Phía sau hiện tượng 'Chinamaxxing' ở Mỹ

Du khách phương Tây mặc trang phục cổ Trung Quốc khi tham quan ở Bắc Kinh. (Ảnh: Getty)

Những người sáng tạo nội dung đùa rằng điều này sẽ giúp bạn “trở thành người Trung Quốc” - cho thấy ngày càng nhiều người phương Tây quan tâm đến văn hóa và thẩm mỹ Trung Quốc.

“Thói quen buổi sáng của một cô nàng Trung Quốc chính hiệu”, một người sáng tạo nội dung trên TikTok chú thích như vậy cho video mà trong đó anh thực hiện các bài tập truyền thống Trung Hoa. Trong video thu hút 2,4 triệu lượt xem tính đến cuối tháng 2, nhân vật sáng tạo nội dung đang đun táo làm trà trái cây, theo bài thuốc cổ truyền Trung Quốc được tin là có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa.

Nhiều nét văn hóa châu Á trở nên phổ biến trên toàn thế giới trong những năm qua, nổi bật là K-drama, K-pop và K-beauty. Nhiều khách du lịch đổ về Nhật Bản và trầm trồ trước những con phố sạch sẽ và hệ thống tàu cao tốc của nước này. Giờ đây, dường như đến lượt Trung Quốc.

“Trong một thời gian dài, đã có nhiều ý kiến cho rằng Trung Quốc không thực sự có nhiều quyền lực mềm so với Hàn Quốc hay Nhật Bản. Điều đó thay đổi khá nhiều trong vài tháng gần đây, khi trò chơi điện tử Trung Quốc, phim Trung Quốc, và thậm chí cả những thứ nhỏ như Labubu đang thực sự định hình lại trí tưởng tượng của người phương Tây về văn hóa Trung Quốc”, Tianyu Fang, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Khoa Lịch sử thuộc Đại học Harvard, cho biết.

Xu hướng này cũng cho thấy sự thay đổi tâm lý trong công chúng Mỹ.

Chỉ vài năm trước, đại dịch COVID-19 dẫn đến nhiều vụ tấn công thù ghét nhằm vào người gốc Á. Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần sử dụng ngôn ngữ mang tính phân biệt chủng tộc, gọi COVID là “kung flu” (ghép từ kungfu / võ thuật Trung Hoa, với flu - bệnh cúm). Chiến tranh thương mại và những vấn đề căng thẳng khác khiến làn sóng bài Hoa lan rộng.

Trong bối cảnh đó, việc nhiều người Mỹ thuộc thế hệ Z đang đón nhận ý tưởng “trở thành người Trung Quốc”, tạo nên sự đảo chiều hoàn toàn.

Các chuyên gia cho rằng xu hướng này phản ánh câu chuyện sâu xa hơn, thể hiện tâm lý bất mãn của nhiều người Mỹ với cuộc sống trong nước, từ bất ổn chính trị, bạo lực súng đạn, siết chặt nhập cư đến căng thẳng sắc tộc kéo dài. Tất cả những điều này đã làm phai nhạt “vỏ hào quang” của nước Mỹ, khơi dậy sự tò mò của giới trẻ Mỹ về cuộc sống ở phía bên kia.

Theo ông Fang, hiện tượng này có thể chỉ đơn giản là do sự tiếp xúc nhiều hơn. Khi các sản phẩm Trung Quốc trở nên phổ biến khắp thế giới, ngày càng nhiều người Mỹ nhận ra sự thống trị của Bắc Kinh trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong thế giới công nghệ cạnh tranh khốc liệt.

Labubu từng gây sốt ở nhiều quốc gia. (Ảnh: Getty)

Mỹ mất đi yếu tố “ngầu”?

Đây không phải lần đầu Trung Quốc thu hút sự quan tâm từ phương Tây. Trong những năm 2000 và đầu thập niên 2010, khi Trung Quốc bắt đầu mở cửa với thế giới, nhiều người nước ngoài học tiếng Quan Thoại và đến Trung Quốc du lịch.

