Phía sau tín hiệu hạ nhiệt thương mại Canada-Mỹ

Tuy nhiên, đằng sau những động thái này là sự đan xen giữa sức ép kinh tế, tính toán chính trị trong nước Mỹ và những bất đồng chưa được giải quyết về tương lai của quan hệ thương mại Bắc Mỹ.

Cảng container hàng hóa tại Vancouver, British Columbia, Canada. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Quyết định gần đây của Mỹ về việc miễn mức thuế bổ sung 50% đối với một số sản phẩm của Canada, trong đó có bao bì và thiết bị phục vụ sản xuất nông nghiệp tại bang Maine, được xem là tín hiệu đáng chú ý sau nhiều tháng căng thẳng. Động thái này diễn ra sau sức ép từ doanh nghiệp và các nghị sĩ địa phương, cho thấy những tác động ngược của chính sách thuế quan đối với nền kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, Mỹ cũng bổ sung những mặt hàng khác vào diện chịu thuế, phản ánh sự điều chỉnh có chọn lọc thay vì một bước đi toàn diện nhằm dỡ bỏ các biện pháp bảo hộ.

Cảng container hàng hóa tại Vancouver, British Columbia, Canada. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Động thái của Nhà Trắng xuất phát từ thực tế các biện pháp thuế quan đang tác động trực tiếp đến những doanh nghiệp Mỹ phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện và thiết bị nhập khẩu từ Canada. Trong nhiều thập kỷ, hai nền kinh tế đã hình thành mạng lưới cung ứng liên kết chặt chẽ, đặc biệt trong các ngành ô tô, thép, nhôm và nông nghiệp. Nhiều sản phẩm phải di chuyển qua biên giới nhiều lần trong quá trình sản xuất, khiến chi phí thuế quan không chỉ dừng ở khâu nhập khẩu mà còn lan sang các công đoạn tiếp theo trong chuỗi giá trị.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Canada, Giáo sư Vũ Mạnh Chiến của Đại học Québec nhận định những động thái của Washington phản ánh sự điều chỉnh trong tính toán giữa lợi ích và chi phí của chính sách thuế quan. Sau nhiều tháng sử dụng công cụ này để gây sức ép với Canada, chính quyền Mỹ dường như nhận thấy các biện pháp bảo hộ quá mức không chỉ gây thiệt hại cho đối tác mà còn tạo ra những chi phí kinh tế và chính trị đáng kể đối với chính nước này.

Theo Giáo sư Vũ Mạnh Chiến, trong chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ như Bắc Mỹ, thuế nhập khẩu không chỉ ảnh hưởng đến nhà xuất khẩu Canada mà còn làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp Mỹ và cuối cùng có thể chuyển sang người tiêu dùng. Điều này tạo ra nghịch lý khi chính sách bảo hộ có thể làm suy giảm khả năng cạnh tranh của những ngành sản xuất mà nó hướng tới bảo vệ.

Bên cạnh sức ép kinh tế, thời điểm điều chỉnh chính sách cũng gắn với những tính toán chính trị trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Tình trạng giá cả cao kéo dài tiếp tục là vấn đề nhạy cảm đối với cử tri Mỹ. Một cuộc khảo sát AP-NORC cuối tháng 9 cho thấy 65% người Mỹ được hỏi quy trách nhiệm về tình trạng này cho các chính sách của Tổng thống Donald Trump nhiều hơn là những yếu tố ngoài tầm kiểm soát của ông.

Trong bối cảnh này, việc giảm bớt gánh nặng thuế quan đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời tìm kiếm một kết quả tích cực trong đàm phán với Canada, có thể mang lại lợi ích chính trị cho Nhà Trắng. Tuy nhiên, việc vừa miễn thuế đối với một số mặt hàng, vừa mở rộng danh mục chịu thuế cho thấy Washington vẫn muốn duy trì công cụ này làm đòn bẩy thương lượng.

