Phép thử cho 'chủ nghĩa giao dịch'

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Đây được xem là cuộc gặp có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với quan hệ Mỹ - Trung mà còn tác động tới kinh tế, thương mại và an ninh toàn cầu, nhất là khi thế giới đang đối mặt đồng thời nhiều bất ổn từ xung đột Iran, cạnh tranh công nghệ, căng thẳng tại eo biển Đài Loan và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng chiến lược.

Cuộc gặp diễn ra sau nhiều tháng hai bên duy trì trạng thái “đình chiến tạm thời” kể từ hội nghị thượng đỉnh tại Busan (Hàn Quốc) tháng 10/2025, nơi Washington và Bắc Kinh đồng ý hạ nhiệt cuộc chiến thuế quan từng đẩy mức áp thuế lên hơn 100% và làm rung chuyển thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng sự hòa dịu hiện nay chủ yếu mang tính chiến thuật, trong khi cạnh tranh chiến lược giữa hai nước vẫn tiếp tục gia tăng trên nhiều lĩnh vực từ kinh tế, công nghệ, quân sự tới địa chính trị.

Chuyến thăm của Tổng thống Trump tới Trung Quốc ban đầu được lên kế hoạch vào đầu tháng 4 nhưng phải hoãn do cuộc chiến với Iran. Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 11/5, ông Trump cho biết kỳ vọng đạt được “rất nhiều” từ cuộc gặp, đồng thời nhấn mạnh ông có “mối quan hệ rất tuyệt vời” với nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Theo giới quan sát tại Mỹ, Tổng thống Trump muốn chứng minh cách tiếp cận mang tính giao dịch của mình có thể đem lại lợi ích cụ thể cho nền kinh tế Mỹ trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ cuối năm nay. Trong chương trình nghị sự, ông dự kiến đề cập tới hàng loạt vấn đề như trí tuệ nhân tạo (AI), thương mại, kinh tế toàn cầu và an ninh hạt nhân. Trong khi đó, Bắc Kinh muốn Washington giảm mức độ ủng hộ đối với Đài Loan và tránh áp thêm các gói thuế quan mới.

Dù bất ổn địa chính trị đang thu hút nhiều sự chú ý, kinh tế và thương mại được dự báo vẫn là trọng tâm chính của cuộc gặp. Nhà Trắng đang định hình cuộc gặp xoay quanh việc “tái cân bằng” quan hệ kinh tế với Trung Quốc theo hướng “có đi có lại và công bằng hơn”. Phái đoàn nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lớn của Mỹ tháp tùng Tổng thống Trump được cho là nhằm thúc đẩy đầu tư và các thỏa thuận thương mại mới.

Các nội dung đáng chú ý gồm khả năng thành lập hội đồng song phương phụ trách quản lý thương mại Mỹ - Trung và một cơ chế đối thoại riêng về đầu tư. Washington cũng được cho là muốn thúc đẩy Trung Quốc tăng mua máy bay Boeing, nông sản, thịt bò và đậu tương của Mỹ.

Bên cạnh thương mại, AI, kiểm soát xuất khẩu công nghệ, an ninh mạng và khoáng sản chiến lược cũng sẽ là những chủ đề nổi bật. Cả Mỹ và Trung Quốc đều nhận thức rõ cạnh tranh công nghệ đang trở thành mặt trận quyết định tương quan sức mạnh toàn cầu trong tương lai. Hội nghị lần này cũng đánh dấu lần đầu tiên hai nhà lãnh đạo trực tiếp thảo luận sâu về AI trong bối cảnh “cuộc đua công nghệ” giữa Washington và Bắc Kinh ngày càng quyết liệt.

Một nội dung khác được Mỹ đặc biệt quan tâm là vấn đề đất hiếm và khoáng sản chiến lược phục vụ ngành bán dẫn. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với những vật liệu này thời gian qua đã làm gia tăng căng thẳng với Washington.

Trong khi đó, ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh là duy trì tính ổn định và khả năng dự đoán trong quan hệ với Mỹ, đặc biệt liên quan thuế quan và công nghệ. Trung Quốc muốn kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại, đồng thời tìm cách nới lỏng các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip bán dẫn và công nghệ cao mà Mỹ áp đặt trong nhiều năm qua.

Ngoài kinh tế và công nghệ, cuộc chiến với Iran cùng vấn đề Đài Loan được cho là sẽ phủ bóng lớn lên hội nghị. Chính quyền Trump muốn Bắc Kinh gây sức ép để Iran mở lại Eo biển Hormuz nhằm hạ nhiệt cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Giá dầu và nhiên liệu tăng mạnh thời gian qua đang gây áp lực lớn cho kinh tế Mỹ cũng như tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump.

Trong khi đó, Đài Loan tiếp tục là “lằn ranh đỏ” lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Trung. Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ thúc ép Washington giảm bán vũ khí cho Đài Loan cũng như hạn chế các động thái ủng hộ hòn đảo này. Chính Tổng thống Trump cũng xác nhận sẽ thảo luận các vấn đề liên quan Đài Loan với Chủ tịch Tập Cận Bình.

Bà Patricia Kim, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Brookings, nhận định Bắc Kinh đã nói rất rõ rằng Đài Loan phải là một phần trong đối thoại song phương và nhiều khả năng nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ tận dụng cuộc gặp để gây sức ép với ông chủ Nhà Trắng về vấn đề này.

Giới phân tích cho rằng khả năng đạt được “đột phá lớn” tại hội nghị không cao. Thay vào đó, kết quả thực tế hơn có thể là các thỏa thuận mang tính hạn chế nhằm duy trì ổn định, kéo dài đình chiến thương mại và thiết lập thêm cơ chế đối thoại mới.

Ông Kyle Chan, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Trung tại Viện Brookings, nhận định cả hai nhà lãnh đạo đều muốn tái khẳng định quan hệ cá nhân và duy trì mức độ ổn định nhất định trong quan hệ song phương, còn những kết quả khác chỉ mang tính bổ sung. Ý nghĩa lớn nhất của cuộc gặp có lẽ nằm ở thông điệp rằng cả Washington và Bắc Kinh đều chưa muốn để cạnh tranh chiến lược vượt khỏi tầm kiểm soát. Trong bối cảnh xung đột Iran khiến Mỹ phải phân tán nguồn lực quân sự khỏi khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, còn kinh tế Trung Quốc chịu áp lực tăng trưởng chậm lại và nhu cầu toàn cầu suy yếu, cả hai bên đều cần thêm thời gian để củng cố vị thế của mình.

Nhiều chuyên gia cho rằng cuộc gặp lần này khó có thể đảo ngược xu hướng cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Những bất đồng cốt lõi liên quan công nghệ, chuỗi cung ứng, ảnh hưởng địa chính trị và đặc biệt là vấn đề Đài Loan vẫn sẽ tiếp tục là các điểm nóng tiềm ẩn trong quan hệ Mỹ - Trung trong nhiều năm tới.