Phát triển sinh kế gắn với thị trường để đồng bào dân tộc vươn lên thoát nghèo thực chất

Hộ gia đình anh Lý Văn Giàng - thôn Khuổi Hẩu, xã Phan Thanh - được hỗ trợ bò và hướng dẫn cách chăm sóc, tận dụng phụ phẩm trồng trọt làm thức ăn chăn nuôi. Ảnh: N.LY 

Thưa ông, là một trong những xã có địa hình đồi núi phức tạp, chủ yếu đồng bào dân tộc sinh sống, hạ tầng cơ sở còn rất nhiều khó khăn, để giúp đồng bào dân tộc cải thiện đời sống, thoát nghèo bền vững, xã đã lựa chọn những mô hình sinh kế như thế nào để phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương và phù hợp với người dân?

Ông Lương Quang Nam: Đối với xã Phan Thanh, tỉnh Cao Bằng, chúng tôi xác định giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số phải gắn với phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương, điều kiện sản xuất của từng hộ gia đình và nhu cầu của thị trường. Vì vậy, xã ưu tiên lựa chọn các mô hình sinh kế trong lĩnh vực chăn nuôi, trồng trọt theo hướng hàng hóa, phát triển kinh tế tập thể và từng bước gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm.

Cụ thể, xã định hướng phát triển chăn nuôi trâu, bò, lợn và gia cầm phù hợp với điều kiện từng xóm, từng hộ; đẩy mạnh sản xuất các loại cây trồng có lợi thế, phát triển các chuỗi giá trị nông sản như dong riềng, cây dược liệu, cây trúc sào và các loại cây ăn quả phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương.

Đồng thời, xã quan tâm hỗ trợ các hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã và các mô hình liên kết sản xuất, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và tăng khả năng tiêu thụ trên thị trường.

Một định hướng quan trọng nữa là từng bước áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, tận dụng phụ phẩm trồng trọt làm thức ăn chăn nuôi, sử dụng phân chuồng đã được xử lý để bón cho cây trồng, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh hỗ trợ cây, con giống và vật tư thiết yếu theo quy định, xã chú trọng tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn người dân cách tổ chức sản xuất, quản lý vốn, phòng chống dịch bệnh và kết nối đầu ra cho sản phẩm.

Chúng tôi xác định rằng, hỗ trợ sinh kế không chỉ dừng lại ở việc trao cây giống, con giống hay hỗ trợ kinh phí ban đầu, mà quan trọng hơn là giúp người dân biết cách làm ăn, có tư liệu và kỹ năng sản xuất, có đầu ra ổn định và từng bước chủ động vươn lên thoát nghèo.

Việc lựa chọn mô hình cụ thể sẽ căn cứ vào nhu cầu thực tế, điều kiện của từng hộ và hiệu quả kinh tế, bảo đảm đúng đối tượng, đúng quy định của Chương trình mục tiêu quốc gia và hướng tới giảm nghèo thực chất, bền vững.

Để các mô hình này thực sự phát huy hiệu quả và lâu dài, nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất và vốn tín dụng chính sách được giải ngân, giám sát như thế nào để tránh tình trạng sử dụng nguồn lực Nhà nước sai mục đích?

Ông Lương Quang Nam: Đối với xã Phan Thanh, chúng tôi xác định nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất và vốn tín dụng chính sách là những nguồn lực quan trọng giúp đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thoát nghèo bền vững. Vì vậy, việc quản lý, giải ngân và giám sát nguồn vốn phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng mục đích, đồng thời phát huy vai trò chủ động của người dân.

Về công tác phân bổ và giải ngân nguồn vốn, xã rà soát nhu cầu thực tế, điều kiện sản xuất và khả năng đối ứng của từng hộ; ưu tiên các hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và các hộ đồng bào dân tộc thiểu số thuộc đối tượng thụ hưởng theo quy định.

Ông Lương Quang Nam - Phó Chủ tịch xã Phan Thanh, tỉnh Cao Bằng. Ảnh: N.LY

Việc lựa chọn mô hình hỗ trợ phải phù hợp với điều kiện đất đai, lao động, kinh nghiệm sản xuất và nhu cầu thị trường, tránh hỗ trợ dàn trải, hình thức hoặc lựa chọn mô hình không có tính khả thi. Các khoản hỗ trợ được thực hiện theo đúng nội dung, định mức và trình tự, thủ tục quy định của từng chương trình, dự án.

Đối với nguồn vốn tín dụng chính sách, xã phối hợp với Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội phụ trách địa bàn, các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác và các tổ tiết kiệm và vay vốn để tuyên truyền, hướng dẫn người dân tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi. Đồng thời, hướng dẫn các hộ xây dựng phương án sử dụng vốn phù hợp, tính toán khả năng hoàn trả và sử dụng vốn đúng mục đích, hiệu quả.

