Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo: Tạo chuyển biến chất lượng giáo dục thực chất

Nền tảng pháp lý để phát triển đột phá giáo dục

Thời gian qua, hệ thống văn bản pháp luật lĩnh vực giáo dục và đào tạo được hoàn thiện đáng kể khi Quốc hội thông qua 4 đạo luật căn bản nhất, gồm: Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục số 123/2025/QH15, Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 và Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15. Cùng với đó là 2 Nghị quyết với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội: Nghị quyết số 248/2025/QH15 và Nghị quyết số 249/2025/QH15.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh phát biểu tại phiên giải trình. Ảnh: Trọng Hiếu

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh, “đây là sự thể chế hóa kịp thời, khá toàn diện nhiều nội dung của Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng, Nhà nước đối với sự nghiệp trồng người”.

Ngay sau khi các luật, nghị quyết được thông qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành đối với từng luật, nghị quyết, trong đó xác định nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và cơ sở giáo dục trong tổ chức triển khai thực hiện. Trên cơ sở đó, các cơ quan theo thẩm quyền đã tích cực, chủ động và khẩn trương triển khai công tác xây dựng, ban hành, trình ban hành khối lượng lớn văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, kế hoạch tổ chức thực hiện.

Đó là cơ sở pháp lý quan trọng để đổi mới căn bản, toàn diện và tạo bước phát triển đột phá trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Và như ĐBQH Chu Mạnh Hùng (Tây Ninh) nhận xét, chỉ trong một năm qua, giáo dục - đào tạo đã có những thay đổi trên quy mô cả nước, ở tất cả cấp học và bậc học.

Dễ nhận thấy nhất là chế độ, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo. Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, thực hiện các luật và nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 182/2026/NĐ-CP, giáo viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở được tăng 10% phụ cấp ưu đãi nghề; nâng lên tối đa 80% đối với nhà giáo công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đối với vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, pháp luật đã quy định chính sách thu hút, trọng dụng người có trình độ cao, cơ chế linh hoạt về trình độ chuẩn đối với một số môn học đặc thù và hỗ trợ chi phí đào tạo nâng chuẩn sau tuyển dụng theo Điều 20, Nghị định số 93/2026/NĐ-CP.

Việc điều chỉnh chính sách phụ cấp, cùng với các chính sách hiện hành đối với nhà giáo công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đã góp phần cải thiện thu nhập, ghi nhận tính đặc thù của nghề dạy học và tạo thêm động lực để nhà giáo yên tâm công tác.

Thi cử công bằng, tuyển sinh ổn định

Một trong những nội dung được quan tâm tại phiên giải trình, cũng là vấn đề cử tri, Nhân dân, học sinh và phụ huynh đặc biệt quan tâm, là Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học. ĐBQH Nguyễn Ngọc Quý (Gia Lai) bày tỏ lo ngại trước những tiêu cực, sai phạm nghiêm trọng xảy ra tại một số địa phương vừa qua, làm ảnh hưởng nhất định đến niềm tin của học sinh, phụ huynh và xã hội đối với tính nghiêm minh, khách quan của kỳ thi tốt nghiệp THPT.

ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) chỉ ra công tác tuyển sinh đại học thiếu tính kết nối đồng bộ giữa bậc phổ thông và đại học. Sự bùng nổ nhiều phương thức tuyển sinh như xét học bạ, chứng chỉ quốc tế, các kỳ thi đánh giá năng lực... dẫn đến hiện tượng lạm phát điểm học bạ, gây bất bình đẳng với học sinh không có điều kiện tiếp cận những chứng chỉ đắt đỏ hay tham gia nhiều kỳ thi riêng.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá tính công bằng, minh bạch và mức độ tương đương giữa các phương thức tuyển sinh đại học hiện nay; giải pháp chuẩn hóa cơ chế quy đổi điểm giữa các phương thức, hạn chế tình trạng hệ thống tuyển sinh phức tạp và khó dự đoán đối với thí sinh...

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình các nội dung đại biểu quan tâm. Ảnh: Trọng Hiếu

Theo Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2025, khoảng 50,3% số người trúng tuyển theo phương thức chủ yếu sử dụng kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT; 29,2% sử dụng kết quả học tập trung học phổ thông; tỷ trọng tuyển sinh thông qua kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và kỳ thi riêng tiếp tục tăng. Cơ cấu này cho thấy kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là nguồn dữ liệu tuyển sinh được sử dụng rộng rãi, trong khi quyền phát triển và sử dụng các phương thức tuyển sinh riêng của cơ sở đào tạo vẫn được bảo đảm.

Trả lời chất vấn của các đại biểu, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định, Bộ sẽ tăng cường kiểm soát chất lượng, ứng dụng công nghệ trong giám sát, bảo mật, phân tích dữ liệu và phòng, chống gian lận; đồng thời từng bước hiện đại hóa công tác khảo thí, đẩy nhanh xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa... Về tuyển sinh đại học, Bộ dự kiến điều chỉnh, loại bỏ dần việc cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ nếu không liên quan trực tiếp đến tổ hợp xét tuyển. “Mục tiêu cao nhất là đánh giá đúng năng lực, bảo đảm công bằng cho các thí sinh”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Có thể thấy, thời gian qua, Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt cho việc hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo. Yêu cầu đặt ra hiện nay là tổ chức thực hiện, để những chính sách mới đi vào cuộc sống. Như lưu ý của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh: “Thước đo không chỉ là số lượng văn bản đã ban hành hay nhiệm vụ đã triển khai, mà quan trọng hơn là người thầy có điều kiện để dạy tốt hơn, người học được học tốt hơn và chất lượng giáo dục có chuyển biến thực chất”.