Phát triển tư duy quản trị dự báo, chủ động nhận diện thay đổi để chuẩn bị từ sớm, từ xa

Sáng 5/10, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức thực hiện Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026, với chủ đề "Quản trị bao trùm trong kỷ nguyên phát triển mới: Chuyển đổi hệ thống, đổi mới sáng tạo và Chính phủ sẵn sàng trước tương lai".

 Chủ động kiến tạo những khả năng phát triển mới

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, diễn đàn diễn ra khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới sau 40 năm tiến hành công cuộc Đổi mới toàn diện.

Với khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam càng nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của quản trị quốc gia. Bởi, khát vọng lớn phải được bảo đảm bằng năng lực quản trị tương xứng để tầm nhìn được chuyển hóa thành chính sách khả thi, hành động nhất quán và kết quả trong cuộc sống hàng ngày mà người dân có thể cảm nhận được.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương (Ảnh: Nguyễn Điệp).

Chủ đề diễn đàn gợi mở một cách tiếp cận logic, thống nhất giữa 3 yếu tố: chuyển đổi hệ thống để tạo lập nền tảng mới; đổi mới sáng tạo để mang lại đột phá phát triển; xây dựng năng lực chủ động, thích ứng và tự đổi mới của chính phủ để sẵn sàng trước tương lai - đây là những bước đi quan trọng để hướng tới quản trị bao trùm, vì con người và cùng với người dân.

Theo PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, Việt Nam đang tiến hành cải cách tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số.

"Đây không chỉ là những thay đổi về tổ chức, mà là quá trình chuyển đổi mang tính hệ thống, đòi hỏi đổi mới đồng bộ từ cách nhận diện vấn đề, thiết kế chính sách đến phối hợp hành động và tổ chức thực thi. Đồng thời, phát huy sự gắn kết giữa Nhà nước, thị trường và xã hội, chia sẻ trách nhiệm và cùng hướng tới những mục tiêu phát triển của đất nước", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng cho biết.

Theo ông, những chuyển đổi ấy đặt nền móng cho một hệ sinh thái quản trị vừa đáp ứng yêu cầu hiện tại, vừa chủ động thích ứng với tương lai. Năng lực của một Chính phủ không chỉ thể hiện ở việc giải quyết tốt những vấn đề hôm nay, mà còn ở khả năng nhận diện sớm những thay đổi, chuẩn bị cho những thách thức và đón bắt những cơ hội của ngày mai.

Chính phủ sẵn sàng trước tương lai không phải là chính phủ biết trước mọi điều, mà là Chính phủ có tầm nhìn xa, chuẩn bị sớm, thích ứng nhanh và không ngừng tự đổi mới. Đó cũng là Chính phủ không chỉ ứng phó với những gì sẽ đến, mà còn chủ động kiến tạo những khả năng phát triển mới, cùng người dân định hình một tương lai tốt đẹp hơn.

"Muốn vậy, cần phát triển tư duy quản trị dự báo, chủ động nhận diện những thay đổi để chuẩn bị từ sớm, từ xa. Phải biết lắng nghe những "tín hiệu yếu" - những dấu hiệu còn mờ nhạt nhưng có thể báo trước các chuyển biến lớn; thường xuyên xem xét lại những giả định quen thuộc; xây dựng nhiều kịch bản và kiểm nghiệm sức chống chịu của chính sách trong những tình huống khác nhau", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nêu rõ.

Theo ông, cần kiên định với mục tiêu dài hạn, nhưng phải linh hoạt trong phương án hành động, không đặt tương lai đất nước vào một kịch bản duy nhất, dù kịch bản ấy có vẻ hợp lý đến đâu.

Tinh thần chủ động ấy còn thể hiện ở sự chuẩn bị trước những "thiên nga đen" - những biến cố vượt ngoài dự liệu thông thường nhưng có tác động rất lớn.

Không thể lường trước mọi biến cố, nhưng có thể giảm thiểu mức độ dễ tổn thương, dự phòng nguồn lực và duy trì thông suốt các dịch vụ thiết yếu khi biến động xảy ra. Không thể để một thay đổi đã được dự báo trở thành điều "bất ngờ" chỉ vì chúng ta chậm chuẩn bị và chậm hành động.

