu cầu thị trường cùng áp lực chuyển đổi số và phát triển bền vững đang làm thay đổi cách thức tổ chức chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không thể chỉ theo đuổi mục tiêu tối thiểu hóa chi phí mà cần đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, khả năng chống chịu và chất lượng dịch vụ.

Tọa đàm chuyên môn với chủ đề “Quản lý logistics và chuỗi cung ứng trong kỷ nguyên số” trao đổi về những yêu cầu mới đối với năng lực quản lý logistics và chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, năng lực thích ứng cần được nhìn nhận như một năng lực quản lý. Người quản lý phải có khả năng phản ứng nhanh trước những thay đổi ngắn hạn, điều chỉnh mạng lưới và mô hình hoạt động trong dài hạn, đồng thời phối hợp hiệu quả với các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Đòi hỏi này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với phát triển nguồn nhân lực logistics. Nếu trước đây, kinh nghiệm nghiệp vụ và khả năng tổ chức vận hành là những lợi thế quan trọng, thì trong môi trường kinh doanh hiện nay, người quản lý còn phải hiểu mối quan hệ giữa các quyết định, nhận diện tác động lan truyền của rủi ro và đánh giá các phương án ứng phó trên cơ sở dữ liệu.

Điều đó cho thấy đào tạo nhân lực logistics chất lượng cao không thể dừng lại ở việc cung cấp kiến thức chuyên môn hoặc kỹ năng thực hiện nghiệp vụ, mà cần hướng tới phát triển năng lực phân tích, tư duy hệ thống và khả năng giải quyết các bài toán quản lý trong điều kiện thông tin không đầy đủ và môi trường liên tục thay đổi.

AI và dữ liệu đang định hình lại năng lực của nhà quản lý

Cùng với yêu cầu thích ứng, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và công nghệ tự động hóa đang tạo ra những thay đổi trong quản lý logistics và chuỗi cung ứng. Từ dự báo nhu cầu, phân bổ năng lực vận tải, tối ưu tồn kho, tổ chức chia chọn hàng hóa đến giám sát hoạt động toàn chuỗi, công nghệ đang mở rộng khả năng thu thập, xử lý thông tin và hỗ trợ lựa chọn phương án vận hành.

Tuy nhiên, giá trị của AI không đơn thuần nằm ở số lượng công cụ được triển khai hay mức độ tự động hóa của doanh nghiệp. Vấn đề quan trọng hơn là công nghệ giúp cải thiện những quyết định nào, dựa trên dữ liệu có đủ độ tin cậy hay không và kết quả thực hiện được đánh giá như thế nào. Chẳng hạn, trước dự báo sản lượng đơn hàng tăng mạnh, AI có thể hỗ trợ phân tích xu hướng và đề xuất phương án phân bổ nhân lực, phương tiện hoặc năng lực kho bãi. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương án cụ thể vẫn đòi hỏi người quản lý đánh giá đồng thời chi phí, chất lượng dịch vụ, nguồn lực sẵn có và những rủi ro có thể phát sinh.

TS. Cao Cẩm Linh, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA): Năng lực sử dụng dữ liệu và AI để hỗ trợ quyết định đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với nhà quản lý logistics.

Tương tự, khi một tuyến vận tải quốc tế bị gián đoạn, dữ liệu thời gian thực có thể hỗ trợ phát hiện sớm bất thường và so sánh các phương án thay thế. Hiệu quả ứng phó lại phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa các bộ phận, phân định thẩm quyền và tổ chức thực hiện quyết định.

Vì vậy, ứng dụng AI trong logistics không có nghĩa là thay thế hoàn toàn vai trò của nhà quản lý. Ngược lại, công nghệ càng phát triển, yêu cầu về năng lực phân tích, kiểm chứng thông tin, đánh giá phương án và chịu trách nhiệm với quyết định càng trở nên quan trọng.

