Phát triển nông nghiệp xanh gắn với lợi thế bản địa và dược liệu

Tiềm năng, thách thức đan xen

Tại Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Lai Châu tổ chức ngày 24/4, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu Nguyễn Thành Đồng cho biết, đến hết năm 2025, toàn tỉnh có trên 520ha các cây trồng áp dụng sản xuất theo các tiêu chuẩn đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm; trong đó có 240ha được chứng nhận VietGAP.

Lai Châu đang đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh. Ảnh: UBND tỉnh Lai Châu

Cùng với đó, toàn tỉnh đã hình thành nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững và thân thiện môi trường. Hiện có hơn 200ha đạt chứng nhận nông nghiệp bền vững quốc tế (RA), gần 50ha được chứng nhận hữu cơ và gần 15ha đạt tiêu chuẩn GACP. Khoảng 43ha sản xuất trong nhà màng, nhà lưới theo quy trình khép kín, góp phần hạn chế sâu bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón.

Bên cạnh đó, hơn 3.000ha lúa hàng hóa áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như SRI và IPHM. Trong lĩnh vực chăn nuôi, khoảng 33% số trang trại đã đầu tư hệ thống xử lý chất thải bằng biogas hoặc đệm lót sinh học, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Thời gian qua, tỉnh đã từng bước khôi phục, phát triển một số sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao như: gạo Séng Cù, gạo Tẻ Râu; hình thành và mở rộng nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế như cao su, chè, mắc ca, quế và sâm Lai Châu. Đồng thời, đẩy mạnh khai thác tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ các công trình thủy điện Lai Châu, Sơn La, Huội Quảng - Bản Chát.

Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp theo hướng kinh tế xanh của tỉnh vẫn đối mặt nhiều hạn chế. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; phương thức canh tác truyền thống vẫn phổ biến, việc áp dụng tiêu chuẩn an toàn còn hạn chế. Tình trạng lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chưa được khắc phục triệt để; chuỗi liên kết từ sản xuất - chế biến - tiêu thụ còn lỏng lẻo. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, trong khi biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh ngày càng gia tăng, làm tăng rủi ro và chi phí sản xuất.

Đáng chú ý, hạ tầng đang là rào cản lớn nhất, đặc biệt là hệ thống giao thông kết nối với các trung tâm kinh tế. Chi phí logistics cao khiến sức cạnh tranh của sản phẩm bị hạn chế, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và mở rộng thị trường.

“Nếu không khơi thông các điểm nghẽn này, việc hoàn thành mục tiêu phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh sẽ gặp nhiều thách thức”, ông Đồng nhấn mạnh.

Gỡ nút thắt, xây dựng chuỗi giá trị dược liệu bền vững

Giai đoạn 2026 - 2030, Lai Châu định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn, đa giá trị và ít phát thải; đồng thời đẩy mạnh tích tụ đất đai, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển chuỗi giá trị. Tỉnh ưu tiên mở rộng các vùng chè, lúa, cây ăn quả, chăn nuôi, thủy sản; đặc biệt tập trung vào mắc ca, quế và dược liệu, trong đó sâm Lai Châu gắn với chỉ dẫn địa lý được xác định là ngành hàng chiến lược.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Lai Châu có lợi thế lớn để phát triển dược liệu nhờ điều kiện khí hậu đặc thù và diện tích rừng tự nhiên chiếm tới 95,5%. Hiện, toàn tỉnh có hơn 23.000ha dược liệu với nhiều loại giá trị như sâm Lai Châu, đảng sâm, đương quy, quế…

Để phát triển ngành hàng này bền vững, cần quy hoạch vùng trồng tập trung, bảo tồn nguồn gen quý; đồng thời mở rộng trồng trên đất nông nghiệp phù hợp nhằm nâng cao năng suất, chủ động nguồn nguyên liệu. Song song đó, cần đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm như thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm; xây dựng thương hiệu gắn với bản sắc địa phương và kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm dược liệu.

Ở góc độ thị trường, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường Phạm Văn Duy cho rằng, tỉnh cần phát triển vùng sản xuất tập trung gắn với các sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu, lúa đặc sản; xây dựng mã số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt. Đồng thời, cần tăng cường quản lý chất lượng và mở rộng thị trường thông qua hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và xuất khẩu.

Nhấn mạnh vai trò của công nghệ, ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chuyển đổi số là trụ cột của tái cơ cấu ngành. Theo đó, Lai Châu cần xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp số, phát triển cơ sở dữ liệu lớn và ứng dụng các công nghệ như IoT, trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, quản lý. Cùng với đó là đẩy mạnh nghiên cứu giống, công nghệ sinh học, chế biến sâu; hoàn thiện cơ chế chính sách để thu hút doanh nghiệp, hỗ trợ hợp tác xã, đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy liên kết chuỗi.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị đánh giá, dược liệu có thể trở thành hướng đi riêng của Lai Châu nhờ lợi thế tự nhiên và tri thức bản địa. Tuy nhiên, việc phát triển cần tránh chạy theo phong trào, không mở rộng bằng mọi giá hay đánh đổi tài nguyên rừng; thay vào đó là phát triển có quy hoạch, tiêu chuẩn, gắn với doanh nghiệp dẫn dắt, kiểm soát chất lượng và bảo đảm lợi ích cho người dân.

Ông cũng đề nghị tỉnh xác định rõ cây dược liệu chủ lực, vùng sản xuất trọng điểm; xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, chú trọng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và gắn với du lịch sinh thái, trải nghiệm, chăm sóc sức khỏe để tạo giá trị gia tăng bền vững.