'Phiên tòa giả định' – lớp học pháp luật đặc biệt giữa vùng biên xứ Thanh

Không còn những bài tuyên truyền khô cứng hay lý thuyết xa rời thực tế, pháp luật lần này được truyền tải bằng tiếng gõ búa xét xử, bằng những lời khai đầy day dứt và bằng bản án nghiêm khắc dành cho những phút nông nổi của tuổi trẻ.

Sáng 18/5/2026, tại Trường THPT Mường Lát, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 13 phối hợp với Tòa án nhân dân khu vực 13, Công an xã Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa và nhà trường tổ chức chương trình “Phiên tòa giả định” tuyên truyền pháp luật về phòng, chống ma túy và tội phạm học đường. Đây là hoạt động được triển khai theo Chương trình công tác Đoàn và phong trào thanh niên năm 2026 của Đoàn VKSND tỉnh Thanh Hóa với mong muốn đổi mới hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật đến đoàn viên, thanh niên và học sinh vùng cao biên giới.

Để tổ chức chương trình, Chi đoàn VKSND khu vực 13 là đơn vị chủ trì tham mưu xây dựng kế hoạch và phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai thực hiện. Công tác tập luyện được tiến hành trong 10 ngày, từ 07 đến 17/5/2026 tại Hội trường xét xử TAND khu vực 13 nhằm bảo đảm nội dung chương trình diễn ra bài bản, chân thực và hiệu quả.

“Phiên tòa giả định” tại THPT Mường Lát thu hút hơn 1.100 học sinh tham gia theo dõi và tìm hiểu pháp luật.

Khác với những buổi tuyên truyền theo hình thức truyền thống, chương trình lần này lựa chọn cách tiếp cận trực quan, sinh động thông qua mô phỏng một phiên xét xử hình sự. Nội dung kịch bản xoay quanh tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” theo Điều 249 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025, một vấn đề đang được xã hội đặc biệt quan tâm và tiềm ẩn nhiều nguy cơ xâm nhập vào môi trường học đường.

Theo tình huống giả định, hai nam sinh THPT vì tâm lý tò mò, muốn thể hiện bản thân nên đã góp tiền mua ma túy hồng phiến về sử dụng tại phòng trọ sau giờ học. Trong quá trình kiểm tra cư trú tại xã Hòa Bình (địa danh giả định), lực lượng công an phát hiện các em có dấu hiệu sử dụng trái phép chất ma túy. Tang vật thu giữ gồm ma túy cùng nhiều dụng cụ phục vụ việc sử dụng như bật lửa, giấy bạc, chai nhựa và ống tre.

Từ quá trình điều tra, truy tố đến phần xét hỏi và tuyên án đều được dàn dựng công phu, sát với thực tiễn tố tụng. Những câu hỏi rõ ràng, nghiêm nghị của kiểm sát viên, sự ăn năn của bị cáo hay tiếng búa kết thúc phiên xử đã tạo nên bầu không khí lắng đọng giữa sân trường vùng cao. Nhiều học sinh chăm chú theo dõi từng diễn biến và không giấu được cảm xúc thực sự khi chứng kiến hậu quả mà ma túy có thể gây ra, chỉ từ những phút bồng bột của tuổi trẻ.

Các đơn vị phối hợp tổ chức “Phiên tòa giả định” nhằm tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho học sinh vùng cao Mường Lát, Thanh Hóa.

Tham gia phiên tòa có đầy đủ các thành phần như thẩm phán, hội thẩm nhân dân, thư ký phiên tòa, kiểm sát viên, trợ giúp viên pháp lý, bị cáo cùng lực lượng cảnh sát bảo vệ phiên tòa. Các vai diễn chủ yếu do đoàn viên thanh niên của Viện Kiểm sát, Tòa án đảm nhiệm; bên cạnh đó còn có sự tham gia hỗ trợ của học sinh nhà trường để tăng tính gần gũi, thực tế.

Công tác chuẩn bị cơ sở vật chất cũng được các đơn vị phối hợp chặt chẽ. Nhà trường chịu trách nhiệm bố trí sân khấu, bàn ghế, âm thanh phục vụ chương trình; Chi đoàn VKSND khu vực 13 chuẩn bị ma két, biển hiệu, bảng tên; Công an xã Mường Lát đảm bảo an ninh trật tự trước và trong thời gian diễn ra phiên tòa. Trước ngày tổ chức chính thức, các đơn vị đã tiến hành khảo sát thực địa và chạy thử chương trình nhằm hoàn thiện các khâu cuối cùng.

Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện một vụ án, chương trình còn lồng ghép hoạt động giao lưu, hỏi đáp pháp luật với nhiều tình huống gần gũi liên quan đến ma túy, bạo lực học đường và kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Không khí trở nên sôi nổi khi nhiều học sinh mạnh dạn trao đổi, đặt câu hỏi với đại diện các cơ quan tố tụng về những nguy cơ mà thanh thiếu niên dễ gặp phải trong cuộc sống hiện nay.

Đại diện VKSND khu vực 13, tỉnh Thanh Hóa giao lưu, hỏi đáp pháp luật với học sinh trong trường.

Ông Nguyễn Nam Sơn, Hiệu trưởng Trường THPT Mường Lát cho biết, tại địa bàn miền núi biên giới còn nhiều khó khăn như Mường Lát, việc đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật là hướng đi cần thiết và hiệu quả. Thay vì tiếp cận pháp luật bằng văn bản hay những buổi nói chuyện một chiều, học sinh được “chạm” vào pháp luật bằng cảm xúc thật, tình huống thật và những bài học cảnh tỉnh trực diện.

Giữa vùng biên còn nhiều gian khó, những “phiên tòa giả định” như thế đang dần trở thành những “lớp học pháp luật” sinh động và dễ đi vào lòng người. Không chỉ góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật cho thanh thiếu niên, mô hình này còn lan tỏa mạnh mẽ thông điệp về trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc bảo vệ thế hệ trẻ trước hiểm họa ma túy và tội phạm học đường.

Khi phiên xử khép lại, sân trường Mường Lát dường như vẫn còn đọng lại sự trầm lắng. Nhưng chính từ những phút giây ấy, bài học về pháp luật có lẽ đã ở lại sâu hơn trong nhận thức của mỗi học sinh nơi vùng cao biên giới, để các em thêm bản lĩnh, thêm trách nhiệm trên hành trình trưởng thành của mình.