Sự chuyển dịch này đặt ra câu hỏi đối với công tác đào tạo: làm thế nào để người học không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn có khả năng nhận diện bài toán quản lý, lựa chọn công cụ phù hợp và chuyển kết quả phân tích thành những quyết định có giá trị đối với doanh nghiệp?

Đào tạo sau đại học gắn với những vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp

Trước những yêu cầu mới của ngành, đào tạo ở trình độ sau đại học có vai trò quan trọng trong việc phát triển đội ngũ nhân lực logistics có năng lực quản lý chuyên sâu, đặc biệt đối với những người đã có kinh nghiệm công tác và mong muốn tiếp tục phát triển nghề nghiệp.

Tại Trường Đại học Thăng Long, chương trình thạc sĩ Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng được xây dựng theo định hướng ứng dụng, kết hợp kiến thức chuyên môn, phương pháp phân tích và các tình huống thực tiễn trong hoạt động doanh nghiệp.

Một số học phần như: Phân tích dữ liệu trong chuỗi cung ứng nâng cao, Thiết kế và mô hình hóa chuỗi cung ứng, Mô hình và quản lý rủi ro chuỗi cung ứng, Quản lý mua hàng chiến lược và Chuỗi cung ứng bền vững thể hiện sự chú trọng đến năng lực phân tích và giải quyết vấn đề ở cấp độ quản lý.

Một số học phần nổi bật trong chương trình đào tạo thạc sĩ Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng của Trường Đại học Thăng Long.

Đáng chú ý, chương trình kết hợp đội ngũ giảng viên có nền tảng học thuật với các chuyên gia, nhà quản lý đang trực tiếp tham gia hoạt động logistics và chuỗi cung ứng tại doanh nghiệp. Việc đưa các tình huống thực tế vào lớp học tạo điều kiện để người học trao đổi, phản biện và đối chiếu kiến thức với những vấn đề đang phát sinh trong hoạt động quản lý và điều hành.

Đối với những người đã có kinh nghiệm nghề nghiệp, giá trị của đào tạo sau đại học không chỉ nằm ở việc tiếp nhận kiến thức mới mà còn ở cơ hội nhìn nhận, phân tích và hệ thống hóa những kinh nghiệm đã tích lũy.

Chia sẻ về trải nghiệm học tập, anh Nguyễn Thanh Cảnh, học viên cao học Khóa 2, cho biết: “Chương trình không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà còn giúp người học nhìn lại những kinh nghiệm đã tích lũy dưới góc độ khoa học, dữ liệu và nghiên cứu”.

Chia sẻ này cho thấy một khía cạnh đáng chú ý của đào tạo nhân lực logistics ở trình độ cao. Kinh nghiệm thực tế giúp người học nhận diện vấn đề, trong khi kiến thức khoa học và công cụ phân tích tạo điều kiện để lý giải vấn đề một cách có hệ thống, thay vì chỉ dựa vào thói quen hoặc kinh nghiệm cá nhân. Môi trường học tập có sự tham gia của học viên đang làm việc ở nhiều vị trí khác nhau trong chuỗi cung ứng cũng mở ra cơ hội trao đổi kinh nghiệm và góc nhìn quản lý. Khi những vấn đề về vận tải, kho bãi, mua hàng, xuất nhập khẩu hay tổ chức chuỗi cung ứng được đưa vào thảo luận, lớp học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn trở thành không gian kết nối giữa lý luận và thực tiễn nghề nghiệp.

Trong bối cảnh logistics đang chuyển dịch theo hướng số hóa, tích hợp và phát triển bền vững, nhu cầu học tập nâng cao trình độ không chỉ dành cho những người mới bước vào nghề mà còn đặt ra đối với đội ngũ chuyên viên, nhà quản lý và những người đã tích lũy nhiều năm kinh nghiệm. Phát triển nguồn nhân lực logistics chất lượng cao vì thế cần được nhìn nhận như một quá trình học tập liên tục, trong đó đào tạo chuyên sâu góp phần kết nối kinh nghiệm nghề nghiệp với kiến thức khoa học, năng lực công nghệ và tư duy quản lý hiện đại.