Phát triển trái phiếu địa phương cần cung ổn định và cầu dài hạn

PV: Thưa ông, hiện nay nhu cầu vốn cho hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn. Ông đánh giá thế nào về vai trò của trái phiếu chính quyền địa phương trong đa dạng hóa nguồn lực và huy động vốn trung, dài hạn cho các công trình trọng điểm?

Ông Đỗ Lê Thành Đạt

Ông Đỗ Lê Thành Đạt: Trái phiếu chính quyền địa phương có thể bổ sung nguồn vốn trung, dài hạn cho đầu tư hạ tầng, bên cạnh ngân sách và tín dụng ngân hàng. Đây không phải công cụ thay thế các nguồn vốn hiện có, mà là một kênh huy động nợ được thị trường định giá theo chất lượng tín dụng của từng địa phương.

Theo Bộ Tài chính, lũy kế đến hết ngày 31/10/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt 708.567,4 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; trong đó, vốn ngân sách địa phương đạt 526.520,2 tỷ đồng, bằng 81% kế hoạch. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu về quy mô giải ngân, lần lượt ước đạt 125,4 nghìn tỷ đồng và 111 nghìn tỷ đồng.

Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, nhu cầu đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 ước khoảng 3,1 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách dự kiến đáp ứng khoảng 31%, theo UBND Thành phố. Khoảng thiếu hụt còn lại đặt ra yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn. Trong bối cảnh đó, trái phiếu chính quyền địa phương có thể giúp địa phương chủ động hơn về quy mô và thời điểm huy động vốn trung, dài hạn.

Đây không phải công cụ mới. TP. Hồ Chí Minh trước sáp nhập từng phát hành 30.112 tỷ đồng trái phiếu chính quyền địa phương trong giai đoạn 2003 - 2020. Khuôn khổ pháp lý mới, trong đó có nghị quyết ngày 30/10/2026 của HĐND TP. Hồ Chí Minh về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình và trái phiếu xanh gắn với danh mục đầu tư công trung hạn, đồng thời kết nối với Trung tâm Tài chính quốc tế, tạo cơ sở để địa phương xây dựng kế hoạch huy động vốn có lộ trình. Để nhà đầu tư đánh giá chất lượng tín dụng, địa phương cần công khai thông tin tài khóa. Việc này cũng tạo thêm căn cứ tham chiếu cho quản trị tài chính công.

Lộ trình phát hành trái phiếu giúp địa phương chủ động vốn hạ tầng. Ảnh: Đức Thanh

PV: Khuôn khổ pháp lý về phát hành trái phiếu chính quyền địa phương đang được hoàn thiện theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền. Theo ông, việc hoàn thiện cơ chế này cần gắn với những yêu cầu nào để địa phương chủ động huy động vốn cho hạ tầng, đồng thời bảo đảm khả năng trả nợ, kỷ luật tài chính và sử dụng vốn đúng mục đích?

Ông Đỗ Lê Thành Đạt: Định hướng phân cấp, phân quyền nhằm tăng tính chủ động cho địa phương. Để cơ chế này phát huy hiệu quả, kế hoạch huy động vốn cần gắn với khả năng trả nợ, tiến độ sử dụng vốn và việc công khai thông tin. Đây cũng là những yếu tố giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro và chi phí vay.

Luật Quản lý nợ công và Nghị định 93/2018/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 84/2026/NĐ-CP, quy định giới hạn bội chi, dư nợ và kế hoạch vay, trả nợ. Các nghị quyết của HĐND Hà Nội (Nghị quyết 42/2026/NQ-HĐND) và HĐND TP. Hồ Chí Minh ngày 30/10/2026 cụ thể hóa quy trình phê duyệt đề án, công bố thông tin, báo cáo định kỳ và gắn việc sử dụng vốn với kế hoạch đầu tư công trung hạn. Đây là cơ sở để địa phương quản lý việc vay, sử dụng vốn và để nhà đầu tư xem xét rủi ro.

Từ góc độ tín dụng, có bốn yếu tố cần được bảo đảm.

Thứ nhất là khả năng trả nợ trong toàn bộ kỳ hạn vay, kể cả trong các kịch bản thận trọng khi nguồn thu có tính chu kỳ (như thu từ đất đai) biến động.