Tuy nhiên, trong thập kỷ qua, Trung Quốc trở nên hướng nội hơn, đặc biệt trong giai đoạn đại dịch COVID-19.

Giờ đây, làn sóng văn hóa Trung Quốc trở nên phổ biến ở phương Tây khi Trung Quốc mở cửa trở lại sau đại dịch, nới lỏng một số chính sách thị thực và khuyến khích du lịch, trong khi làn sóng người dùng mạng xã hội chuyển sang nền tảng Xiaohongshu (Tiểu Hồng Thư) gia tăng sau khi Chính phủ Mỹ đe dọa cấm TikTok.

Làn sóng người Mỹ chuyển sang dùng Xiaohongshu khiến hai cộng đồng vốn tồn tại trong những không gian mạng hoàn toàn tách biệt nay kết nối trực tiếp với nhau hơn bao giờ hết.

Và không phải ngẫu nhiên khi xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh hình ảnh toàn cầu của Mỹ suy giảm. Những biến động địa - chính trị và bất ổn ở Mỹ gần đây đã định hình lại cách thế giới nhìn nhận siêu cường này.

Việc Mỹ siết chặt nhập cư khiến nhiều sinh viên quốc tế chọn đi nơi khác để học; việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu khiến nhiều nhà khoa học hàng đầu chuyển sang làm việc tại Trung Quốc; người Canada tức giận vì chiến tranh thương mại nên tẩy chay hàng hóa Mỹ; hay một bộ phận người Mỹ cũng chọn rời khỏi đất nước.

Trong bối cảnh đó, nhiều người trẻ Mỹ cảm thấy thích những nội dung về Trung Quốc.

Chẳng hạn, các video ghi lại đường chân trời ngoạn mục ở những siêu đô thị như Trùng Khánh và Thượng Hải đã lan truyền mạnh mẽ, thể hiện viễn cảnh tương lai của đời sống đô thị, với những con phố sạch sẽ và mức độ tội phạm bạo lực thấp.

Những clip về các tòa nhà chọc trời rực rỡ ánh đèn neon, màn trình diễn drone và hệ thống giao thông ấn tượng liên tục xuất hiện trên thuật toán mạng xã hội. Các video thể hiện nổi bật sự tiến bộ của Trung Quốc trong ngành xe điện và phát triển năng lượng xanh cũng thu hút cộng đồng mạng.

Những video như vậy được sáng tạo theo cách gây ấn tượng với người xem về sự tương phản với cơ sở hạ tầng xuống cấp và chi phí sinh hoạt cao ở Mỹ.

Trung Quốc đã dành nhiều năm để mở rộng quyền lực mềm và cứng tại châu Phi, Mỹ Latinh, Đông Nam Á và các quốc đảo Thái Bình Dương. Gần đây, ngay cả một số đồng minh truyền thống thân cận nhất của Mỹ cũng đang xích lại gần Trung Quốc hơn trước, do chính sách đối ngoại thất thường của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo và Thủ tướng Canada Mark Carney đều đã thăm Bắc Kinh trong những tháng gần đây và được Chủ tịch Tập Cận Bình tiếp đón.

Văn hóa internet thay đổi rất nhanh, và các meme gây sốt cũng sớm phai nhạt. Với phần lớn người dùng, “Chinamaxxing” không phải thứ nghiêm túc và thường được sử dụng với sắc thái mỉa mai hoặc đùa vui. Xu hướng này cũng vấp phải chỉ trích, khi một số thành viên cộng đồng người Hoa hải ngoại cho rằng nó thiếu nhạy cảm.

Tuy nhiên, trong một giai đoạn ngắn ngủi, những xu hướng như vậy có thể trở thành cây cầu bất ngờ giữa hai nền văn hóa vốn bị chia cắt bởi chính trị và quyết định của các nhà lãnh đạo.

Bình Giang