Phía sau cái chết của các 'thánh ăn' triệu view

Yingying từng thu hút sự chú ý với những màn ăn uống số lượng lớn trên livestream. Ảnh: Yes娛樂/YouTube.

Ngày 4/9, gia đình nữ streamer Trung Quốc Chen Ziyi (tên khác: Ganfan Yingying) thông báo cô đã qua đời ngày 17/8, khi mới 24 tuổi. Yingying từng có hơn 1 triệu người theo dõi với các video và livestream ăn uống.

Cô được nhiều người biết đến qua những màn ăn với số lượng lớn, trong đó có lần ăn khoảng 60-70 quả trứng bách thảo trong một buổi livestream. Cô cũng đề cập đến việc thường xuyên nôn sau khi ăn.

Ba ngày trước khi qua đời, Yingying vẫn đăng video kể về những lần nhập viện vì hạ kali máu. Cô từng có thời điểm chỉ còn 2,3 mmol/L kali trong máu và thừa nhận việc liên tục ăn rồi nôn khiến cơ thể mất kali, China Newsweek đưa tin.

Trong video cuối cùng, Yingying nói: "Kiếm tiền quan trọng, nhưng sức khỏe luôn là điều đầu tiên".

Bữa ăn trở thành màn trình diễn kiếm tiền

Mukbang vốn được biết đến như hình thức phát sóng trực tuyến trong khi ăn. Những video đầu tiên chủ yếu xoay quanh việc dùng bữa, trò chuyện và tạo cảm giác kết nối với người xem.

Khi hình thức này phát triển trên các nền tảng mạng xã hội, yếu tố "ăn cùng nhau" dần được kết hợp với giải trí. Người làm nội dung không chỉ quay một bữa ăn mà còn phải tìm cách khiến bữa ăn đó khác biệt.

Một người ăn vài món trong bữa tối có thể không tạo ra nhiều sự chú ý. Nhưng một người ăn vài kg thực phẩm, hàng chục quả trứng hoặc một lượng lớn đồ ăn cay lại dễ khiến người xem tò mò hơn. Từ đây, lượng thức ăn có thể trở thành một phần của "kịch bản", theo Sixth Tone.

Người xem muốn biết hôm nay streamer sẽ ăn bao nhiêu. Người làm nội dung lại phải tìm cách tạo ra một con số mới đủ lớn để giữ sự chú ý. Khi những màn ăn uống trước đó đã trở nên quen thuộc, thử thách tiếp theo có thể phải nhanh hơn, nhiều hơn hoặc khác thường hơn.

Một số nội dung vì thế chuyển từ việc giới thiệu món ăn sang trình diễn khả năng chịu đựng của cơ thể.

Trong một số trường hợp, để tiếp tục thực hiện những màn ăn uống số lượng lớn mà không tăng cân quá nhanh, người làm nội dung có thể tìm đến những hành vi bù trừ như tự gây nôn hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng.

Vài năm gần đây, đã có những trường hợp tử vong liên quan đến các thử thách ăn uống cực đoan trên mạng. Tháng 2/2023, một phụ nữ 38 tuổi tử vong sau khi bị nghẹn trong cuộc thi ăn bánh pancake ở Nga; tháng 10 cùng năm, Natalie Buss, 37 tuổi, ở Wales, cũng tử vong vì nghẹn khi tham gia thử thách nhét càng nhiều kẹo marshmallow vào miệng càng tốt.

Năm 2024, cái chết của Harris Wolobah, 14 tuổi, sau khi tham gia thử thách ăn khoai tây chiên siêu cay One Chip Challenge tiếp tục cho thấy rủi ro của các thử thách ăn uống trên mạng; khám nghiệm xác định cậu tử vong do ngừng tim trong bối cảnh vừa ăn thực phẩm chứa hàm lượng capsaicin cao, đồng thời có bệnh tim bẩm sinh.

Cũng trong năm 2024, streamer Trung Quốc Pan Xiaoting, 24 tuổi, qua đời sau những màn livestream ăn lượng thức ăn rất lớn, trong đó có những buổi kéo dài hàng giờ; trường hợp này được truyền thông quốc tế liên hệ với việc ăn uống quá mức. Sang năm 2025, KOL mukbang Thổ Nhĩ Kỳ Efecan Kültür, 24 tuổi, qua đời sau thời gian nhập viện vì các vấn đề sức khỏe liên quan đến cân nặng.

Những màn ăn uống gây sốc có thể giúp thu hút lượt xem nhưng cũng đặt ra vấn đề về sức khỏe. Ảnh: Weibo.

Một nghiên cứu năm 2023 của Tayla von Ash và các cộng sự tại Đại học Brown (Mỹ) đăng trên Pubmed xem xét mối liên hệ giữa việc xem mukbang và một số hành vi ăn uống rối loạn. Kết quả cho thấy việc xem mukbang với cường độ cao có liên quan đến một số biểu hiện ăn uống bất thường. Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh đây là mối liên hệ, chưa đủ để kết luận mukbang trực tiếp gây ra những hành vi đó.