Thứ hai là lịch phát hành cần phù hợp với tiến độ giải ngân. Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 31/10/2026, vốn tạm ứng chưa thu hồi khoảng 240 nghìn tỷ đồng, bằng 34% tổng vốn đã giải ngân của kế hoạch năm. Các dự án giao thông trọng điểm, chiếm 19% tổng kế hoạch vốn Thủ tướng giao, đã giải ngân 66,8% kế hoạch vốn được phân bổ. Nếu vốn trái phiếu đã huy động nhưng chưa được giải ngân kịp, địa phương vẫn phải trả lãi, làm tăng chi phí vốn. Vì vậy, chia các đợt phát hành theo tiến độ giải ngân sẽ góp phần tối ưu chi phí vốn.

Thứ ba là công bố đầy đủ nghĩa vụ nợ, gồm cả nghĩa vụ dự phòng liên quan đến doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp trực thuộc địa phương. Thông tin này giúp nhà đầu tư có cơ sở xem xét tổng thể nghĩa vụ tài chính của địa phương.

Thứ tư là đánh giá tín dụng độc lập. Xếp hạng tín nhiệm hiện chưa bắt buộc, nhưng có thể giúp phân hóa rủi ro giữa các địa phương và giữa trái phiếu chính quyền địa phương với trái phiếu doanh nghiệp dự án PPP. Qua đó, nhà đầu tư có thêm căn cứ đánh giá và rủi ro được phản ánh rõ hơn vào lãi suất huy động.

PV: Về dài hạn, theo ông, thị trường trái phiếu chính quyền địa phương cần hội đủ những điều kiện nào để mở rộng phát hành, cải thiện thanh khoản trên thị trường thứ cấp và thu hút nhà đầu tư tổ chức, qua đó trở thành kênh vốn quan trọng cho hạ tầng?

Ông Đỗ Lê Thành Đạt: Để đạt các mục tiêu này, thị trường cần ba điều kiện: nguồn cung đều đặn, đủ quy mô; thanh khoản trên thị trường thứ cấp; và lực cầu dài hạn từ nhà đầu tư tổ chức.

Đến cuối tháng 10/2026, quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam đạt khoảng 4,47 triệu tỷ đồng, tương đương 34,8% GDP năm 2025. Theo HNX, trái phiếu chính quyền địa phương đang niêm yết đạt 9.650 tỷ đồng với 9 mã, chiếm khoảng 0,34% giá trị niêm yết trái phiếu khu vực công. VBMA thống kê giai đoạn 2019 - 2025 chỉ có khoảng 2.969 tỷ đồng trái phiếu chính quyền địa phương phát hành mới. Những số liệu này cho thấy, quy mô phát hành còn nhỏ so với toàn thị trường và dư địa phát triển vẫn còn.

Theo đó, về nguồn cung, địa phương cần xây dựng chương trình phát hành trung hạn với lịch trình và quy mô định hướng rõ ràng để nhà đầu tư chủ động phân bổ vốn. TP. Hồ Chí Minh dự kiến vay tối đa 49.291 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030, trong đó khoảng 31.732 tỷ đồng huy động trong nước, chủ yếu qua trái phiếu chính quyền địa phương. Tuy nhiên, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thủ tục đầu tư vẫn ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân, như Báo cáo số 908/BC-BTC của Bộ Tài chính về tình hình giải ngân vốn đầu tư công 10 tháng năm 2026 nêu. Đây cũng là những yếu tố nhà đầu tư theo dõi để đánh giá khả năng hấp thụ vốn của địa phương.

Đồng thời, thanh khoản thị trường thứ cấp có thể được hỗ trợ khi quy mô từng mã trái phiếu đủ lớn thông qua phát hành bổ sung (re-opening), cùng sự tham gia của nhà tạo lập thị trường. Dữ liệu tài khóa chuẩn hóa và xếp hạng tín nhiệm độc lập cũng giúp nhà đầu tư có thêm căn cứ định giá.

Bên cạnh đó, để thu hút nhà đầu tư tổ chức, cần tạo điều kiện để dòng vốn dài hạn tham gia thị trường. Nguồn vốn này có thể đến từ Quỹ Bảo hiểm xã hội, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ và quỹ hưu trí. Một dữ liệu từ VIS Rating theo dõi, Quỹ Bảo hiểm xã hội đang quản lý khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Nguồn vốn này phù hợp với tài sản kỳ hạn 15 - 20 năm nếu thông tin minh bạch và rủi ro được đánh giá rõ ràng.

PV: Xin cảm ơn ông!