Về công tác kiểm tra, giám sát, xã tăng cường phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan, trưởng xóm và các tổ chức đoàn thể để theo dõi quá trình các hộ sau khi được hỗ trợ hoặc vay vốn. Nội dung giám sát tập trung vào việc sử dụng vốn đúng phương án, tình hình phát triển sản xuất, hiệu quả kinh tế, khả năng tạo việc làm, tăng thu nhập và thực hiện nghĩa vụ trả nợ đối với các khoản vay tín dụng chính sách.

Qua kiểm tra, nếu phát hiện hộ sử dụng vốn không đúng mục đích hoặc mô hình sản xuất gặp khó khăn, xã kịp thời phối hợp hướng dẫn, tháo gỡ và xử lý theo quy định.

Thưa ông, một trong những vấn đề được nhấn mạnh khi nhắc đến giảm nghèo bền vững đó là không để xảy ra tình trạng tái nghèo và tránh tình trạng trông chờ, ỷ lại vào nguồn lực Nhà nước. Vậy, xã đã triển khai các giải pháp như thế nào để đồng bào dân tộc thực sự chủ động tham gia sản xuất, đảm bảo mục tiêu giảm nghèo bền vững?

Ông Lương Quang Nam: Để khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại, chúng tôi thực hiện phương châm hỗ trợ có điều kiện, gắn trách nhiệm của hộ gia đình với kết quả thực hiện mô hình sinh kế. Người dân phải chủ động tham gia lao động sản xuất, học hỏi kỹ thuật, quản lý nguồn vốn và từng bước nâng cao năng lực tự chủ về kinh tế. Bên cạnh hỗ trợ ban đầu, xã chú trọng tập huấn kỹ thuật, tư vấn sản xuất, kết nối tiêu thụ sản phẩm và nhân rộng những mô hình có hiệu quả; khuyến khích các hộ liên kết với tổ hợp tác, hợp tác xã để tăng khả năng cạnh tranh và hạn chế rủi ro thị trường.

Cán bộ xã đến thăm khu trồng cây trúc sào - mô hình sinh kế trồng trọt hiệu quả - của hộ gia đình anh Hoàng Văn Lự - thôn Khuổi Hẩu, xã Phan Thanh. Ảnh: N.LY

Đối với các hộ mới thoát nghèo, trong thời gian tới, xã đặc biệt quan tâm công tác theo dõi, hỗ trợ phòng ngừa tái nghèo. Chúng tôi chú trọng rà soát những hộ có nguy cơ tái nghèo do thiếu việc làm, thiếu vốn sản xuất, dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi, thiên tai hoặc có biến cố trong gia đình để kịp thời có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, tạo điều kiện để các hộ tiếp cận các chính sách tín dụng, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và hỗ trợ phát triển sản xuất nếu đáp ứng điều kiện thụ hưởng theo quy định hiện hành.

Quan điểm của xã là không chỉ quan tâm đến việc giúp hộ thoát nghèo tại thời điểm rà soát, mà phải chú trọng củng cố sinh kế, nâng cao khả năng chống chịu trước rủi ro và tạo nguồn thu nhập ổn định. Qua đó, từng bước hình thành ý thức tự lực, tự cường trong nhân dân, bảo đảm người dân thực sự là chủ thể của quá trình giảm nghèo và hạn chế tối đa nguy cơ tái nghèo, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Phan Thanh.

Bên cạnh đó, xã tiếp tục tạo điều kiện cho người dân tiếp cận tín dụng chính sách theo đúng đối tượng, nghiên cứu các chính sách hỗ trợ phù hợp về máy móc, thiết bị sơ chế, bảo quản, ứng dụng khoa học kỹ thuật và phòng chống dịch bệnh, thiên tai. Tăng cường rà soát lợi thế của từng vùng, từng xóm; lựa chọn sản phẩm có tiềm năng; tổ chức tập huấn theo nhu cầu thực tế; hỗ trợ kết nối các hộ sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị thu mua. 

Trong giai đoạn 2026-2030, chính sách giảm nghèo cần chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ riêng lẻ sang hỗ trợ phát triển sinh kế gắn với thị trường, lấy người dân làm chủ thể, hợp tác xã và doanh nghiệp làm đầu mối liên kết, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và hỗ trợ. Khi giải quyết được đầu ra cho nông sản, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo được nguồn thu nhập ổn định, đồng bào dân tộc mới có điều kiện vươn lên thoát nghèo thực chất, hạn chế tái nghèo và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của xã Phan Thanh.