Mukbang không phải lúc nào cũng tiêu cực. Với một số người sống một mình, việc xem người khác ăn và trò chuyện có thể tạo cảm giác đang dùng bữa cùng ai đó. Một số nội dung còn được sử dụng để giới thiệu món ăn, văn hóa ẩm thực hoặc tạo không gian thư giãn.

Nếu một người bình thường ăn một bữa ăn, người xem quan tâm đến món ăn và câu chuyện. Nếu một người ăn một lượng thức ăn bất thường để thu hút lượt xem, chính lượng thức ăn trở thành sản phẩm được bán cho khán giả.

Khi đó, sức khỏe của người làm nội dung có nguy cơ trở thành một phần của cuộc cạnh tranh về lượt xem.

Từ YouTube, TikTok đến các nền tảng livestream khác, những nội dung càng dễ gây ngạc nhiên thường có nhiều khả năng khiến người dùng dừng lại, bình luận và chia sẻ. Với mukbang, "nhiều hơn" là một trong những cách đơn giản nhất để tạo ra sự khác biệt.

Nhưng cơ thể con người có giới hạn. Một video có thể dài vài chục phút, trong khi hậu quả của hành vi ăn uống quá mức có thể kéo dài nhiều giờ, nhiều ngày hoặc lâu hơn. Những gì khán giả nhìn thấy vì thế không phản ánh đầy đủ cái giá mà người thực hiện phải trả.

Bài toán kiểm soát vẫn còn bỏ ngỏ

Trung Quốc đã sớm đưa vấn đề này vào diện quản lý. Năm 2020, trong chiến dịch chống lãng phí thực phẩm, cơ quan chức năng Trung Quốc yêu cầu các nền tảng xử lý những nội dung cổ súy ăn uống quá mức.

Tháng 9 cùng năm, Cơ quan Quản lý Không gian mạng Trung Quốc cho biết đã xử lý 13.600 tài khoản video ngắn và livestream vi phạm chính sách liên quan đến chống lãng phí thực phẩm, theo SCMP.

Năm 2021, Luật Chống lãng phí thực phẩm của Trung Quốc tiếp tục quy định việc cấm sản xuất, phát hành và truyền bá các chương trình hoặc nội dung cổ súy ăn uống quá mức và lãng phí thực phẩm.

Tuy nhiên, việc có quy định không đồng nghĩa nội dung sẽ biến mất.

Nội dung mukbang cực đoan vẫn tìm cách xuất hiện dù đã bị siết quản lý. Ảnh: The Star.

Khó khăn nằm ở cách những nội dung này được thực hiện. Một streamer có thể không trực tiếp nói rằng mình đang cổ súy ăn uống quá mức. Họ chỉ đơn giản ngồi trước máy quay và ăn. Những hành vi quan trọng hơn như nôn sau khi ăn hoặc sử dụng thuốc để bù trừ lại diễn ra ngoài khung hình.

Nội dung cũng có thể nhanh chóng được xóa, đăng lại hoặc chuyển sang tài khoản khác.

Khi các nền tảng tăng cường kiểm duyệt, một số người sáng tạo nội dung tìm cách thay đổi hình thức thể hiện để tránh bị nhận diện. Điều này tạo ra một vòng lặp: nội dung bị hạn chế, người sáng tạo thay đổi cách làm, nền tảng tiếp tục điều chỉnh cơ chế kiểm soát, theo bjwmb.

Bài toán càng phức tạp khi livestream ăn uống được kết hợp với hoạt động bán hàng. Một video vừa có yếu tố ẩm thực, vừa có yếu tố thương mại có thể khó được phân loại chỉ bằng một tiêu chí.

Các nền tảng quốc tế cũng gặp vấn đề tương tự. TikTok hiện cấm nội dung cổ súy hoặc hướng dẫn những hành vi liên quan đến rối loạn ăn uống, đồng thời hạn chế các thử thách có nguy cơ gây tổn hại thể chất.

Nhưng hệ thống kiểm duyệt vẫn phải phân biệt giữa một video ẩm thực thông thường, nội dung giáo dục về sức khỏe và một màn thử thách có nguy cơ gây hại.

Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào lượng thức ăn để xác định một nội dung có nguy hiểm hay không. Có người ăn nhiều nhưng không gặp vấn đề bất thường, trong khi một video trông khá bình thường vẫn có thể che giấu những hành vi gây hại cho sức khỏe.

Đây cũng là giới hạn mà người xem, người sáng tạo và nền tảng đều phải nhìn thấy. Một bữa ăn trên màn hình chỉ kéo dài vài phút, nhưng cơ thể của người thực hiện phải chịu toàn bộ tác động của nó.