"Điều quan trọng là phải chuyển năng lực dự báo thành năng lực hành động. Mỗi kịch bản cần gắn với phương án ứng phó cụ thể, xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền, nguồn lực và những dấu hiệu cho biết khi nào cần điều chỉnh chính sách", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nêu rõ.

Ông cho rằng, muốn làm được điều đó, cần kết nối năng lực phân tích của cơ quan công quyền với tri thức, kinh nghiệm của giới khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng; đồng thời định kỳ diễn tập các kịch bản, đánh giá mức độ sẵn sàng và cập nhật chính sách.

Ông cũng nhấn mạnh, dự báo phải trở thành một bộ phận thiết yếu của quá trình ra quyết định và điều hành, không chỉ dừng lại ở những bản báo cáo.

Càng đổi mới, càng phải giữ vững mục tiêu bao trùm

Trong bài phát biểu, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng cũng nhắc đến đổi mới sáng tạo mở ra những công cụ mới cho những thay đổi mang tính hệ thống. AI có thể hỗ trợ phát hiện rủi ro, phân tích kịch bản và cung cấp dịch vụ phù hợp từng người dân. Nhưng công nghệ không tự động tạo ra quản trị tốt.

Song ông lưu ý, ứng dụng AI phải đi cùng bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, kiểm soát thiên lệch và trách nhiệm giải trình. Công nghệ hỗ trợ quyết định, không thay thế trách nhiệm của người quyết định.

"Càng đổi mới, càng phải giữ vững mục tiêu bao trùm. Người dân không chỉ là người sử dụng dịch vụ, mà phải được tham gia xây dựng, thực thi và giám sát chính sách. Một Chính phủ sẵn sàng trước tương lai phải giúp người dân cũng sẵn sàng trước tương lai, thông qua giáo dục, đào tạo lại và an sinh thích ứng", ông nói.

Quang cảnh Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026 (Ảnh: Hoàng Bích).

Trách nhiệm xây dựng một nền quản trị bao trùm không dừng lại ở biên giới quốc gia mà còn thể hiện ở việc tham gia giải quyết những vấn đề liên quan đến sự sinh tồn và tương lai nhân loại.

Biến đổi khí hậu đòi hỏi phối hợp giảm phát thải, thích ứng và bảo vệ sinh kế. AI đòi hỏi hợp tác về an toàn, đạo đức và chia sẻ lợi ích. Già hóa dân số đặt ra yêu cầu chuẩn bị dài hạn về y tế, an sinh, lao động và học tập suốt đời. "Những thách thức ấy cần năng lực hành động chung của các Chính phủ", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nêu rõ. 

Theo PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, trong cơ chế quản trị toàn cầu, các nước phát triển cần phát huy vai trò tiên phong trong hỗ trợ tài chính khí hậu, chia sẻ công nghệ và nâng cao năng lực quản trị, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển. 

Các nước đang phát triển cần chủ động đổi mới thể chế, phát huy nội lực, không chỉ tiếp nhận giải pháp mà còn tham gia xây dựng các nguyên tắc và sáng kiến chung.

Tại châu Á – Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, nơi có cả những nước phát triển và đang phát triển, các nền kinh tế cần chia sẻ kinh nghiệm kiến tạo phát triển, chuyển đổi số, thích ứng với già hóa; tăng cường hợp tác công nghệ và phối hợp ứng phó rủi ro. Khác nhau về trình độ phát triển không làm mất đi trách nhiệm chung: bảo vệ con người, duy trì đối thoại và cùng kiến tạo tương lai an toàn, bền vững.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng mong diễn đàn tập trung làm rõ: Làm thế nào đưa dự báo và kịch bản vào hoạt động thường xuyên của Chính phủ? Cơ chế nào giúp toàn hệ thống học hỏi, đổi mới mà vẫn bảo đảm kỷ cương và trách nhiệm? Làm thế nào để năng lực thích ứng của mỗi quốc gia góp phần tăng cường khả năng ứng phó chung của thế giới?

Việt Nam mong muốn học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm và cùng các đối tác xây dựng mạng lưới hợp tác về dự báo chiến lược, đổi mới quản trị và phát triển bao trùm.

"Chúng ta không thể lựa chọn mọi biến động sẽ đến, nhưng có thể lựa chọn cách chuẩn bị và cùng nhau hành động", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.