Giáo sư Vũ Mạnh Chiến cho rằng, chính quyền Tổng thống Trump đang thể hiện cách tiếp cận thực dụng hơn, cân bằng giữa lợi thế đàm phán và những chi phí kinh tế, chính trị của chính sách thuế quan. Các tín hiệu hòa dịu hiện nay, vì thế, phản ánh sự điều chỉnh chiến thuật nhiều hơn là sự thay đổi căn bản trong chiến lược thương mại của Mỹ.

Nếu sức ép trong nước Mỹ là động lực thúc đẩy những tín hiệu tích cực, thì các bất đồng giữa hai bên lại quyết định triển vọng đạt được thỏa thuận. Trở ngại trước mắt là thuế quan đối với các ngành công nghiệp chiến lược như thép, nhôm và ô tô. Canada không chỉ muốn được miễn thuế đối với một số sản phẩm mà còn cần khôi phục khả năng tiếp cận thị trường Mỹ ổn định và có thể dự báo.

Ngoài ra, những bất đồng về chính sách thương mại và quyền điều tiết kinh tế, bao gồm cơ chế quản lý thị trường sữa Canada, các biện pháp bảo hộ công nghiệp và những rào cản tiếp cận thị trường. Vấn đề sâu xa hơn là sự suy giảm niềm tin vào tính ổn định của các cam kết thương mại. Khi điều kiện tiếp cận thị trường có thể thay đổi đột ngột theo quyết định chính trị, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc hoạch định chiến lược sản xuất và đầu tư dài hạn.

Hiện nay, khả năng Canada và Mỹ đạt được những thỏa thuận từng phần, tập trung vào các ngành chịu sức ép lớn nhất như thép và ô tô, được đánh giá là thực tế hơn so với một thỏa thuận toàn diện. Những nhượng bộ có giới hạn có thể giúp giảm căng thẳng trước mắt, nhưng chưa đủ để giải quyết những bất đồng mang tính cấu trúc trong quan hệ thương mại song phương.

Thách thức còn liên quan đến cả tương lai của Hiệp định Thương mại Canada–Mỹ–Mexico (USMCA). Tiến triển trong đàm phán song phương Canada -Mỹ có thể cải thiện bầu không khí chính trị, nhưng một thỏa thuận về thuế thép hoặc ô tô không đồng nghĩa với việc những bất đồng liên quan đến nông nghiệp, chính sách công nghiệp và cơ chế điều tiết thương mại đã được tháo gỡ.

Theo Giáo sư Vũ Mạnh Chiến, thước đo quan trọng nhất đối với tiến trình đàm phán không phải là tốc độ công bố một thỏa thuận mà là khả năng thiết lập những quy tắc thương mại ổn định, minh bạch và có thể dự báo. Nếu chưa đáp ứng được điều kiện này, quan hệ Canada–Mỹ có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn nhưng vẫn tiềm ẩn những bất ổn dài hạn.

Những biến động vừa qua cũng đang thúc đẩy Canada điều chỉnh chiến lược kinh tế nhằm giảm rủi ro từ sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ. Ottawa tiếp tục theo đuổi hai mục tiêu song song: duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ thông qua đàm phán, đồng thời mở rộng hợp tác với châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương, phát triển năng lực sản xuất trong nước và đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Đây không phải quá trình tách rời hai nền kinh tế vốn liên kết chặt chẽ, mà là nỗ lực phân tán rủi ro trước những thay đổi khó dự báo.

Những tín hiệu hạ nhiệt thương mại Canada–Mỹ phản ánh sự điều chỉnh trong tính toán của Washington trước sức ép kinh tế và chính trị trong nước, đồng thời mở ra khả năng hai bên đạt được những thỏa thuận từng phần. Tuy nhiên, chừng nào các bất đồng về thuế quan, chính sách công nghiệp và tương lai USMCA chưa được giải quyết, triển vọng ổn định lâu dài vẫn còn nhiều thách thức. Một thỏa thuận có thể giúp giảm căng thẳng trước mắt, nhưng khôi phục lòng tin và sự ổn định của mối quan hệ thương mại Bắc Mỹ mới là phép thử thực sự đối với cả Canada và Mỹ.